«Η Ευρώπη χρωστά τον Αριστοτέλη στα μοναστήρια του Μεσαίωνα»

Πώς έφθασαν τα ελληνικά κείμενα στη Δύση; Μέσα από αραβικές μεταφράσεις ή από χριστιανούς μοναχούς;

«Αισθάνομαι βαθιά απογοητευμένος, γιατί αντιμετωπίζουν τα έργα μου με ιδεολογικά και όχι επιστημονικά κριτήρια», λέει ο Σιλβέν Γκουγκενέμ
Ο 49χρονος καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Λυών, Σιλβέν Γκουγκενέμ, προτάσσει τη συμβολή της Δύσης, και όχι του Ισλάμ, στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στη λατινοκρατούμενη γλωσσικά Δυτική Ευρώπη. Η ιστορική μελέτη του «Ο Αριστοτέλης στο Μον-Σεν-Μισέλ» (μτφρ.: Φανή Γαϊδατζή, Φανή Μπούμπουλη, «Ολκός») από το τέλος του 2008, οπότε εξεδόθη στη Γαλλία από τον μεγάλο εκδοτικό οίκο «Seuil», προκάλεσε σάλο αντιδράσεων κυρίως στους αραβικούς κύκλους και στον πολιτικό χώρο της άκρας Αριστεράς.

Σ' έναν συλλογικό τόμο δώδεκα επιστημόνων, που τυπώθηκε από τις εκδόσεις «Fayard», ο Σιλβέν Γκουγκενέμ κατηγορήθηκε για φασιστική και ρατσιστική αντιμετώπιση. Μαζί μ' αυτόν την πλήρωσε κυρίως ο κορυφαίος Φερνάν Μπροντέλ (1902-1985), ο οποίος χρεώνεται τις ίδιες κατηγορίες για τη «Γραμματική των πολιτισμών» του. Και οι αρνητικές κρίσεις είχαν συνέχεια: σε επιστημονικό συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάρτιο, πάλι έβαλλαν εναντίον του. Κατά διαβεβαίωση του «κατηγορούμενου», δεν συμμετείχε ούτε ένας βυζαντινολόγος, η μόνη ειδικότητα η οποία, πάντα κατά τη γνώμη του, μπορούσε να απαντήσει στις «αιρετικές» αιτιάσεις του.

Το τι ακριβώς υποστηρίζει στον «Αριστοτέλη στο Μον-Σεν-Μισέλ», το περιέγραψε χθες το μεσημέρι σε κεντρικό αθηναϊκό εστιατόριο. Η θέση του συνίσταται στο εξής: Οτι η αρχαία σοφία και η αριστοτελική σκέψη δεν μεταφέρθηκε στη Δύση από τις λατινικές μεταφράσεις των αραβικών κειμένων του Αριστοτέλη. Από το Βυζάντιο διαδόθηκε στη Δύση, με σημείο αιχμής τον 12ο αιώνα, στη μονή του Ορους του Αγίου Μιχαήλ (Μον-Σεν-Μισέλ), που βρίσκεται στα σύνορα της Νορμανδίας με τη Βρετάνη. Οι πρώτες αριστοτελικές μεταφράσεις οφείλονται στον αντιγραφέα Ιάκωβο από τη Βενετία, που είχε ζήσει στην Ανατολή και γνώριζε καλά τα ελληνικά.

Οι «σκοτεινοί χρόνοι»

επιστρέφουν

«Οι "σκοτεινοί χρόνοι" του Μεσαίωνα επιστρέφουν. Επιβάλλεται η διαστρεβλωμένη εικόνα μιας χριστιανοσύνης καθυστερημένης σε σχέση μ' ένα "Φωτισμένο Ισλάμ". Σ' αυτό χρωστά, δήθεν, την πρόοδό της χάρη στη μετάδοση μιας ελληνικής γνώσης της οποίας η μεσαιωνική περίοδος είχε χάσει το κλειδί», είπε χθες ο Σιλβέν Γκουγκενέμ. «Μια τέτοια άποψη εμπίπτει περισσότερο στη σφαίρα της ιδεολογικής προκατάληψης παρά της επιστημονικής ανάλυσης. Ξεχνά το πάγιο ενδιαφέρον για την αρχαία Ελλάδα κατά τους πρώτους αιώνες του Μεσαίωνα, καθώς και τα ελληνικά πολιτισμικά στοιχεία της χριστιανικής θρησκείας».

Με έμφαση, ο Σιλβέν Γκουγκενέμ ζήτησε να συνυπολογίσουμε το πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και εκπαιδευτικό περιβάλλον της Γαλλίας, το οποίο στάθηκε εχθρικό απέναντί του. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε φοιτητές και συνάδελφοί του καθηγητές στο Πανεπιστήμιο της Λιόν να υπογράψουν από κοινού διαμαρτυρία, στην οποία αναφερόταν ότι με τον «Αριστοτέλη στο Μον-Σεν-Μισέλ» «γίνεται μία απόπειρα να παραγραφεί η οφειλή της Ευρώπης στην αραβική γλώσσα και στην ισλαμική θρησκεία». Η αντίδραση, που προήλθε από τους εκπαιδευτικούς κύκλους, τον ενόχλησε τόσο πολύ, ώστε επέλεξε για ένα διάστημα να απομακρυνθεί από τα καθηγητικά του καθήκοντα και να αποκλειστεί από επιτροπές κρίσης διδακτορικών διατριβών, που ενέπιπταν στο δικό του επιστημονικό αντικείμενο, τους ιππότες και τις σταυροφορίες.

«Αισθάνομαι βαθιά απογοητευμένος γιατί τα κριτήρια, με τα οποία αντιμετωπίζουν το έργο μου, είναι ιδεολογικά και όχι επιστημονικά. Θα πρόσθετα και πληγωμένος από την πολεμική που μου ασκείται, ιδιαίτερα από ανθρώπους που δεν έχουν διαβάσει το βιβλίο μου», είπε. Στο πλευρό του είχε εκτός από επιστήμονες της δικής του ειδικότητας -ορισμένοι εξ αυτών και Αραβες ή αραβικής καταγωγής- κι έναν ζωντανό μύθο της Ιστορίας των μεσαιωνικών χρόνων, τον Ζακ Λε Γκοφ, ο οποίος αποφάνθηκε: «Βρίσκω το βιβλίο ενδιαφέρον, αν και συζητήσιμο». *

Βίοι και Πολιτείες

Κρις Χούφναγκλ
Ο «Μεγάλος Αδελφός» κρύβεται μέσα στην Google;
Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη χρησιμοποιούν καθημερινά τις υπηρεσίες και τα προϊόντα της. Ισως δεν υπερβάλλουμε αν πούμε ότι κάποιες φορές δεν θυμόμαστε πώς τα καταφέρναμε πριν μπει στη ζωή μας η Google. Αλλά και η Google δεν θα ήταν η Google αν δεν είχε πρόσβαση σε δικές μας προσωπικές πληροφορίες. Γι' αυτό τώρα είναι η στιγμή να συμφωνήσουμε σε νομικούς κανόνες γύρω από το είδος των πληροφοριών που θα επιτρέπεται να συλλέγονται, αλλά και τον χρόνο διατήρησής τους από ιδιωτικές εταιρείες, λέει ο Κρις Χούφναγκλ, διευθυντής του προγράμματος προστασίας προσωπικών δεδομένων του Κέντρου για τον Νόμο και την Τεχνολογία του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ.

Μιλώντας πριν από λίγες ημέρες στο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, ο Λάρι Πέιτζ, ο ένας από τους δύο ιδρυτές της Google, είπε ότι αν μειωθεί ο χρόνος διατήρησης των στοιχείων των χρηστών (κάτι που έχει ζητήσει και η Ε.Ε.), ανάμεσα σε άλλα δεινά θα περιοριστεί και η δυνατότητα της εταιρείας να προβλέψει με επιτυχία την εξάπλωση μιας επιδημίας, όπως η γρίπη των χοίρων. Είναι έτσι;

Η περιπέτεια που ξεκίνησε πριν από έντεκα χρόνια, σε ένα γκαράζ στην Καλιφόρνια, γίνεται όλο και πιο ενδιαφέρουσα καθώς η Google αποκτά ακόμη περισσότερους φανατικούς φίλους, ορκισμένους εχθρούς και μπόλικο σασπένς. Σύμφωνα με τους επικριτές της, μέσα σε δέκα χρόνια, η πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη εταιρεία στην ιστορία του κόσμου έχει καταφέρει να συγκεντρώσει περισσότερα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα από όσα θα ήταν ικανή να συλλέξει ακόμη και η πιο επιτυχημένη δικτατορία. Ούτε λίγο ούτε πολύ, λένε, ο Μεγάλος Αδελφός μοιάζει με αθώο κουτάβι μπροστά στην Google. Δηλαδή πάνε οι εποχές που η Google ήταν ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εταιρείες στον κόσμο -είναι όμως υπερβολικά ισχυρή για το δικό μας καλό;

Ο Χούφναγκλ διασκεδάζει με τις υπερβολές που εκτοξεύονται από τότε που άναψε η συζήτηση για την προστασία των δεδομένων μας. «Δεν είναι η πιο ισχυρή εταιρεία στον κόσμο, ακούγονται πολλές υπερβολές. Στον χώρο δραστηριοποιούνται αρκετές επιχειρήσεις με πολύ πιο ισχυρά λόμπι. Απλώς, όπως είναι φυσικό, οι καταναλωτές δεν γνωρίζουν όλους τους μεγάλους παίκτες, πολλοί από τους οποίους είναι εξίσου ισχυροί με την Google», ξεκαθαρίζει.

Πάντως, αν η Google έχει ένα πρόβλημα, αυτό θα 'λεγε κανείς ότι είναι η όλο και πιο συχνή και ηχηρή κριτική στην πολιτική της εταιρείας όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

«Ναι, εδώ και καιρό έμοιαζε ότι αυτό είναι το νούμερο ένα πρόβλημα της Google. Θα έλεγα ότι πρόσφατα μετατοπίστηκε στη δεύτερη θέση -αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι η εταιρεία έχει ένα μεγαλύτερο πονοκέφαλο, που οφείλεται στην πρόσφατη αλλαγή στην προσέγγιση της κυβέρνησης του Μπαράκ Ομπάμα σε θέματα αντι-τραστ. Αλλάζει η ερμηνεία του νόμου γύρω από τον θεμιτό και τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Ο Ομπάμα είναι αποφασισμένος να τον εφαρμόσει με διαφορετικό τρόπο, περισσότερο επιθετικά. Για όσους χρήστες του Διαδικτύου θεωρούν ότι η Google έχει παραγίνει μεγάλη, αυτά είναι καλά νέα. Η Google είναι όπως ήταν η Microsoft πριν από μερικά χρόνια. Η Microsoft έδινε την εντύπωση ότι είναι ανίκητη, ότι παίζει χωρίς αντίπαλο. Στις αρχές της δεκαετίας του '90 ήταν η εταιρεία που θα κατακτούσε τον κόσμο. Σταδιακά η δύναμή της έφθινε. Νομίζω ότι το ίδιο θα συμβεί με την Google».

πρίγκιπας Κάρολος είναι ανάμεσα στους σελέμπριτι που θεωρούν πολύτιμη μια φωτογραφία με τους ιδρυτές της Google. Εδώ, ο Λάρι Πέιτζ «δεξιώνεται» τον πρίγκιπα, στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. πρίγκιπας Κάρολος είναι ανάμεσα στους σελέμπριτι που θεωρούν πολύτιμη μια φωτογραφία με τους ιδρυτές της Google. Εδώ, ο Λάρι Πέιτζ «δεξιώνεται» τον πρίγκιπα, στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. Εχετε σχολιάσει ότι ενώ η Google δεν αποφεύγει να απαντά ή να σχολιάζει τα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ο λόγος της στερείται ουσίας. Δηλαδή;

«Ακριβώς, καμία ουσία. Οταν καλείται να μιλήσει για τα μέτρα που παίρνει, η εταιρεία συστηματικά λέει πόσο σημαντική θεωρεί την περιφρούρηση της ιδιωτικότητας και την προστασία των δεδομένων των χρηστών. Αλλά δεν επεκτείνεται στους τρόπους και τα μέσα που χρησιμοποιεί ώστε να προστατεύσει τα δεδομένα μας. Ούτε εξηγεί τι συμβαίνει όταν ορισμένες άλλες αρχές της εταιρείας έρχονται σε αντίθεση με τη διακηρυγμένη θέλησή της να προστατεύσει ευαίσθητες πληροφορίες. Θεωρώ, λοιπόν, ότι αντί να επαναλαμβάνει ότι η προστασία των δεδομένων είναι σημαντική, καλό θα ήταν να μας ενημερώνει πώς αντιμετωπίζει τα διλήμματα που προκύπτουν».

Παρ' όλ' αυτά, όλες οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι χρήστες των υπηρεσιών της εμπιστεύονται την Google. Λέτε ότι αυτό συμβαίνει διότι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς διακυβεύεται ή μήπως αξιολογούν ως υπερβολικές τις ανησυχίες που διατυπώνονται από μερίδα ειδικών;

«Η αλήθεια είναι πως ναι, η εταιρεία παρουσιάζει πολύ καλές επιδόσεις όσον αφορά την εμπιστοσύνη που εμπνέει. Ομως εγώ υποστηρίζω ότι οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν την τακτική που ακολουθούν οι επιχειρήσεις κατά τη χρήση των δεδομένων τους. Γιατί συνήθως κρίνουν με βάση άλλες αξίες και χαρακτηριστικά της εταιρείας, προκειμένου να αποφασίσουν αν αξίζει να την εμπιστευθούν. Να σας δώσω ένα πολύ καλό παράδειγμα -η American Express πολύ συχνά, στις σχετικές έρευνες, αναδεικνύεται η πιο αξιόπιστη επιχείρηση όσον αφορά τη διαχείριση των ευαίσθητων δεδομένων των πελατών της. Ομως αυτή την εμπιστοσύνη η εταιρεία την κερδίζει γιατί έχει άριστο σέρβις. Οχι γιατί προστατεύει τα δεδομένα των πελατών της. Για την ακρίβεια, η American Express κάνει πολύ κακή χρήση των δεδομένων και πολλές φορές έχει χρειαστεί να αντιμετωπίσει πελάτες της στα δικαστήρια. Κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν».

Οταν η Google και οι χρήστες του Διαδικτύου μιλούν για προστασία προσωπικών δεδομένων, έχουν στο νου τους το ίδιο πράγμα;

«Είναι δύσκολο να πει κανείς... Αυτό είναι γενικώς ένα πρόβλημα στον χώρο -δηλαδή το να πει κανείς με βεβαιότητα αν μιλάμε για το ίδιο πράγμα... Αυτό που εννοεί η Google, για παράδειγμα, είναι ότι η εταιρεία είναι η μόνη που έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα των χρηστών. Οτι δεν μπορεί να τα δει κανείς άλλος πλην της Google. Η οποία επιδιώκει να συγκεντρώσει όσο περισσότερα γίνεται και να τα κρατήσει για το μεγαλύτερο δυνατό χρονικό διάστημα. Δηλαδή, με έναν τρόπο, η εταιρεία θεωρεί ότι δεν παραβιάζεται η ιδιωτικότητα των χρηστών αν εκείνη έχει ευαίσθητες πληροφορίες που τους αφορούν, αλλά μόνο σε περίπτωση που κάποιος τα κλέψει. Είναι σαν να ταυτίζει κανείς την προστασία των δεδομένων με την ασφάλεια».

Τον περασμένο Σεπτέμβριο η Google ανακοίνωσε την ανωνυμοποίηση των διευθύνσεων ΙΡ που συνδέονται με τις αναζητήσεις των χρηστών έπειτα από εννέα μήνες, αντί για δεκαοκτώ, όπως ίσχυε μέχρι τότε. Πόσο σημαντικό είναι αυτό το βήμα;

«Είναι σημαντικό, γιατί η Google αναγνώρισε ότι έπρεπε να κάνει κάποιες υποχωρήσεις. Ομως εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι δεν εφάρμοσε με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την "ανωνυμοποίηση". Για την ακρίβεια, είναι κάπως δύσκολο να ονομάσεις "ανωνυμοποίηση" αυτό που κάνει. Γιατί διαγράφει μόνο τα τρία τελευταία ψηφία από τη διεύθυνση ΙΡ».

Εχει ενσωματώσει τεχνολογίες προστασίας των προσωπικών δεδομένων στα προϊόντα της;

ο Λάρι Πέιτζ και ο Σεργκέι Μπριν βρίσκονται ακόμη στο τιμόνι της εταιρείας. Μπορεί να λένε ότι είναι καλά παιδιά, αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε, σημειώνει ο Χούφναγκλ ο Λάρι Πέιτζ και ο Σεργκέι Μπριν βρίσκονται ακόμη στο τιμόνι της εταιρείας. Μπορεί να λένε ότι είναι καλά παιδιά, αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε, σημειώνει ο Χούφναγκλ «Σε ορισμένα, ναι. Αλλά όχι πάντα αποτελεσματικά. Ας πάρουμε το παράδειγμα της υπηρεσίας GoogleTalk. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει να μη σώζεται το ιστορικό της συζήτησης. Ομως αυτό που συμβαίνει είναι ότι η συζήτηση σώζεται, απλώς ο χρήστης δεν βλέπει το ιστορικό, οπότε νομίζει ότι δεν υπάρχει. Αυτό είναι ένα γενικότερο ζήτημα - είναι εύκολο να κρύψει κανείς από τον χρήστη κάποια στοιχεία, έτσι ώστε να νομίζει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Και δεν είναι θεωρητικό -γίνεται. Και πιάνει».

Σύμφωνα με την Google, αν γίνονταν πιο αυστηροί οι κανόνες γύρω από την παρακολούθηση της διαδικτυακής περιήγησης, θα έπρεπε να συμβιβαστούμε με ποιοτικά χαμηλότερες υπηρεσίες. Είναι έτσι;

«Δεν ξέρω, μπορεί πραγματικά να είναι κι έτσι. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις στην υπηρεσία αναζήτησης θα ήταν τεράστιες και δυσάρεστες, αν δεν είχαν τη δυνατότητα να κρατούν για τόσο καιρό το ιστορικό περιήγησης. Από την άλλη, υπάρχουν ανταγωνιστές τους που λένε ότι δεν χρειάζεται να κρατάς αυτά τα στοιχεία περισσότερο από ένα μήνα όλο κι όλο. Δεν μπορώ με σιγουριά να πω τι από τα δύο ισχύει».

Από την άλλη, κανείς δεν μας αναγκάζει να χρησιμοποιήσουμε τις υπηρεσίες της Google.

«Ναι, αυτό είναι αλήθεια. Αλλά τι ανταγωνισμός υπάρχει αυτή τη στιγμή στην αγορά; Η μηχανή αναζήτησης της Google έχει ένα τεράστιο μερίδιο της πίτας παγκοσμίως, αλλά δεν είναι μόνο αυτό -ταυτόχρονα έχει τεράστιες δυνατότητες να εποπτεύει την κίνηση στο Διαδίκτυο. Το Google Analytics [εργαλείο για τη στατιστική ανάλυση ιστοσελίδων] είναι σε θέση να καταγράφει τις διαδρομές σου από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, ακόμη και αν δεν χρησιμοποιήσεις τις υπηρεσίες της Google -με την προϋποθέση ότι θα επισκεφθείς κάποια από τις διευθύνσεις που κάνουν χρήση του Google Analytics. Τότε το πρόγραμμα περιήγησης του χρήστη φορτώνεται ένα cookie, το οποίο εντοπίζει ανά πάσα στιγμή τη θέση του. Οπότε δεν είναι ακριβές ότι μπορεί ο καταναλωτής να επιλέξει να αποφύγει την Google. Από την άλλη, μπορεί κανείς να μείνει κι όλη μέρα στο κρεβάτι, χωρίς να κάνει τίποτε».

Η Google δεν είχε πάντα την ίδια πολιτική όσον αφορά τη στοχευμένη διαφήμιση. Εχετε πει ότι έχει μεγάλη σημασία η στροφή 180 μοιρών που έκανε η εταιρεία. Γιατί;

«Ναι, έχει τρομερό ενδιαφέρον να δει κανείς ποια ήταν αρχικά η στάση της Google στο ξεκίνημά της, όταν ασκούσε κριτική στη στοχευμένη διαφήμιση, θεωρώντας ότι παραβίαζε την ιδιωτικότητα των χρηστών. Εκανε μάλιστα επίθεση στη Microsoft που την εφάρμοζε. Η Google έλεγε: "Χρησιμοποιήστε εμάς αντί για τη Microsoft, γιατί εμείς κοιτάζουμε μόνο την τελευταία διεύθυνση που επισκεφθήκατε". Κι έπειτα, σιγά σιγά, άλλαξαν πρακτική. Θυμάστε τι λέγαμε νωρίτερα; Οτι δεν είναι κανείς υποχρεωμένος να κάνει χρήση της Google, ότι υπάρχει ανταγωνισμός. Ε, λοιπόν, κάποτε οι άνθρωποι αυτό ακριβώς έκαναν, όταν προτίμησαν την Google αντί της Microsoft. Αλλά όσο περνούσε ο καιρός η Google προχωρούσε σε μικρές, ανεπαίσθητες αλλαγές μέχρι που έφτασε να γίνει σαν τη Microsoft. Θα απαιτούνταν διαρκής επαγρύπνιση ώστε οι χρήστες να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές καθώς συνέβαιναν. Η τόσο μεγάλη στροφή της Google στο θέμα της διαφήμισης αρκεί για να συνειδητοποιήσουμε ότι οι πρακτικές των επιχειρήσεων είναι σαν κινούμενοι στόχοι. Κανονικά θα έπρεπε οι καταναλωτές να τις επανεξετάζουν κατά διαστήματα. Αλλά κανείς δεν έχει την όρεξη ή τον χρόνο να το κάνει. Και η Google ξέρει ότι κανείς δεν θα το κάνει». *
Ολοι καλοί είμαστε

Εχετε γράψει ότι όταν συζητάμε για την Google, δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε τις έννοιες του καλού και του κακού.

Γιατί πιστεύετε ότι γίνεται με ηθικούς όρους η συζήτηση;

«Η Google τούς εισήγαγε στη συζήτηση, ήδη από το ξεκίνημά της. Το μότο της Google ήταν "μη γίνεσαι κακός". Και νομίζω ότι για ένα μικρό διάστημα ήταν ευφυέστατο. Αρχισε να δείχνει όλο και λιγότερο ευφυές καθώς η εταιρεία μεγάλωνε, επεκτεινόταν και ερχόταν αντιμέτωπη με περίπλοκα ηθικά διλήμματα. Για παράδειγμα, πώς κάνεις δουλειές στην Κίνα με αυτό το μότο; Δεν είναι απλά πράγματα. Ολες οι εταιρείες που θέλησαν να δραστηριοποιηθούν στην Κίνα αναγκάστηκαν να δεχτούν κάποια λογοκρισία, αυτό είναι το κόστος αν θέλεις να επεκταθείς σε αυτή τη χώρα».
Χρειαζόμαστε νομικούς περιορισμούς

Τα λογισμικά κρυπτογράφησης της αναζήτησης, που καλύπτουν τα ίχνη του χρήστη καθώς σερφάρει, δεν αρκούν ως μέθοδος αυτοπροστασίας;

«Μειώνουν την ταχύτητα, κι αυτό δεν είναι μικρό πρόβλημα. Αλλά πέρα απ' αυτό, δεν είμαι υπέρ της μετακύλισης της ευθύνης εξ ολοκλήρου στον χρήστη. Επιμένω ότι πρέπει άμεσα να κοιτάξουμε τη δομή της Google. Εστω ότι η σημερινή διοίκηση της Google δεν πρόκειται ποτέ να κάνει κακή χρήση των ευαίσθητων πληροφοριών που συγκεντρώνει για εκατομμύρια χρήστες σε όλο τον κόσμο. Ποιος ξέρει ποιοι μπορεί να είναι οι ιδιοκτήτες της εταιρείας σε δέκα ή είκοσι χρόνια; Τότε μπορεί να αλλάξουν και οι κανόνες του παιχνιδιού. Αυτή τη στιγμή η εταιρεία λειτουργεί στη βάση της προτροπής "εμπιστευθείτε μας". Και μπορεί όντως αυτοί οι τύποι να είναι άξιοι της εμπιστοσύνης μας - αλλά σε δύο, σε δέκα ή σε είκοσι χρόνια από τώρα, μπορεί να είναι διαφορετικά τα πρόσωπα που παίρνουν τις αποφάσεις. Ή μπορεί να έχουν αλλάξει οι στόχοι και οι προτεραιότητες της Google. Μπορεί να έχει αλλάξει το επιχειρηματικό μοντέλο».

Για παράδειγμα, πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί;

«Επιτρέψτε μου να κάνω μια παράκαμψη, ώστε να γίνω σαφής -αν κοιτάξουμε πού παίρνουν τις πληροφορίες για τα προσωπικά δεδομένα οι κρατικές υπηρεσίες, θα δούμε ότι τα αγοράζουν από εταιρείες μάρκετινγκ και διαφήμισης που δραστηριοποιούνται και στον χώρο συλλογής προσωπικών δεδομένων των καταναλωτών. Αυτές οι εταιρείες άρχισαν να συγκεντρώνουν προσωπικά δεδομένα σε διαφορετικό πλαίσιο, δεν είχαν απαραιτήτως την πρόθεση να τα πουλήσουν κάποια στιγμή στο κράτος. Η Google, βεβαίως, δεν πουλάει προσωπικά δεδομένα στο κράτος. Αλλά πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι αυτό δεν θα αλλάξει στο μέλλον; Για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα συμβεί, πρέπει να εξετάσουμε ποιες θα είναι οι δομές που θα εμποδίσουν μια τέτοια εξέλιξη. Πιστεύω ότι πρέπει να συμφωνήσουμε σε νομικούς κανόνες που θα προβλέπουν το είδος των προσωπικών δεδομένων που επιτρέπεται να συλλέγονται και το χρονικό διάστημα για το οποίο επιτρέπεται να αποθηκεύονται από εταιρείες όπως η Google. Χρειαζόμαστε πλέον νόμους που θα βάζουν ορισμένα σαφή όρια. Προφανώς, οι νομικοί κανόνες γύρω από τη συλλογή και τη χρήση των προσωπικών δεδομένων δεν θα αφορούν ειδικά την Google, αλλά κάθε εταιρεία που θα την ανταγωνιστεί με αξιώσεις στο άμεσο μέλλον. Γιατί είναι ζήτημα χρόνου να συμβεί».
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 30/9/2009

Ο Γολγοθάς των μαθητών

Η «ποιότητα» στην εκπαίδευση αποτελεί απαίτηση όλων. Ιδιαίτερα σήμερα που η εκπαίδευση είναι μαζική, ταχύτατα αναπτυσσόμενη και προϋποθέτει το συντονισμό, την ενεργοποίηση αλλά και τη συνέργια πολλών παραγόντων. Αναλυτικά προγράμματα, σχολικά εγχειρίδια, κτίρια και τεχνολογικός εξοπλισμός, διδακτικές μέθοδοι, διοικητικοί και υποστηρικτικοί μηχανισμοί, βασική κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, κρατική χρηματοδότηση, μοντέλα διοίκησης και οργάνωσης της σχολικής μονάδας αποτελούν μερικές μόνο από τις παραμέτρους που συνθέτουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να πραγματωθεί η εκπαιδευτική πράξη, επηρεάζοντας ταυτόχρονα την ουσία και την αποτελεσματικότητά της.
Η ποιότητα στην εκπαίδευση και ο σχετικισμός του περιεχομένου της

Είναι σαφές ότι η οποιαδήποτε προσέγγιση της ποιότητας στην εκπαίδευση σχετίζεται με το «πεδίο ορισμού» της, το τι δηλαδή θεωρούμε ως κοινωνία ποιότητα και ποια είναι τα συστατικά της στοιχεία. Είναι ευνόητο ότι ο ορισμός της ποιότητας είναι προβληματικός, γιατί η ίδια η έννοια από μόνη της δεν είναι ούτε πολιτικά αθώα ούτε κοινωνικά ουδέτερη. Αντίθετα, συναρτάται από τους στόχους και τις στρατηγικές προτεραιότητες που ένα εκπαιδευτικό σύστημα θέτει καθώς και τις πρακτικές που αυτό χρησιμοποιεί για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί. Με άλλα λόγια, το ζήτημα της ποιότητας δεν αποτελεί μια διαχρονική σταθερά, την οποία θα πρέπει a priori να αποδεχθούμε, αντίθετα συνιστά μια κοινωνική μεταβλητή την οποία θα πρέπει διαρκώς να σμιλεύουμε παλεύοντας ταυτόχρονα να συν-διαμορφώνουμε το περιεχόμενο και τη δυναμική της.

Χαρακτηριστική, στην περίπτωση αυτή, είναι η πρόσφατη έρευνα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που φέρνει στο προσκήνιο τον προβληματισμό αυτό, επιχειρώντας ουσιαστικά μια σύγχρονη προσέγγιση της έννοιας της ποιότητας στην εκπαίδευση μέσα από τις απόψεις γονέων, μαθητών και εκπαιδευτικών.

Απαισιοδοξία, απογοήτευση, δυσθυμία: συνώνυμα του εκπαιδευτικού μας συστήματος

Το αίτημα της ποιότητας γίνεται επιτακτικό από τη στιγμή που η εκπαιδευτική πραγματικότητα καθίσταται αμείλικτα απογοητευτική. Παρόλο που σήμερα έχουμε κατορθώσει το καθολικό δικαίωμα στην υποχρεωτική εκπαίδευση, την τυπική ισότητα των ευκαιριών στην πρόσβαση, το αδιάβλητο των πανελλαδικών εξετάσεων, τη συμμετοχή των εκπαιδευτικών στα όργανα διοίκησης της εκπαίδευσης, βιώνουμε καθημερινά τη μετριότητα, τη ματαίωση, την, κατά κοινή ομολογία, χαμηλού επιπέδου εκπαίδευση: καταθλιπτικά σχολικά συγκροτήματα, απωθητικά σχολικά εγχειρίδια, μηχανιστική επιμόρφωση, συγκεντρωτισμός και γραφειοκρατία, έλλειψη αισιοδοξίας και σιγουριάς για το μέλλον. Τα συμπτώματα αυτά τείνουν να παγιωθούν ως μόνιμα και διαχρονικά χαρακτηριστικά της ελληνικής πραγματικότητας, αφού τίποτα δεν μπορεί να ταράξει τα βαλτώδη νερά του εκπαιδευτικού συστήματος και να νοηματοδοτήσει την απαρχή μιας εκπαιδευτικής αναγέννησης. Οι πολιτικές ηγεσίες του ΥΠΕΠΘ ανακυκλώνονται, οι πάντες διαπιστώνουν σταθερά την κρίση, το εκπαιδευτικό κίνημα ουσιαστικά αμύνεται χωρίς να μπορεί να διαμορφώσει μακρόπνοη στρατηγική και ο γραφειοκρατικός μηχανισμός της εκπαίδευσης διεκπεραιώνει ράθυμα τη συμβατική υποχρέωση του κράτους να παρέχει «δωρεάν» δημόσια εκπαίδευση θεσμοποιώντας την ακινησία.

Ας μιλήσουμε ανοιχτά ...

Την ίδια στιγμή που οι πολιτικές ηγεσίες υπεραμύνονται του δημόσιου σχολείου και της «δωρεάν παιδείας» κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να μιλήσει ανοιχτά για την εκπαιδευτική μας πραγματικότητα εξηγώντας με αίσθημα ευθύνης το πώς φτάσαμε σήμερα μέχρι εδώ.

Με άλλα λόγια, ας μιλήσουμε ανοιχτά για την επί δεκαετίες συντήρηση του εκπαιδευτικού αδιεξόδου, για τους χαμηλούς μισθούς των δημόσιων εκπαιδευτικών και τη συνειδητά μακροχρόνια υποχρηματοδότηση της δημόσιας παιδείας. Ας μιλήσουμε για το έλλειμμα της ποιότητας στο δημόσιο σχολείο και την παγιωμένη ψυχολογικά αναζήτηση της «προστιθέμενης αξίας» στην ιδιωτική αγορά. Ας μιλήσουμε για το φαινόμενο που λέγεται ελληνικό φροντιστήριο και για τους χιλιάδες εργαζόμενους - εκπαιδευτικούς που κανείς δεν τους αναγνωρίζει - σαν να μην υπάρχουν. Ας μιλήσουμε για τα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία και το ρόλο τους στην αναπαραγωγή της ντόπιας elite, αλλά και για τα δεκάδες άλλα μικρά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια που λειτουργούν ανεξέλεγκτα στα όρια πολλές φορές της νομιμότητας. Ας μιλήσουμε πέρα και έξω από τα επιμέρους συντεχνιακά ζητήματα των επιστημονικών ενώσεων για την αναμόρφωση των γνωστικών αντικειμένων και των αντίστοιχων αναλυτικών προγραμμάτων και ας δούμε πώς το σχολείο μας μπορεί να γίνει ελκυστικό, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση του με θεμελιώδη ζητήματα της σύγχρονης εποχής όπως η ανθρωποκεντρική κουλτούρα, η βιοτεχνολογία, η οικολογική παιδεία, το ψηφιακό μέλλον, η γνήσια δημοκρατική κοινωνική και πολιτική αγωγή, η αισθητική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης. Δίπλα σ' αυτά ας μιλήσουμε ανοιχτά για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου αλλά και των μηχανισμών διοίκησης της εκπαίδευσης, για την επιστημονική και παιδαγωγική ενίσχυση των εκπαιδευτικών, για την οργάνωση και αυτο-διοίκηση της σχολικής ζωής, για τα σχολικά εγχειρίδια, τη βασική εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και τη διά βίου και ουσιαστική ανάπτυξή τους.

Η «ποιότητα» κοστίζει και πληρώνεται ακριβά

Και κακά τα ψέματα. Η κοινωνική και εκπαιδευτική μας πραγματικότητα είναι πολυ - επίπεδη, πολυπρισματική, αντιφατική και πολλές φορές παράλογη. Για το λόγο αυτό δεν είναι εύκολο να «διαβαστεί» με απλουστεύσεις και σχήματα αφοριστικά. Το σίγουρο πάντως, σε όλες τις περιπτώσεις, είναι ότι η απόκτηση επιπλέον παροχών και υψηλών απαιτήσεων υπηρεσιών σε εκπαιδευτικό προσωπικό, υλικοτεχνικές υποδομές, εξωσχολικές δραστηριότητες, πολιτισμικό περιβάλλον κ.λπ. εξαρτάται σημαντικά από το βαλάντιο, το ταξικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της κάθε οικογένειας, αφού στην ελληνική νοοτροπία η ποιότητα είναι συνώνυμη της επιπλέον ιδιωτικής δαπάνης και όχι μέριμνα ή εν τέλει υποχρέωση της δημόσιας σφαίρας. Ουσιαστικά η αναζήτηση της ποιότητας επιβεβαιώνει περίτρανα τον ταξικό χαρακτήρα του εκπαιδευτικού συστήματος, γεγονός που, τηρουμένων των αναλογιών, αντανακλάται και σε άλλα πεδία του δημόσιου βίου, όπως η υγεία, η περίθαλψη, ακόμα και ο τουρισμός ή η ψυχαγωγία.

Η κρίση του εκπαιδευτικού συστήματος και η πολιτισμική παρακμή της νεοελληνικής κοινωνίας

Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι η περιγραφή αυτή αποτελεί την αποκρυστάλλωση μιας κρίσης που δεν ξεπερνιέται παρά μόνο αν κουνηθούν τα θεμέλια του εκπαιδευτικού συστήματος και συνάμα μεταλλαχθεί η κυτταρική ουσία της νεοελληνικής νοοτροπίας. Η κυριαρχία της ήσσονος προσπάθειας στην άσκηση των δημόσιων και κοινωνικών λειτουργημάτων, η γενίκευση της απρόσωπης υπαλληλίας στους θεσμούς και τους μηχανισμούς διοίκησης, η ναρκωμένη συνείδηση μιας κοινωνίας που διαπαιδαγωγείται μπροστά στην τηλεόραση, η υποτίμηση της συμμετοχής στις συλλογικές μορφές κοινωνικής δράσης αποτελούν μερικά μόνο από τα συμπτώματα της νεοελληνικής παρακμής που υπερβαίνει το σχολείο και λαμβάνει διαστάσεις πολιτισμικού φαινομένου. Την ίδια στιγμή που οι πολιτικές ηγεσίες ευαγγελίζονται την κριτική σκέψη, την παιδαγωγική ελευθερία, τη διαμόρφωση του Ευρωπαίου πολίτη μέσα στο σχολείο, την ανθρωπιστική παιδεία κ.λπ., οι μαθητές μας πλήττουν θανάσιμα μέσα στις σχολικές αίθουσες αναζητώντας μια άλλη «γλώσσα» συνεννόησης μέσα από τα blogs, τα sms, τα multimedia, τα κόμικς, τα graffiti, τις ψηφιακές συνθήκες επικοινωνίας. Ταυτόχρονα, το εκπαιδευτικό μας σύστημα όχι μόνο αδυνατεί να συνταιριάξει, να αξιοποιήσει και να φιλτράρει τις νέες δυνατότητες μέσα στο σχολείο, αλλά αντίθετα επιμένει στις προπολεμικές εκπαιδευτικές πρακτικές του μαυροπίνακα, των ομοιόμορφων αναλυτικών προγραμμάτων, των ισοπεδωτικών μαζικών σχολικών εγχειριδίων, στα κάθε λογής παράγωγα μιας απρόσωπης και συγκεντρωτικής εκπαιδευτικής πολιτικής που αδυνατεί να εμπνεύσει, να γοητεύσει, να παρακινήσει.

Αγχος, πλήξη, κούραση μέσα στο σχολείο ή με απλά λόγια: «η ζωή είναι αλλού...»

Στο φόντο όλων αυτών βρίσκεται ο Γολγοθάς των Ελλήνων μαθητών που δεν βρίσκουν ούτε ένα ίχνος χαράς και δημιουργικότητας μέσα στο ελληνικό σχολείο. Αγχος, πλήξη και κούραση συνθέτουν το τρίπτυχο της σύγχρονης αμάθειας αφού η γνώση λειτουργεί συσσωρευτικά σαν ένας καθημερινός καταναγκασμός που οδηγεί στην απομάκρυνση από το ιδεώδες και την αποστολή της εκπαιδευτικής πράξης. Σε ένα τέτοιο σχολικό περιβάλλον η φοίτηση μετατρέπεται σε υποχρεωτική αγγαρεία, σε αδιάφορη προσέλευση, σε ιδιότυπη ανία, αφού η αληθινή ζωή φαντάζει πέρα και έξω από τις αίθουσες, μακριά από τα βιβλία και τους διδάσκοντες. Την ίδια στιγμή οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι απορούν γιατί εισέρχονται ολοένα και περισσότεροι φοιτητές με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Δυστυχώς το πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στο επίπεδο των γνώσεων που κατέχουν οι μαθητές, αλλά επεκτείνεται και σε επίπεδο αξιών και δεξιοτήτων. Η αξιακή σύγχυση των μαθητών μας εδράζεται στην έλλειψη σταθερών σημείων αναφοράς σε επίπεδο συμβόλων, προτύπων και κοινωνικών αναπαραστάσεων. Η ανεργία, τα οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα, η «τηλεοπτική δημοκρατία», η προβολή του life style ως εναλλακτική διέξοδος ζωής και ατομικής δράσης συνθέτουν την αυτο-εικόνα μιας κοινωνίας που διαρκώς φθίνει, προβάλλοντας αποκλειστικά το «ιδιωτικό όραμα» ως βιώσιμη και ρεαλιστική διέξοδο από την κρίση. Επιπλέον, το ελληνικό σχολείο επιμένει στη στείρα συσσώρευση γνώσης και δεν δίνει έμφαση στις κοινωνικές δεξιότητες των μαθητών. Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς αν μέσα στο σχολείο τα παιδιά μας «μαθαίνουν να συνεργάζονται», «μαθαίνουν να μοιράζονται», «μαθαίνουν να συναισθάνονται», «μαθαίνουν να δημιουργούν», «μαθαίνουν να ακούνε και να επεξεργάζονται τις διαφορές», «μαθαίνουν να συνθέτουν μέσω της διαλεκτικής», «μαθαίνουν να συμμετέχουν», ή εν τέλει «μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν»; Αν για παράδειγμα ορίζαμε τις δεξιότητες αυτές ως «προαπαιτούμενα ποιότητας» μέσα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα θα καταλαβαίναμε την αναποτελεσματικότητά μας να δώσουμε στέρεα και δυναμικά εργαλεία ζωής στους τωρινούς μαθητές και αυριανούς πολίτες.

Η ατομική προσπάθεια από μόνη της δεν αρκεί

Δυστυχώς η φιλοτιμία και ο γνήσιος ιδεαλισμός που επιδεικνύουν αμέτρητοι εκπαιδευτικοί δεν αρκούν από μόνα τους για να ανατρέψουν το αρνητικό κλίμα. Οι κοινωνιολογικές μελέτες αποδεικνύουν περίτρανα ότι τα συστήματα και οι κοινωνικές δομές «καταπίνουν» τις πρωτοβουλίες των μεμονωμένων υποκειμένων, ιδιαίτερα όταν αυτές δεν είναι συλλογικά οργανωμένες και κοινωνικά συντονισμένες.

Με άλλα λόγια, το προσωπικό όνειρο και η ατομική προσπάθεια των εκπαιδευτικών δεν μπορεί να μεταφραστεί σε όρους μιας ρεαλιστικής εκπαιδευτικής πολιτικής αν δεν αναληφθεί η συλλογική ευθύνη και η δράση μιας νέας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που να τη θέλουν οι περισσότεροι παλεύοντας καθημερινά και από κοινού γι' αυτήν.
Ν. ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 1/6/2009

Γκουαντάναμο: Το «Βατερλό» του Προέδρου

Ηταν σκληρό το χτύπημα που δέχτηκε ο πρόεδρος Ομπάμα, ένας από τους πλέον δημοφιλείς μεταπολεμικά Αμερικανούς προέδρους, τόσο νωρίς μάλιστα στη θητεία του και δη από τους «δικούς» του.
Πολιτικοί απ' όλο το φάσμα επιτέθηκαν με σφοδρότητα στην πρόταση Ομπάμα για κλείσιμο της φυλακής Γκουαντάναμο, γιατί η πρόταση εστάλη στο Κογκρέσο για τα περαιτέρω, χωρίς να υπάρχει σχέδιο για το τι μέλλει γενέσθαι με τους κρατουμένους και ετέθη φραγμός στη μεταφορά τους σε αμερικανικές φυλακές ακόμη και υψίστης ασφαλείας.

«Νομίζω ότι ο πρόεδρος Ομπάμα δεν το χειρίστηκε πολύ καλά», είπε ο πρώτος ΥΠΕΞ της κυβέρνησης Μπους, στρατηγός Κόλιν Πάουελ, και υποστηρικτής του Ομπάμα στις εκλογές, γιατί η πρότασή του εμφανίστηκε στο Κογκρέσο χωρίς να 'χει ένα ξεκάθαρο σχέδιο για τους φυλακισμένους.

«Οι Δημοκρατικοί (στο Κογκρέσο) ουδέποτε θα προχωρήσουν κάτω από τις παρούσες συνθήκες χωρίς την ύπαρξη ενός υπεύθυνου σχεδίου εκ μέρους του προέδρου», δήλωσε στην έντονη κριτική του και σε κοινή συνέντευξη με τους Ρεπουμπλικανούς, ο αρχηγός των Δημοκρατικών στη Γερουσία και ο πλέον στενός σύμμαχος του Ομπάμα στο Κογκρέσο, γερουσιαστής Χάρι Ριντ.

«Ουδέποτε θα επιτρέψουμε σε τρομοκράτες ν' αφεθούν ελεύθεροι μέσα στις Ηνωμένες Πολιτείες» ήταν κατηγορηματικός ο κ. Ριντ, εν μέσω αναβρασμού μιας ξεσηκωμένης κοινής γνώμης, η οποία, επηρεασμένη από φτηνή κινδυνολογία μέσων ενημέρωσης, «βλέπει» τρομοκράτες ν' αφήνονται και να κυκλοφορούν ελεύθεροι στις γειτονιές της.

Ο κ. Ομπάμα, μέσα σ' αυτό το κλίμα, εξακολουθεί να δεσμεύεται πως θα προχωρήσει με το κλείσιμο της φυλακής στην Κούβα, γιατί, όπως έχει πει, η ύπαρξή της και μόνο «προσβάλλει τις αμερικανικές αξίες» και πλήττει την εικόνα της χώρας στον λοιπό κόσμο και έχει, μάλιστα, οριοθετήσει το κλείσιμό της για τον προσεχή Ιανουάριο.

«Πάνω από το πτώμα μας θα περάσεις» του διαμηνύουν οι Ρεπουμπλικανοί μέσω της ηγεσίας τους, οι οποίοι «μυρίζονται αίμα» και ετοιμάζονται να πάρουν την εκδίκησή τους... μέσω Γκουαντάναμο, στις ενδιάμεσες εκλογές του Κογκρέσου τον Νοέμβριο του 2010.

Ηταν, πραγματικά, μια συντριπτική ήττα για τον κ. Ομπάμα.

Αραγε, τι πήγε στραβά για τον νέο κάτοικο του Λευκού Οίκου που πρόσφατα διατυμπάνιζε το «επιδειχθέν έργον» των 100 πρώτων ημερών της θητείας του;

Το ενδιαφέρον, μάλιστα, είναι πως πολλοί δεν διαφωνούν μαζί του, τουναντίον δε, ακόμη και αρκετοί Ρεπουμπλικανοί, συμπεριλαμβανομένου του πρώην αντιπάλου του για την προεδρία γερουσιαστή Τζον ΜακΚέιν, συμφωνούν για το κλείσιμο του Γκουαντάναμο, αλλά από κει και πέρα χωρίζουν οι δρόμοι τους...

Από το ευκταίο στο εφικτό

Οπως έχουν καταγράψει οι πρώτοι τέσσερις μήνες της διακυβέρνησής του, οι αποφάσεις Ομπάμα κατά τεκμήριο λαμβάνονται εκ των ενόντων ή δεν έχουν το υπόβαθρο μιας συγκροτημένης αντιμετώπισης του εκάστου ζητήματος, με σαφείς απαντήσεις σε αναπόφευκτα εγειρόμενα ερωτήματα και ερωτηματικά.

Αναμφισβήτητα, το χάσμα που συνήθως υπάρχει μεταξύ ευκταίου και εφικτού, και η ανάγκη μετάβασης από την προεκλογική υποσχεσιολογία στην πραγματικότητα της διακυβέρνησης δεν είναι εύκολη υπόθεση και κρίνοντας από τους χειρισμούς του, ο Ομπάμα φαίνεται πως προσπαθεί να ξεπεράσει τις συναφείς δυσκολίες αλώβητα και άνευ κατηγοριών περί αθέτησης υποσχέσεων.

Ετσι, το διάστημα αυτό ο κ. Ομπάμα, μ' έναν φρενήρη ρυθμό, έχει επιδοθεί σε μια προσπάθεια να καλύψει πολλά «μίλια» στην προεδρική του θητεία, «ακουμπώντας» μόνο σε πλείστα σοβαρά ζητήματα εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, με αποτέλεσμα να «ξύνει την επιφάνεια» για λόγους εντυπώσεων, χωρίς να υπεισέρχεται στην ουσία των ζητημάτων και των επακόλουθων επιπτώσεων.

Αυτό έχει φανεί, μέχρι τώρα, κατ' εξοχήν στα εξωτερικά ζητήματα και, όπως έχει γράψει η «Ε» (25/4/09), οι επικριτές του, σοβαροί παράγοντες του κατεστημένου της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής που, σημειωτέον, δεν διαφωνούν με τις επιλογές του πιστεύουν πως οι κινήσεις του είναι «παρορμητικές» και δεν στηρίζονται σε βαθύτερη γεωπολίτικη προσέγγιση και προοπτική.

Ο κ. Ομπάμα θέλει να «δώσει» την εντύπωση πως διαφέρει από τον προκάτοχό του και τις πολιτικές του, αλλά εκεί ακριβώς είναι που κάνει το βασικό λάθος, γιατί δεν υπάρχει καν κάποιο μέτρο σύγκρισης, με αποτέλεσμα ν' αναλίσκεται στους τύπους και να χάνει την ουσία.

Συνέχεια στις πολιτικές Μπους

Η ειρωνεία δε επί του προκειμένου είναι πως με εξαίρεση την Τουρκία όπου πολύ ταχύτερα απ' ό,τι αναφειόταν («Ε» 25/4/09), προχώρησε σε σημαντικές αλλαγές πολιτικής, στα λοιπά ζητήματα οι πολιτικές Ομπάμα στηρίζονται απόλυτα και αποτελούν συνέχεια στις πολιτικές Μπους, και αυτό το εκμεταλλεύονται οι αξιωματούχοι της προηγούμενης κυβέρνησης, οι οποίοι με προεξάρχοντα τον πρώην αντιπρόεδρο Ντικ Τσέινι προσπαθούν έτσι να υποδείξουν ότι δικαιώθηκαν οι πολιτικές τους.

Ενδεικτική δε της προχειρότητας με την οποία αντιμετωπίζονται σοβαρά ζητήματα όπως αυτό του Γκουαντάναμο, είναι η διαπίστωση εκπροσώπου για ζητήματα εθνικής ασφάλειας του Λευκού Οίκου, ο οποίος είπε πως δεν «αντελήφθησαν» εκεί πως το Κογκρέσο χρειάζεται περισσότερες λεπτομέρειες για το Γκουαντάναμο!

Τώρα, βέβαια, κατόπιν εορτής και αφού ο κ. Ομπάμα υπέστη εξαιρετικά σοβαρή ήττα για το κύρος του, είναι έτοιμοι να δώσουν σύντομα τις λεπτομέρειες...
Του Δ. Π. ΔΗΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 29/5/2009

Απόρρητο «λεύκωμα» βιασμών

ΙΡΑΚ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΒΑΣΑΝΙΣΜΟΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΟΥ «ΛΟΓΟΚΡΙΝΕ» Ο ΟΜΠΑΜΑ

Φοβερές φωτογραφίες, που δείχνουν βιασμούς, σεξουαλικές κακοποιήσεις κρατουμένων και «άλλα άσεμνα», που έγιναν στις φυλακές του Αμπού Γράιμπ, είναι μεταξύ των φωτογραφιών που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα δεν επέτρεψε να δημοσιευτούν.
Την αποκάλυψη έκανε η εφημερίδα «Ντέιλι Τέλεγκραφ», της Βρετανίας, η οποία φρόντισε να επιβεβαιώσει το ρεπορτάζ της ρωτώντας τον στρατηγό, Αντόνιο Ταγκούμπα, που ανέλαβε να ερευνήσει την υπόθεση με τα βασανιστήρια στο ιρακινό κολαστήριο. «Οι φωτογραφίες δείχνουν βασανιστήρια, κακοποιήσεις και κάθε είδους άσεμνες πράξεις. Δεν ξέρω η δημοσίευσή τους τι άλλο σκοπό θα μπορούσε να εξυπηρετήσει, παρά νομικό», είπε ο στρατηγός. Ερωτηθείς για το περιεχόμενο των φωτογραφιών δήλωσε ότι «είναι φοβερό, αρκεστείτε στον λόγο μου».

Κατά την εφημερίδα, οι φωτογραφίες δείχνουν έναν Αμερικανό στρατιώτη που φαίνεται πως βιάζει μια κρατούμενη και ένα διερμηνέα να βιάζει έναν Ιρακινό κρατούμενο. Δείχνουν ακόμα σεξουαλικές επιθέσεις που γίνονται σε βάρος κρατουμένων με αντικείμενα, ενώ σε μια εικόνα φαίνεται κρατούμενη με σκισμένα ρούχα τόσο που να αποκαλύπτεται το στήθος της.

«Οδυνηρές οι συνέπειες»

Ο Ταγκούμπα δήλωσε κατηγορηματικώς ότι συμφωνεί πλήρως με την απόφαση του Ομπάμα να μη δημοσιευτούν οι φωτογραφίες, παρά το γεγονός ότι είχε υποστηρίξει το αντίθετο κατά την προεκλογική εκστρατεία. Και αυτό γιατί «οι συνέπειες θα ήταν πολύ οδυνηρές για τα στρατεύματά μας που θα ετίθεντο σε κίνδυνο... Και η απλή περιγραφή των εικόνων αυτών είναι φρικιαστική, πιστέψτε με», είπε. Εξήγησε δε ότι η δημοσίευση των εικόνων θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή των στρατιωτών «ακριβώς σε μια εποχή που τους χρειαζόμαστε, γιατί είναι οι μόνοι που υποστηρίζουν την εξωτερική πολιτική της χώρας» σε Ιράκ και Αφγανιστάν.

Πάντως, Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος στη Βαγδάτη ζήτησε ανωνυμία και δήλωσε ότι οι φωτογραφίες για τις οποίες γράφει η εφημερίδα δεν είναι αυτές που γνωρίζει ο Ταγκούμπα. Ο στρατός στο Ιράκ παραπέμπει για όλες τις ερωτήσεις επί του θέματος στην Ουάσιγκτον, η οποία χθες δεν απάντησε. Στο Ιράκ πάντως οι άνθρωποι έχουν ξεσηκωθεί και ζητούν από την κυβέρνηση Αλ Μάλικι να ξανανοίξει τον φάκελο του Αμπού Γράιμπ. Θεωρούν μάλιστα ότι αργά ή γρήγορα θα βγουν και άλλα σκάνδαλα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας από τους Αμερικανούς στρατιώτες στο Ιράκ.
Του Θ.Γ.ΚΑΝΕΛΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 29/5/2009
(Πηγές: Ασοσιέιτεντ, ΑΠΕ, Ρόιτερ, Γαλλικό)

Οι μύθοι της αυτοδυναμίας

Ενας από τους πιο ανθεκτικούς μύθους στην Ελλάδα είναι ότι οι αυτοδύναμες κυβερνήσεις είναι προτιμότερες από εκείνες που βασίζονται στη συνεργασία διαφορετικών κομμάτων.
Θεωρούνται «καλύτερες» για την οικονομία, καθώς, ανάμεσα στα άλλα, εξασφαλίζουν την... απρόσκοπτη διακυβέρνηση της χώρας. Ετσι, κατά παράδοση, τα εκλογικά συστήματα πριμοδοτούν το πρώτο κόμμα για να προκύπτει εύκολα αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ισως κάτω από ειδικές και έκτακτες συνθήκες, όπως εκείνες μιας οξείας και επείγουσας κρίσης, οι πολυκομματικές κυβερνήσεις να παρουσιάζουν -προσωρινά- ορισμένα επιμέρους μειονεκτήματα, όπως η καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων.

Στην πραγματικότητα, όμως, στο σημείο που έχουμε φθάσει, τα δομικά οικονομικά προβλήματα της Ελλάδας και οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται για να αντιμετωπισθούν απαιτούν ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές συνεννοήσεις. Δηλαδή κυβερνήσεις συνεργασίας.

Οι μονοκομματικές «ισχυρές» κυβερνήσεις ίσως να υπηρετούσαν κάποιες αναγκαιότητες στο παρελθόν αλλά ταυτόχρονα είναι εκείνες που εξέθρεψαν και συντηρούν τις περισσότερες από τις παθογένειες της ελληνικής οικονομίας.

*Ολα τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα είναι πολιτικά, και έχουν ως κοινό παρονομαστή ένα πελατειακό και συχνά διεφθαρμένο ελληνικό κράτος το οποίο λειτουργεί υπό τη «διεύθυνση» ενός παντοδύναμου κόμματος.

*Φοροδιαφυγή, δημόσιο έλλειμμα, ρουσφετολογικές προσλήψεις, μονοπωλιακές αγορές... Ολα είναι κατά βάση πολιτικά προβλήματα, τα οποία ανθούν πάνω στο κουβάρι των μικρών και μεγάλων συμφερόντων, που έχουν υψώσει με τα χρόνια ένα ανυπέρβλητο φράγμα στις μεταρρυθμίσεις.

*Με τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις που εκλέγονται χάρη στα πλειοψηφικά εκλογικά συστήματα το κόμμα αποκτά παντοδυναμία ελέγχου όχι μόνο πάνω στην κυβέρνηση αλλά και στα συνδικάτα και στις ομάδες συμφερόντων που μέσω του κόμματος «επικοινωνούν» με την εξουσία. Ο ρόλος του Κοινοβουλίου υποβαθμίζεται, καθώς οι βουλευτές υποτάσσονται «τυφλά» στην κομματική πειθαρχία. Μόνος στόχος είναι να διατηρείται η κοινοβουλευτική πλειοψηφία και το κόμμα να παραμένει στην εξουσία.

*Τα μικρότερα κόμματα δεν έχουν δυνατότητα επηρεασμού του νομοθετικού έργου και περιορίζονται σε ρόλο θεατή, παρατηρητή και σχολιαστή.

*Οι διαφορετικές κοινωνικές δυνάμεις εγκλωβίζονται σε πολυσυλλεκτικά κόμματα, χωρίς τη δυνατότητα πολιτικής έκφρασης. Φιλελεύθεροι και κρατιστές μαζί στο ίδιο κόμμα, όπως και οι φοροφυγάδες μαζί με τους χαμηλόμισθους μισθωτούς.

*Τα αποτελέσματα τα ζούμε τα τελευταία χρόνια: Το πολιτικό κόστος για αλλαγές και μεταρρυθμίσεις οδηγεί σε «ακινησία» τις κυβερνήσεις, οι οποίες δεν θέλουν, αλλά κι αν θέλουν δεν αποτολμούν, να αντιμετωπίσουν το πολιτικό κόστος.

Πλέον, τα μεγάλα δομικά προβλήματα ήρθαν με ένταση στο προσκήνιο: είναι σαφές ότι ισχυρή στο εξής δεν θα είναι μια κυβέρνηση επειδή είναι αυτοδύναμη, αλλά επειδή -και εφόσον- καταφέρει να επιτύχει τη συνεννόηση και τη συναίνεση μεταξύ των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων για να αλλάξει τα πράγματα.

Προϋπόθεση για να αντιμετωπιστούν τα οξύτατα οικονομικά προβλήματα είναι να γίνουν ριζικές τομές, να θιγούν προνόμια, να ανατραπούν καταστάσεις. Και για να γίνουν όλα αυτά πρέπει να εξασφαλιστούν νέοι πολιτικοί συσχετισμοί και κομματικές συμμαχίες.

Και τα μικρότερα κόμματα πρέπει να εμπλακούν στη διαχείριση της εξουσίας, ώστε να «υποχρεωθούν» και αυτά να διατυπώσουν συγκεκριμένες και πραγματιστικές προτάσεις.

Του Γ. Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 4/10/2009

Η πολιτική τέχνη του ψεύδους

"Οι άνθρωποι ποτέ δεν λένε τόσα ψέματα όσα μετά το κυνήγι, στη διάρκεια του πολέμου και πριν από τις εκλογές"

ΟΤΟ ΦΟΝ ΜΠΙΣΜΑΡΚ Καγγελάριος της Πρωσίας και του 1ου Ράϊχ

Και συ λαέ εκμαυλισμένε

Αρχισε και κορυφώνεται η προβολή της χιλιοπαιγμένης κωμωδίας «ψήφισέ με να σε σώσω», σε σκηνοθεσία των κομμάτων ομοθύμως, με τους ίδιους ηθοποιούς εδώ και χρόνια και με παραγωγό αυτόν που μονίμως πληρώνει: το κορόιδο, που λιβανίζεται ως εμπνευστής, ως κυρίαρχος, ως πρωταγωνιστής: τον ψηφοφόρο και τα παιδιά του.

Ας πρόσεχε, θα μου πείτε. Μα, προσέχει.

Το 1974, ακολουθώντας το ρεύμα της εποχής ψήφισε με πάνω από 50% τον Κ. Καραμανλή, τον οποίο είχε διώξει με ανάλογο ποσοστό μόλις 10 χρόνια νωρίτερα. Το 1977 του ξανάδωσε την πλειοψηφία για να βρεθεί με τον Κ. Μητσοτάκη υπουργό Συντονισμού και με απαγορευμένο το ξενύχτι! Δεν το άντεξε. Το 1981 φέρνει στην εξουσία τον Ανδρέα Παπανδρέου, που κάνει πράξη το όνειρο του μέσου Ελληνα: κλέψε πριν σε κλέψουν, κορόιδεψε πριν σε κοροϊδέψουν.

Το 1985, και ενώ ο Δημοκρατικός Στρατός του 1949 αριθμούσε ήδη πάνω από 2,5 εκατομμύρια φαντάρους σε σύνταξη και πάνω από 6.000.000 Ελληνες είχαν αντισταθεί στη χούντα, σε σημείο που να απορεί κανείς πώς άντεξε η επάρατος για εφτά (7) χρόνια, ο κι εσύ λαέ βασανισμένε, που ήδη θεωρούσε ότι μπορεί να κάνει ένα δωράκι 500.000.000 δρχ. στον εαυτό του απ' τον δημόσιο κορβανά ατιμώρητος, επιβράβευσε με μια νέα θητεία την κυβέρνηση του Λευκού Πελέ, προσδοκώντας να αλώσει και τις ελάχιστες υπηρεσίες και Αρχές του κράτους, που αντιστέκονταν ακόμα στην αυθαιρεσία, λόγω της ξεροκεφαλιάς μερικών εργαζομένων τους.

Επειδή ο πεινασμένος κλέβει άγαρμπα, το 1989 καλείται να ψηφίσει εν μέσω γενικής κατακραυγής για τα δημόσια λεφτά, που τρώγονταν ανεξέλεγκτα. Βρέθηκε με μια κυβέρνηση συνεργασίας όλων των μεγάλων κομμάτων και με μια Αριστερά για πρώτη φορά ενωμένη. Δεν το άντεξε ούτε αυτό. Ηταν τέτοιο το σοκ, που ψήφισε τον Μητσοτάκη. Αυτή τη φορά ο εξαποδώ δεν του απαγόρευσε το ξενύχτι. Του απαγόρευσε τις αυξήσεις μισθών.

Ευτυχώς, χάρη στην ανεξάρτητη συνείδηση των επιχειρηματιών, που δεν ανακατεύονται με την πολιτική εκτός αν κινδυνεύουν τα συμφέροντά τους, μια σύμβαση του ΟΤΕ πήγε στραβά και ο κυρίαρχος λαός ξανάφερε στην εξουσία το 1993 τον ήρωα του Χέρφιλντ, Ανδρέα, που μεταξύ Τήνου - Πάτμου και Παναγιάς της Καστριανής ξανάχτισε τη λαϊκή συνείδηση της αρπαχτής, που είχαν απειλήσει οι κυβερνήσεις συνεργασίας και ο μονοφαγάς πρώην πρωθυπουργός.

Στη διάρκεια των ετών 1994-1996 αποδείχτηκε περίτρανα ότι αυτή η χώρα δεν έχει ντε και καλά ανάγκη πρωθυπουργού για να κυβερνιέται, μήτε και καταστρέφεται. Ο λαός, όμως, έχει αντίθετη άποψη. Το φθινόπωρο του 1996 καλείται να ψηφίσει και προκρίνει τον σοβαρό κύριο Σημίτη, που είχε ήδη δώσει τα Ιμια και τον Οτζαλάν.

Μια νέα εποχή ανατέλλει. Η οικονομική λιτότητα για τους εργαζόμενους, που άρχισε επί Σημίτη το 1985 και η οποία δεν αγγίζει κατά διαβολική σύμπτωση ούτε τους επιχειρηματίες ούτε τις τράπεζες, που αυξάνουν αλματωδώς τα κέρδη τους, παγιώνεται.

Κατά διαβολική σύμπτωση ο περίγυρος του πρωθυπουργού και μεγαλοϋπουργοί ενισχύουν τον Αρμάνι και την Ντόνα Κάραν. Το 2000 ο κυρίαρχος λαός κάνει λάθος για 70.000 ψήφους και ξαναφέρνει την ίδια κυβέρνηση στην εξουσία.

Ξεπατωμένος από την εκτεταμένη κλοπή κυβερνητικών και του άλλου μισού λαού, που του πουλάει τη χωριάτικη 12 ευρώ στις διακοπές του και το κινέζικο τσίτι του ενός ευρώ για 100, διορθώνει το λάθος του το 2004, φέρνοντας στην εξουσία τον νέο, άφθαρτο, πολλά υποσχόμενο Καραμανλή τον Βου, που θα ξήλωνε το κράτος της ρεμούλας και των πέντε νταβατζήδων.

Το 2007 και αφού η επανίδρυση του κράτους της ρεμούλας και των 5 νταβατήδων είδε ανίκανη την Ελλάδα να καίγεται, το τηλέφωνο του πρωθυπουργού να παρακολουθείται, την Παιδεία να πατώνει από τα μικροσυμφέροντα διδασκόντων και διδασκομένων, την Υγεία να χρηματίζεται με τον πιο ξεδιάντροπο τρόπο, τη δημόσια διοίκηση να κλέβει τον κόπο των ασφαλισμένων στα ταμεία, ο πρωταγωνιστής, μοναδικός, πάνσοφος, κυρίαρχος λαός ξανάδωσε μια ευκαιρία στον Βου, προκειμένου να αποφύγει μια ακόμα διακυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, τα ευεργετήματα της οποίας ήταν ακόμα νωπά στη μνήμη του.

Η λαϊκη εντολή δεν έγινε σεβαστή. Πριν συμπληρωθούν δύο χρόνια άγριας λιτότητας, τραπεζικού οργίου, διαπλοκής κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών με κυκλώματα πλουτισμού του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όργιου διορισμών, δικαστικής αυθαιρεσίας, αστυνομικής βίας και ανύπαρκτης εξωτερικής πολιτικής, ο πρωθυπουργός παραιτείται απαιτώντας να ξαναψηφιστεί.

Στις δύο προηγούμενες εκλογές, που έγιναν Οκτώβριο, νικητής βγήκε το ΠΑΣΟΚ. Στις δύο που έγιναν Σεπτέμβριο νικητής βγήκε το κόμμα που ήταν ήδη κυβέρνηση. Σε καμιά αναμέτρηση νικητής δεν ήταν η Αριστερά. Βγάλε συμπέρασμα.

Σήμερα, ο κυρίαρχος λαός δεν βρίσκεται μπροστά σε δίλημμα. Θα επιλέξει να απαλλαγεί από έναν πρωθυπουργό που δεν επανίδρυσε το κράτος, δεν αποδυνάμωσε τους νταβατζήδες, δεν ελάφρυνε τους εργαζόμενους αλλά τους εργοδότες και από ένα κόμμα, που επιδόθηκε στο ίδιο όργιο ρουσφετιών, που είχε επιδοθεί και το ΠΑΣΟΚ, και στην εξάπλωση της διαφθοράς μέχρι και στην τελευταία συνείδηση πολίτη.

Το δράμα του ο λαός θα το ζήσει για πολλοστή φορά από το 1989, μετά τις εκλογές και τον νέο θρίαμβο της κυριαρχίας του. Μόλις δει στην τσέπη του τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα, αν όχι και χειρότερα, επειδή η εποχή του δανεικού και του τζάμπα πλουτισμού έχει περάσει και πρέπει να πληρωθεί ο λογαριασμός. Με τις τράπεζες αγριεμένες μετά το στραπάτσο που έπαθαν από το μαϊμού χρήμα, που έπαιζαν στο διεθνές καζίνο.

Εχει εκπαιδεύσει κανείς τον κόσμο να έχει εργατική συνείδηση και συνείδηση αγοραστή; Κανείς. Το μέγα πλήθος ζει και ονειρεύεται γκλαμουριές και ξόδεμα με απαιτήσεις, μια θέση στο Δημόσιο για να πληρώνεται χωρίς να δουλεύει και μια τρύπα στον ιδιωτικό τομέα με «σιωπή μη χάσουμε τη θέση μας».

Ο κυρίαρχος έχει μολυνθεί, έχει εκμαυλιστεί, έχει διαφθαρεί απολύτως να έχει απαιτήσεις χωρίς υποχρεώσεις, όχι μόνο στη δημόσια και κοινωνική του ζωή, αλλά και στην ιδιωτική του, στο σπίτι του.

Ετσι, με μια Αριστερά στο ρόλο του γαβριά με τη σφεντόνα, αυτοαποκλεισμένη από τη διεκδίκηση της εξουσίας, επομένως από τον επωμισμό της ευθύνης των πράξεων, ο ένας, μοναδικός, υπέρλαμπρος, κυρίαρχος, παραχαϊδεμένος και παραμυθιασμένος λαός είναι έτοιμος να αλλάξει, με πανηγύρια κιόλας, αλυσίδες.

Αυτά παθαίνεις άμα είσαι η υπέρτατη εξουσία δι' αντιπροσώπων. Σαν να 'σαι μητέρα δι' αλληλογραφίας. Εχει λιγότερο κόπο, αλλά είσαι ένα τίποτα.

Κυρ.Ελευθεροτυπια 13/09/2009

kairos.blogspot.com

Αρχαίο... λάδωμα αθάνατο

Από τον 19ο αιώνα στα σκάνδαλα του Μεσοπολέμου
«Οποιος κριτής διαφθαρεί ή με δώρα ή με υποσχέσεις και αποφασίσει άδικα εις εγκληματικάς διαδικασίας, να χάνει τα πολιτικά του δικαιώματα διά παντός και να πληρώνει εις το Ταμείον διπλάσια των όσα έλαβε.
Οποιος κριτής διαφθαρεί ή με δώρα ή με υποσχέσεις και αποφασίσει άδικα εις μη εγκληματικάς διαδικασίας, να χάνει τα πολιτικά του δικαιώματα από ένα έως τρεις χρόνους και να πληρώνει τα διπλά απ' όσα έλαβε, ποτέ όμως ολιγώτερα των εκατό γροσίων.
Οποιος διά φιλίαν ή δι' έχθραν ή δι' οποιανδήποτε άλλην σχέσιν κρίνει άδικα, να εκπίπτει του υπουργήματός του και να μην εμβαίνει εις Δημόσιον Υπούργημα από εξ μήνας έως δύο χρόνους.
Οποιος των υπουργών φωραθεί ότι έλαβε δώρα και παρέβη τα χρέη του, να εκπίπτει του υπουργήματός του και να πληρώνει διπλά των όσων έλαβε, ποτέ όμως ολιγώτερα των εκατό γροσίων.
Οποιος των υπαλλήλων υπουργών φωραθεί ότι έλαβε δώρα, και παρέβη τα χρέη του, να εκπίπτει του υπουργήματός του» (από το Κεφάλαιο Ζ «Περί δωροδοκίας των Δημοσίων Υπουργών», Κώδιξ των Νόμων, φυλλάδιο Α' εκ της εν Υδρα τυπογραφίας, 1824).

Το φαινόμενο της διαφθοράς είναι μια πανάρχαια υπόθεση. Οπως αναφέρει ο Γερμανός ιστορικός Χέρμαν Μπένγκτσον, οι εξελίξεις στην Ελλάδα κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. βρίσκονταν υπό την άμεση επιρροή της περσικής πολιτικής, η οποία «χρησιμοποιώντας απλόχερα τον αυτοκρατορικό χρυσό» κατόρθωσε να υποδαυλίσει με πολλή επιδεξιότητα την απέχθεια των Ελλήνων για την αυταρχική διοίκηση της κυρίαρχης Σπάρτης. Ως απεσταλμένος του σατράπη Φαρνάβαζου έφτασε στην Ελλάδα ο Ρόδιος Τιμοκράτης που πρόσφερε «άφθονα περσικά χρήματα» στις Θήβες, στην Κόρινθο, στο Αργος και έτσι δεν χρειαζόταν πια παρά μια ασήμαντη αφορμή για να ξεσηκωθούν οι Ελληνες κατά της καταπιεστικής ηγεμονίας των Λακεδαιμονίων. (1)
Αλλωστε σε τι διαφέρουν οι Ελληνες που συνωστίζονταν έναντι χρήματος στις περσικές αυλές από εκείνους που σήμερα, επί χρήμασι, παίζουν το παιχνίδι των Τούρκων, μεταφέροντας παράνομα λαθραίους Ασιάτες μετανάστες στην Ελλάδα;
Στην αρχαία ελληνική μυθολογία αναφέρεται ότι ο Διόνυσος ικανοποίησε την επιθυμία του βασιλιά της Φρυγίας Μίδα ό,τι ακουμπά να γίνεται χρυσός. Τελικά όμως αυτό το «χάρισμα» του Μίδα, αντί να τον οδηγήσει στην ευτυχία, έγινε πηγή δυστυχίας.
Για τους αρχαίους Ελληνες ήταν φανερό ότι η αναζήτηση με κάθε τρόπο του χρυσού, του χρήματος, οδηγούσε στη διαφθορά, που ήταν συνυφασμένη με τη δυστυχία και όχι την ευτυχία.
Και ο ρωμαϊκός ιμπεριαλισμός που αντικατέστησε τους Ελληνες στον τότε γνωστό κόσμο είχε τα ίδια χαρακτηριστικά με τον σημερινό ιμπεριαλισμό: την αναζήτηση του πλούτου και της δύναμης. Ο Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός Μάρκος Τούλιος Κικέρων τόνιζε προς τους συμπατριώτες του: «Οι λέξεις δεν μπορούν να εκφράσουν το πόσο μισητοί είμαστε στα ξένα έθνη και αιτία είναι η άγρια και ακόλαστη συμπεριφορά των ατόμων που στείλαμε να τα κυβερνήσουν τα τελευταία χρόνια.
Γιατί, σ' αυτές τις χώρες, ποιος ναός, νομίζετε, δεν συλήθηκε από τους αξιωματούχους μας, ποια τελετή δεν παραβιάστηκε, σε ποιο σπίτι δεν σπάσανε τις πόρτες; Ο λόγος; Πάνε γυρεύοντας για αιτίες πολέμου, ενάντια σε πλούσιες και ανθηρές πόλεις, για να ικανοποιήσουν τις αρπακτικές επιθυμίες τους». (2)
Από τη δημιουργία του νεο-ελληνικού κράτους ο όρος «διαφθορά» χρησιμοποιείται ευρύτατα από πολιτικούς και ιστορικούς αλλά και από απλούς πολίτες.
Ενας από τους πρωτοπόρους μελετητές του ελληνικού προβλήματος της διαφθοράς, ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Κλεομένης Κουτσούκης θεωρεί ότι, γενικά, τη διαφθορά της ελληνικής κοινωνίας θα μπορούσε να την αποδώσει κάποιος σε τρεις κυρίως λόγους. Πρώτον στην πολιτισμική κληρονομιά της κοινωνίας του ρουσφετιού. Δεύτερον, η νεο-ελληνική κοινωνία ήταν ανοργάνωτη με συγκεχυμένα τα όρια δημόσιου/ιδιωτικού, όπου εύκολα περνούσε κανείς από το ένα στο άλλο (κλεπτοκρατία). Και τέλος, ότι ήταν μια νόθα αστική κοινωνία. Ο μέσος Ελληνας τους ξενόφερτους θεσμούς προσπάθησε να τους αποσείσει από πάνω του με το ρουσφέτι και τη συναλλαγή, βρίσκοντας ενδοτικούς κομματάρχες πολιτικούς.(3)

Την εικόνα της νεο-ελληνικής κοινωνίας απέδωσε παραστατικά ο υπουργός και βουλευτής του Χαρίλαου Τρικούπη, Δ. Βουλπιώτης, που απαντώντας στη Βουλή σε σχετικό ερώτημα τόνισε: «Ενα ξέρω να πω, εγώ κλέφτω, εσύ κλέφτεις, κλέφτουμε όλοι».
Στην αρχαία ελληνική μυθολογία αναφέρεται ότι ο Διόνυσος ικανοποίησε την επιθυμία του βασιλιά της Φρυγίας Μίδα ό,τι ακουμπά να γίνεται χρυσός. Τελικά όμως αυτό το «χάρισμα» του Μίδα, αντί να τον οδηγήσει στην ευτυχία, έγινε πηγή δυστυχίας Στην αρχαία ελληνική μυθολογία αναφέρεται ότι ο Διόνυσος ικανοποίησε την επιθυμία του βασιλιά της Φρυγίας Μίδα ό,τι ακουμπά να γίνεται χρυσός. Τελικά όμως αυτό το «χάρισμα» του Μίδα, αντί να τον οδηγήσει στην ευτυχία, έγινε πηγή δυστυχίας Αλλά και η ελληνική Επανάσταση του '21 δεν ξεκίνησε στηριζόμενη σ' έναν πολύ υγιή περίγυρο. Δίπλα στους ιδεολόγους και τους οραματιστές υπήρχαν και οι ιδιοτελείς που κάλυπταν τους σκοτεινούς σκοπούς τους πίσω από μεγαλόστομες φράσεις.
Οπως γράφει ο Ανώνυμος ο Ελληνας στην «Ελληνική Νομαρχία», στα χρόνια της Τουρκοκρατίας «εφάνησαν εις την Ελλάδα τρεις κυριότητες, η τυραννία, το ιερατείον και η ευγένεια, αι οποίαι διά ένδεκα αιώνας κατέφθειραν την Ελλάδα».
«Ποίος δεν βλέπει -συνεχίζει ο Ανώνυμος- τον αφανισμόν οπού εις την Ελλάδα προξενεί την σήμερον το ιερατείον; Εκατό χιλιάδες μαυροφορεμένοι ζώσιν αργά και τρέφονται από τους ιδρώτας των ταλαιπώρων και πτωχών Ελλήνων... η σημερινή αθλία και φοβερά κατάστασις του ελληνικού ιερατείου είναι η πρώτη αιτία, όπου αργοπορεί την ελευθερίαν της Ελλάδος».(4)
Σύμφωνα με τον καθηγητή κ. Κουτσούκη, οι πρώτοι που «νομιμοποιούνται» και συχνά καταπιάνονται με το φαινόμενο της διαφθοράς και στους οποίους «οφείλουμε πολλά εμείς οι πολιτικοί επιστήμονες» είναι οι δημοσιογράφοι που λόγω της αποστολής των «παρακολουθούν και ελέγχουν τη δημόσια ζωή». Και υπάρχουν πολλά παραδείγματα, όπως το σκάνδαλο Κοσκωτά, αλλά και πρόσφατες ατασθαλίες για την αποκάλυψη των οποίων «ο Τύπος έπαιξε πρωταρχικό ρόλο».
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η διαφθορά δεν έχει αγγίξει και τον χώρο του Τύπου καθώς νοσεί το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.
Στις 18 Μαρτίου 1845 η εφημερίδα της εποχής «Ο Πρωινός Κήρυξ» θα γράψει μεταξύ άλλων: «Απηύδησε πλέον και ο ανεξάρτητος Τύπος και ο πολυπαθής Λαός διαμαρτυρόμενος με τον πασιφανέστερον τρόπον κατά της διαφθοράς και του εμπαιγμού των νόμων και του Συντάγματος».
Αποτιμώντας ο Χαρίλαος Τρικούπης την πολιτεία της βασιλείας του Οθωνα με άρθρο του στην εφημερίδα «Καιροί» της 9ης Ιουλίου 1874 έγραψε ότι «τας εκ των επαναστάσεων ζημίας αναπληροί ο χρόνος, αλλ' η διαφθορά των ηθών ανατρέπει εκ βάθρων τας κοινωνίας. Ουδέν δε ολεθριώτερον εις τα ήθη του λαού του παρά των κυβερνώντων παρεχομένου εις αυτόν παραδείγματος της των νόμων περιφρονήσεως... Ο από του 1844 και έως του 1862 βίος της Ελλάδος απαντά εις την ερώτησιν ταύτην εγκολάπτων εις την έκπτωτον δυναστείαν το ανεξίτηλον στίγμα της διαφθοράς του ελληνικού λαού».
Και ο γνωστός συνταγματολόγος καθηγητής Νικόλαος Σαρίπολος, με αφορμή τις νόθες εκλογές του 1879, θα διατυπώσει το ερώτημα: «Απέναντι τηλικαύτης διαφθοράς, ήτις κατέλαβεν απάσας τας τάξεις της ελληνικής κοινωνίας, πρέπει άραγε τέλειον ν' απελπισθεί ο χρηστός και φιλόπατρις πολίτης;».
Στα τέλη του 19ου αιώνα ο Χ. Τρικούπης πρσπάθησε να πατάξει τις παρανομίες στα δημόσια ταμεία και συνέδεσε το όνομά του με τα «Βελεντζιακά» που αφορούσαν τη δράση του ταμία Θηβών Θ. Βελέντζα, ο οποίος ανήκε στο πολιτικό στρατόπεδο του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου. Ο Βελέντζας σε διάστημα μιας δεκαετίας περίπου είχε υπεξαιρέσει 800.000 δραχμές, ποσό πολύ μεγάλο για εκείνη την εποχή.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που κλήθηκε από τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο, το 1909, ν' αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας, τόνισε σε μεγάλη λαϊκή συγκέντρωση στο Σύνταγμα την τάση προηγούμενων κυβερνήσεων να εστιάζουν τη δραστηριότητά τους «ουχί εις προαγωγήν των δημοσίων συμφερόντων αλλά εις ικανοποίησιν ως επί τα πολλά αθεμίτων αξιώσεων δι' ων διενεργείται η συναλλαγή μεταξύ εκλογέων και βουλευτών».
Αλλά και η εκσυγχρονιστική πολιτική του Βενιζέλου στιγματίστηκε ιδιαίτερα από κάποια σκάνδαλα διαφθοράς, κατά την περίοδο 1928-1932.
Και φυσικά η αντιπολίτευση δεν έχασε την ευκαιρία να ρίξει το σύνθημα «κάτω οι κλέπται».
Το 1930 ανακαλύφθηκε από τον Τύπο ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες που παρασκεύαζαν το κινίνο, υπό τον έλεγχο του Γενικού Χημείου του Κράτους, κρατούσαν για λογαριασμό τους μεγάλο μέρος της πρώτης ύλης που τους έδινε το κράτος και με μειωμένη δόση ή καθόλου κινίνη παρασκεύαζαν και διακινούσαν στην αγορά νοθευμένα δισκία κινίνου.

Αρχικά ο Βενιζέλος αμφισβήτησε τις καταγγελίες των εφημερίδων αλλά τελικά πείστηκε για τη βασιμότητα των γραφομένων και διέταξε ανακρίσεις.
Στη διάρκεια των ανακρίσεων για το σκάνδαλο του κινίνου αποκαλύφθηκε ότι η αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου Εσωτερικών είχε κάνει λογιστικό λάθος, με συνέπεια να επιβαρυνθεί η τιμή του ψωμιού κατά 50 λεπτά η οκά. Το σκανδαλώδες ήταν ότι ο τότε γενικός διευθυντής του Γενικού Χημείου του Κράτους, στον οποίο ο Ελ. Βενιζέλος είχε αναθέσει τη σχετική έρευνα για την τιμή του ψωμιού, κατηγορήθηκε ότι ήταν μπλεγμένος στο σκάνδαλο του κινίνου.
Κατά ειρωνεία της τύχης την ίδια μέρα που ο Βενιζέλος του έπλεκε το εγκώμιο, στις 12 Νοεμβρίου 1930, λέγοντας γι' αυτόν στους δημοσιογράφους «να του έχετε εμπιστοσύνη, διότι πρόκειται περί υπαλλήλου παραδειγματικής εντιμότητος», ο συγκεκριμένος γενικός διευθυντής του Χημείου του Κράτους κλήθηκε να ανακριθεί θεωρούμενος ως εμπλεκόμενος στο σκάνδαλο του κινίνου. Λίγες μέρες αργότερα προφυλακίστηκε και παραπέμφθηκε σε δίκη ως ηθικός αυτουργός υπεξαιρέσεως κινίνης, αξίας 14 εκατομμυρίων δραχμών στο μεσοδιάστημα από το 1924 ώς το 1930.
Τελικά όμως το δικαστήριο τον αθώωσε.
Ενα άλλο σκάνδαλο που απασχόλησε την κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου ήταν «η υπόθεση Καραπαναγιώτη». Ο τότε υπουργός Συγκοινωνιών Καραπαναγιώτης είχε αναθέσει τα έργα οδοποιίας στο νησί της Λέσβου, αξίας 70 εκατομμυρίων δραχμών περίπου, σε κατασκευαστική εταιρεία όπου μέτοχοι ήταν ο γαμπρός του και ο αδερφός του.
Ο Βενιζέλος, αν και δεν θεώρησε τον Καραπαναγιώτη νομικά υπεύθυνο, διατύπωσε δημόσια μια γνώμη που μοιάζει και σήμερα επίκαιρη.
«Δεν νομίζω -είπε ο Ελ. Βενιζέλος- ότι ένας υπουργός είναι ορθόν να χρησιμοποιήσει την ανήκουσαν εις αυτόν δημοσίαν εξουσίαν διά να επιτυγχάνει την εις στενωτάτους αυτού συγγενείς παραχώρησιν της εκτελέσεως δημοσίων έργων, των οποίων η ανωτάτη επίβλεψις ανήκει εις αυτόν τον αρμόδιον υπουργόν. Θεωρώ, εφ' όσον ταύτα είναι ακριβή, ως ασυμβίβαστα προς την πολιτικήν ευθιξίαν την οποίαν η Κοινή Γνώμη αξιοί από τους πολιτικούς άνδρας».
Ο Καραπαναγιώτης εξήγησε στον Βενιζέλο ότι ο επ' αδερφή γαμπρός του πράγματι συμμετείχε στην εταιρεία μόνο για 27 μέρες, αφού ο υπουργός τού ζήτησε να παραιτηθεί. Αλλά ο Βενιζέλος επέμεινε να παραιτηθεί ο Καραπαναγιώτης από τη θέση του υπουργού.(5)

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου επέβαλε τους «ημετέρους» στον δημόσιο τομέα και εφάρμοσε συστηματικά το σκάνδαλο της βίας και της τρομοκράτησης των πολιτικών της αντιπάλων που φθείρει και διαφθείρει την ανθρώπινη κοινωνία. Η περίοδος της ξενικής κατοχής θεωρήθηκε η χρυσή εποχή για τους «οικονομικούς συνεργάτες» των κατακτητών.
Από το 1945 άρχισε βαθμιαία «ο χρυσός αιώνας» για τους «εθνικόφρονες» που κράτησε έως το 1974.
Οι «κατσαπλιάδες», οι «συνοδοιπόροι», οι «δημοκράτες» τέθηκαν στο περιθώριο της κρατικής εξουσίας.
Από το 1974 και κυρίως από το 1981 και μετά όλοι μπήκαν στο παιχνίδι, οι πολιτικές διακρίσεις ουσιαστικά καταργήθηκαν, πολλά καλυτέρεψαν στον τομέα των δημοκρατικών ελευθεριών, αλλά η οικονομική δίψα των ανθρώπων για την αναζήτηση «χρυσών ευκαιριών» δεν μειώθηκε.
Πολλά σκάνδαλα, μεγάλα ή μικρά (δωροδοκίες, «φακελάκια»), ήρθαν και πάλι στην επιφάνεια και μας απασχολούν μέχρι σήμερα, είναι μέρος της καθημερινής μας ζωής.

(1) Χ. Μπένγκτσον, Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδος (Μέλισσα), σελ. 228
(2) Λ. Σταυριανός, Η υπόσχεση του επερχόμενου Μεσαίωνα (Κάλβος), σελ. 23
(3) Κλ. Σ. Κουτσούκης, Παθολογία της Πολιτικής, Οψεις της διαφθοράς στο νεοελληνικό κράτος (Παπαζήσης), σσ. 16-17
(4) Ανωνύμου του Ελληνος, Ελληνική Νομαρχία, σσ. 42, 51, 105-109, 180-187, 190-195 (Πίζα Ιταλίας, 1806)
(5) Γρηγ. Δαφνής, Η Ελλάς μεταξύ δύο Πολέμων, τόμος Β' (Ικαρος) σσ. 35-39

«Ο εναγκαλισμός των συνδικαλιστών με την κρατική εξουσία»

Η διαφθορά είναι ένα μικρόβιο που διεισδύει και στα πιο υγιή μέλη μιας κοινωνίας. Κατόρθωσε να διεισδύσει σε πολιτικά κόμματα, θρησκευτικά συστήματα και κοινωνικά καθεστώτα που επαγγέλλονταν την ισότητα, την κοινωνική δικαιοσύνη και την αδελφοσύνη των λαών.
Και φυσικά από αυτό τον νόμο, της εξουσίας που φθείρει και διαφθείρει, δεν ξέφυγαν και οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι των εργαζομένων. Και η μόνη μερική ασφαλιστική δικλίδα φαίνεται να είναι ο διαρκής, καθημερινός έλεγχος των εργαζομένων και του λαού για τα όσα συμβαίνουν στα παρασκήνια της εξουσίας.
Ο Γιώργος Παυλόπουλος, συνδικαλιστής, εκπρόσωπος του Διοικητικού Συμβουλίου του συλλόγου προσωπικού της Alpha Bank, επιχειρεί να προσεγγίσει το πρόβλημα λέγοντας: «Η καταγραμμένη το τελευταίο διάστημα κρίση εκπροσώπησης δεν περιορίζεται μόνο στην αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στα κόμματα ή σε φαινόμενα απαξίωσης του πολιτικού προσωπικού. Περιλαμβάνει και τον συνδικαλιστικό χώρο. Τα φαινόμενα διαφθοράς είναι ένας από τους παράγοντες που συντελούν στη διαμόρφωση της ανωτέρω τάσης.
Προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου μέσα από μια γενικόλογη αναφορά σε "έκπτωση αξιών" που μεταφέρεται γραμμικά σε κάθε χώρο, άρα και στον συνδικαλιστικό, είναι αρκετά επιφανειακή. Η εξήγηση στο πλαίσιο της ηθικής είναι ανεπαρκής γιατί η διαφθορά δεν σχετίζεται μόνο με την "ανηθικότητα" αλλά προϋποθέτει και τη δυνατότητα κατάχρησης εξουσίας. Στο πλαίσιο αυτό δεν μπορεί να εξηγηθεί η αύξηση της διαφθοράς στον συνδικαλισμό, όταν το βάρος και η δύναμη (άρα και η δυνατότητα κατάχρησης εξουσίας) του συνδικαλιστικού κινήματος έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Επίσης, ερμηνεία δεν μπορούν να δώσουν νεοφιλελεύθερες και συντηρητικές προσεγγίσεις που συσχέτιζαν άμεσα τη διαφθορά με το μέγεθος του κράτους ή τις στρεβλώσεις στην αγορά, όπου, κατά τη γνώμη τους, η συνδικαλιστική παρέμβαση διαδραμάτιζε καθοριστικό ρόλο.
Οι λόγοι της ηθικής απαξίωσης και της αύξησης των φαινομένων διαφθοράς στο επίπεδο των συνδικαλιστικών ηγεσιών πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Κατ' αρχήν οι αλλεπάλληλες ήττες του εργατικού κινήματος τα τελευταία χρόνια, καθώς και η αποστοίχηση της πλειοψηφίας των εργαζομένων από μορφές συλλογικής εκπροσώπησης, είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός στρώματος συνδικαλιστών το οποίο σταδιακά αυτονομείται από τα προβλήματα και τις αγωνίες του απλού εργαζόμενου. Αυτή η συνδικαλιστική γραφειοκρατία καταλήγει να αναπαράγει τα ιδιοτελή συμφέροντά της, αναφερόμενη μόνο κατ' όνομα στους εργαζόμενους.
Δεύτερον, η σταδιακή μετάλλαξη της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας στην κατεύθυνση της συνδιαχειριστικής λογικής με την εργοδοσία δημιούργησε τις προϋποθέσεις αναπαραγωγής φαινομένων διαφθοράς. Τη θέση της μαχητικής συλλογικής διεκδίκησης καταλαμβάνει σταδιακά η εξυπηρέτηση ατομικών αιτημάτων εργαζομένων, συχνά με αναξιοκρατικά κριτήρια ή με αδιαφανείς διαδικασίες.
Είναι γνωστό ότι ο στενός εναγκαλισμός και έλεγχος του συνδικαλιστικού κινήματος από τους κομματικούς μηχανισμούς, κυρίως των λεγόμενων κομμάτων εξουσίας, αυξάνει την τάση διαπλοκής και διαφθοράς. Το παράδοξο είναι γιατί τα φαινόμενα διαφθοράς αυξάνονται τη στιγμή που το κατεξοχήν πεδίο παρέμβασης του κομματισμού, δηλαδή ο δημόσιος χώρος και το κράτος, συρρικνώνεται. Η εξήγηση πρέπει να αναζητηθεί στο γεγονός ότι συνήθως το Δημόσιο δεν δρα ανταγωνιστικά με το ιδιωτικό κεφάλαιο, όπως ισχυρίζονται οι νεοφιλελεύθεροι, αλλά συμπληρωματικά. Μάλιστα, στις περιπτώσεις έμμεσης ιδιωτικοποίησης, όταν δηλαδή λειτουργίες μιας επιχείρησης ή ενός τομέα του Δημοσίου αναλαμβάνονται από ιδιωτικές εταιρείες, ο βασικός παράγων κερδοφορίας είναι η μείωση του κόστους εργασίας, το γνωστό σύγχρονο δουλεμπόριο. Αυτές οι πολιτικές διευκολύνονται από την ώσμωση των συνδικαλιστικών εκπροσώπων με διαπλεκόμενα συμφέροντα.
Τέλος, η δημιουργία από τις επιχειρήσεις ανοιχτά εργοδοτικών σωματείων αναπαράγει φαινόμενα διαφθοράς, με τη συγκάλυψη εργοδοτικών αυθαιρεσιών, με τη δημιουργία μηχανισμού ο οποίος συσπειρώνει τους πλέον καιροσκόπους και με την προώθηση της αντίληψης ότι η συνταύτιση με τα συμφέροντα του εργοδότη είναι το σημαντικότερο προσόν ανέλιξης.
Μέσα σε αυτό το γκρίζο περιβάλλον υπάρχουν και σημάδια αισιοδοξίας. Δεκάδες παρατάξεις, με αναφορά συνήθως την Αριστερά ή τον μαχητικό ακηδεμόνευτο συνδικαλισμό, αντιστέκονται και προσπαθούν να χαράξουν καθημερινά μια διαφορετική πορεία. Την αφωνία και τη συναίνεση μεγάλων ομοσπονδιών ή συνομοσπονδιών έρχονται να σπάσουν απόπειρες συντονισμού από τα κάτω, όπως ο πρόσφατος συντονισμός 93 πρωτοβάθμιων σωματείων για την Κούνεβα. Πολλές και οι απόπειρες δημιουργίας σωματείων στη συνδικαλιστική έρημο του ιδιωτικού τομέα. Είναι ελπιδοφόρα μηνύματα για την ανασυγκρότηση του εργατικού κινήματος, ιδιαίτερα σήμερα που η οικονομική κρίση κάνει αυτή την ανάγκη πιο επιτακτική».
«Από τις νεοελληνικές μαγκιές στην Κόζα Νόστρα»
Νεόπλουτοι πολιτικοί, επιχειρηματίες και αδιευκρινίστων δραστηριοτήτων άλλοι επαγγελματίες και ανεπάγγελτοι, διψασμένοι για εξουσία και βαθύτατα κομπλεξαρισμένοι από την αιφνίδια και εύκολη ευπορία τους, κυκλοφορούν με τις ευλογίες του ελληνικού κράτους με σειρήνες στα αυτοκίνητά τους, φάρους, ασφάλειες και άλλα καταγέλαστα πομπώδη συναφή.

Π. Τατούλης Αυτό είναι για την κουλτούρα μας δυστυχές. Δυστυχέστερο είναι ωστόσο το γεγονός ότι έχουν ανακαλύψει μιμητές στα πρόσωπα και άλλων Ελλήνων πολιτών που παρανόμως εγκαθιστούν τέτοια συστήματα στα αυτοκίνητά τους προκειμένου να μεταπωλήσουν κι εκείνοι με τη σειρά τους λίγη από τη μαγκιά που η δήθεν ελίτ του τόπου τους πουλάει καθημερινά στους δρόμους της χώρας.
Θα μου πείτε, αυτό να ήταν το πρόβλημά μας... Η διαπίστωση αυτή είναι πέρα για πέρα αληθινή. Το παραπάνω ωστόσο παράδειγμα είναι ένα μικρό δείγμα της υποκουλτούρας που διαφεντεύει το νεοελληνικό κράτος και την ιδιοσυγκρασία του νεοέλληνα. Η τήρηση του νόμου εξαρτάται σε μέγιστο βαθμό από τα κιλά μαγκιάς που ο καθένας κουβαλά πάνω του.
Στην Ελλάδα η μικρή διαφθορά λειτούργησε ως προπομπός της μεγάλης διαφθοράς που σύντομα θα ακολουθούσε. Η ψευτο-αστική τάξη που ανέδειξε η λαϊκιστική σοσιαλδημοκρατία του Ανδρέα Παπανδρέου ανέθρεψε ταυτόχρονα μια ολόκληρη γενιά πολιτών με τη διδαχή της μίζας και της ρεμούλας, μέσα από μια άτυπη, πλην όμως διάχυτη νομιμοποίηση της αρπαχτής και του μαύρου χρήματος. Την ίδια στιγμή, ο ίδιος αυτός πολιτικός άνδρωνε ένα κόμμα άκρως σταλινικών δομών, που άπλωνε τα πλοκάμια του στο υπερτροφικό ελληνικό κράτος, κληροδοτώντας στις επόμενες γενιές δυσβάσταχτα χρέη, κομματισμό και άκρατο κορπορατισμό. Μια κοινωνία χωρίς κοινωνική συνείδηση και συνοχή, υποτελή στην ατομική ιδιοτέλεια. Πολιτικοί χωρίς συνείδηση καθήκοντος και μέριμνας δημοσίου συμφέροντος, υπόδουλοι στο κυνήγι της προσωπικής τους ευπορίας. Αυτή ήταν η παρακαταθήκη του πολιτικού ανδρός.

Κακέκτυπο μιμητή του θα ανακάλυπτε σήμερα ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ στο πρόσωπο του σημερινού προέδρου της Νέας Δημοκρατίας. Από τον Ανδρέα Παπανδρέου στον κ. Κώστα Καραμανλή, βήμα βήμα, η μικρή διαφθορά έφερε τη μεγάλη και η διαπλοκή σήμερα εκτυλίσσεται στη γνωστή πλέον τριγωνική σχέση: οι πολιτικοί διαπλέκονται με τους επιχειρηματίες και από κοινού επιβάλλουν τη διαιώνιση της ύπαρξής τους μέσα από δομές οργανωμένου εγκλήματος, συμπαριστατούντων των καλοπληρωμένων από τον κρατικό κορβανά μεγαλοεκδοτών, μεγαλοκαναλαρχών και μεγαλο-δημοσιογραφίσκων.
Σε πολιτικό επίπεδο, τα κόμματα παραμένουν τσιφλίκια του ενός ή του άλλου ηγεμονίσκου. Οι τελευταίοι επιλέγουν στην αυλή τους τους πλέον επιρρεπείς στην ανομία και τους πλέον ασύδοτους για πλούτη, προκειμένου εύκολα να τους κρατούν υποτελείς τους και χειραγωγίσιμους συνεργούς στις προσωπικές τους παρανομίες. Ας μη γελιόμαστε. Αν πάρουμε αποστάσεις από τον έμφυτο νεοελληνικό ραγιαδισμό μας και έναν άσκοπο, ματαιόδοξο συναισθηματισμό μας, που θέλει τους εκάστοτε ηγέτες μας αδιάφθορους με διεφθαρμένους συνεργάτες, τότε η αλήθεια ξεδιπλώνεται με ευκολία εμπρός μας. Οι διεφθαρμένοι ηγέτες ηγούνται διεφθαρμένων κομμάτων. «Το ψάρι βρωμάει απ' το κεφάλι», λέει ο θυμόσοφος λαός. Και συμπληρώνω εδώ: όποιο βαρύγδουπο όνομα κι αν φέρει το ψάρι...
Την εικόνα της προχωρημένης σηψαιμίας της νεο-ελλάδας συμπληρώνει η συνένοχη κοινωνία των νεοελλήνων ψιθυριστών που βολεύονται να παρακολουθούν ανενόχλητα τη μεγάλη διαφθορά, προκειμένου να μη διαταραχθεί καθόλου η προοπτική της δικής τους προσωπικής διαφθοράς. Από τα «μαύρα» του υδραυλικού, του καθηγητή ή του γιατρού έως τους στημένους διαγωνισμούς του Δημοσίου για τους εργολάβους και τους επιχειρηματίες, η νεοελληνική κοινωνία σιωπά μπροστά στην κατρακύλα του πολιτικού συστήματος, από φόβο ότι αν τελικώς το σύστημα αλλάξει, τότε μαζί με τον πολιτικό οχετό θα συμπαρασυρθεί και ένα μεγάλο μέρος κοινωνικών αποβλήτων. Την ίδια στιγμή, η πνευματική ελίτ, απόλυτα παραδομένη κι αυτή στον νεοελληνικό υλισμό, αδυνατεί να κρατήσει το πηδάλιο μιας κάποιας εξόδου από την ολιστική μας κρίση, προτιμώντας να κρατήσει τα κεκτημένα μπροστά στον κίνδυνο να απολέσει κομμάτι τους. Και επανέρχομαι. Οι διεφθαρμένοι ηγέτες ηγούνται διεφθαρμένων κομμάτων -αντανακλαστικού καθρέπτη της διεφθαρμένης κοινωνίας που επιλέγει αυτού του είδους τη θλιβερή εκπροσώπηση.
Δεν θα μπω στη συζήτηση να αναλύσω προτάσεις που έχω καταθέσει εδώ και καιρό για την αντιμετώπιση του ζητήματος της διαφθοράς, που έχω θέσει εξαρχής στην κορυφή της προσωπικής πολιτικής μου ατζέντας και βρίσκονται συγκεντρωμένες στις πολιτικές μου παρεμβάσεις στο Διαδίκτυο. Οι λύσεις είναι γνωστές και δοκιμασμένες σε αναπτυγμένα, αλλά ακόμη και σε τριτοκοσμικά κράτη. Αλλωστε, χορτάσαμε τις αποπροσανατολιστικές συζητήσεις από διαφόρους προπαγανδιστές της πολιτικής και της ενημέρωσης. Τα παραδείγματα πολλά. Αντί να βάλουμε στη φυλακή τους πολιτικούς που παρανόμησαν, ανοίξαμε δήθεν τον διάλογο για την αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Αντί να ανοίξουμε τα μαύρα βιβλία των κομμάτων, προτιμήσαμε να παραστήσουμε τους κατάπληκτους για το ένα εκατομμύριο του κ. Τσουκάτου.
Το νεοελληνικό κράτος αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή περισσότερο από ποτέ ένα μεγάλο πρόβλημα. Εναποθέτει την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων της χώρας στα χέρια εκείνων που αποτελούν τη βασική πηγή του προβλήματος. Και εκεί τους βρίσκουμε όλους: Διεφθαρμένους ηγέτες. Διαπλεκόμενους επιχειρηματίες. Εξαγορασμένα Μίντια. Ψευτόμαγκες πολίτες. Κάπως έτσι από το κράτος του μάγκα καπάτσου πολίτη που εξαπατά το κράτος φθάσαμε σήμερα να κυβερνά το κράτος το παρακράτος της μαφίας. Και αυτή η ολιστική κρίση είναι η παρακαταθήκη του σημερινού πρωθυπουργού.
«Η ιδιοτελής ελληνική κοινωνία»

Ο πολιτικός επιστήμονας Κλεομένης Κουτσούκης εισάγει τον όρο της «ιδιοτελούς κοινωνίας» γράφοντας:
«Ενώ η "κοινωνία των πολιτών" περιλαμβάνει τις ενώσεις ή τα άτομα που με τη θέλησή τους δραστηριοποιούνται για την ικανοποίηση συλλογικών αναγκών, δηλαδή υπηρετούν το συλλογικό συμφέρον της κοινωνίας, η "ιδιοτελής κοινωνία" περικλείει άτομα ή ενώσεις ατόμων, τα οποία δρουν μόνο για λογαριασμό τους, δηλαδή προκειμένου να ικανοποιήσουν προσωπικές τους ανάγκες και προσωπικά τους συμφέροντα, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα ή αδιαφορώντας εντελώς για την κοινωνία και το συλλογικό συμφέρον. Για την επικράτηση της κοινωνίας των πολιτών παρουσιάζονται δύο κύρια εμπόδια: το πρώτο είναι το αδιάφορο ή απαθές μέρος της κοινωνίας και το δεύτερο είναι το ιδιοτελές μέρος της κοινωνίας.
Η "ιδιοτελής κοινωνία" δημιουργεί ένα κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο, το οποίο κυρίως διευκολύνει τις πρακτικές διαφθοράς.
Συνήθως οι αξίες μιας ιδιοτελούς κοινωνίας βρίσκουν εύφορο έδαφος να καλλιεργηθούν, όταν το κράτος ή η κοινωνία αφήνουν ανοικτές θύρες, δηλαδή δεν έχουν ξεκαθαρίσει τις δικές τους σταθερές, αναλλοίωτες αξίες ή δεν παρεμβαίνουν για να καταστήσουν ξεκάθαρα αισθητό το ότι οι μερικότερες αξίες μιας ιδιοτελούς κοινωνίας δεν μπορούν και δεν πρέπει να βρουν εφαρμογή, δηλαδή να υπερτερήσουν των συλλογικών.
Με σκοπό το κέρδος
Οταν λ.χ. μερικοί έμποροι αποφασίσουν να κυκλοφορήσουν στην αγορά κάποιο ανθυγιεινό προϊόν με σκοπό το κέρδος, μια ιδιοτελής κοινωνία βρίσκεται υπό διαμόρφωση, δεδομένου ότι για μια τέτοια δράση ένα ολόκληρο δίκτυο ατόμων ή επιχειρήσεων ενεργοποιείται για την πραγμάτωση του σκοπού αυτού σε βάρος της ευρύτερης κοινωνίας.
Η ιδιοτελής κοινωνία χρησιμοποιεί όλες τις κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές διαδικασίες για τα δικά της αποκλειστικά συμφέροντα και όχι για τα γενικότερα της κοινωνίας. Ετσι, η ιδιοτελής κοινωνία φαίνεται ότι για το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας αποτελεί μια ανισορροπία όχι μόνο μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών συμφερόντων, μεταξύ ατομικών και κοινωνικών και μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, αλλά και μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας.
Οι λόγοι για τους οποίους μια τέτοια ανισορροπία συμβαίνει, ποικίλλουν, όπως είναι ο ραγδαίος εκσυγχρονισμός, η έλλειψη κοινωνικής δικαιοσύνης και η ύπαρξη ανεπίλυτων κοινωνικών προβλημάτων, η πολιτική αστάθεια, το επίπεδο πολιτικής ανάπτυξης και κουλτούρας κ.ά.
Τα αισθήματα κοινωνικής απογοήτευσης αρχίζουν να γίνονται αντιληπτά από τη στιγμή που λαϊκά στοιχεία, φιλόδοξα για να κατακτήσουν νέα βιοτικά επίπεδα και να ανεβάσουν την κοινωνική τους θέση, δοκιμάζουν απογοήτευση, γιατί το κράτος με τις ατέλειές του ή η κοινωνία γενικότερα με την ανελαστικότητα των δομών και των διαδικασιών της, αποθαρρύνει την κοινωνική κινητικότητα και μειώνει τις ευκαιρίες, παρεμβάλλοντας έτσι εμπόδια στην πραγμάτωση των φιλοδοξιών τους. Τότε είναι που το άτομο αντιδρά στρέφοντας πλέον το ενδιαφέρον του σε άνομες συμμαχίες ή εντάξεις, ώστε να αντιπαρέλθει τις δυκολίες που συναντά και να επιτύχει τους στόχους του.
Η διαφθορά μπορεί να θεωρηθεί ένας μηχανισμός που χρησιμοποιείται από στοιχεία που δεν είναι σε τόσο μεγάλο βαθμό κοινωνικά προσανατολισμένα, όπως είναι τα μέλη μιας ιδιοτελούς κοινωνίας, τα οποία μετέρχονται αυτήν προκειμένου να ευτελίσουν ή να υποσκελίσουν κοινωνικές αξίες ή να αποκτήσουν προσωπικά οφέλη. Οντας λοιπόν η διαφθορά, με αυτή την έννοια, ένα αντικοινωνικό φαινόμενο, διαβρώνει τα θεμέλια της κοινωνίας, η οποία βασίζεται πάνω στην υπεροχή και την προτεραιότητα των κοινωνικών αξιών. Διαφθορά σε μια κοινωνία σημαίνει -στην πράξη- κατάπτωση των συλλογικών αξιών της συγκεκριμένης κοινωνίας. Σήμερα στην Ελλάδα πολλοί βλέπουν μια οικονομική κρίση, αφήνοντας έξω τις πολιτικές, κοινωνικές και ακόμη περισσότερο τις ηθικές πτυχές αυτής της κρίσης. Το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια η ελληνική κοινωνία βιώνει ασυνήθη κρούσματα διαφθοράς και πολιτικών σκανδάλων, καθιστά απαραίτητο τον εντοπισμό και την εξέταση περισσότερο σταθερών προτύπων συμπεριφοράς, που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη διαφθορά.

Ειδικότερα τα σκάνδαλα διαφθοράς που συμβαίνουν στον δημόσιο τομέα, με πρωταγωνιστές ανώτερους κρατικούς αξιωματούχους, ενισχύουν την αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ κράτους και πολίτη, κάτι που συνοδεύει τις σχέσεις των δύο από τη σύσταση ακόμη του ελληνικού κράτους. Αυτή η δυσπιστία, που συχνά φτάνει τα όρια του κυνισμού, οδηγεί πολλές φορές στη δυσφήμιση πολλών πρωτοβουλιών, αγαθής προαίρεσης εκ μέρους του κράτους, για την προώθηση θεσμικών ή διοικητικών μεταρρυθμίσεων. Τέτοιου είδους καταστάσεις αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης από την πλευρά μιας ιδιοτελούς κοινωνίας, γιατί έτσι διαιωνίζει τις αιτιάσεις της για την εξαπάτηση, τη διαρπαγή και τον ευτελισμό των δημόσιων πραγμάτων και συλλογικών συμφερόντων, εξ' αφορμής ενός δήθεν ανάξιου και αναποτελεσματικού κράτους.
Η εμφάνιση της "ιδιοτελούς κοινωνίας" μπορεί να θεωρηθεί ένα στάδιο της πολιτισμικής αλλαγής που η Ελλάδα έχει υποστεί εξαιτίας του έντονου εκσυγχρονισμού και του γενικότερου κοινωνικοοικονομικού μετασχηματισμού της.
Καταναλωτική κουλτούρα
Μέσα απ' αυτόν τον μετασχηματισμό έκανε την εμφάνισή της μια βιομηχανική καταναλωτική κουλτούρα, η οποία έγινε αισθητή κυρίως μέσα από τη διάχυσή της από τα ανώτερα στα μεσαία και χαμηλότερα στρώματα. Η μαζική, πλέον, αυτή κουλτούρα συνεχίζει να βομβαρδίζει το νέο πεδίο που κατέκτησε με καινούργιες αξίες και σύμβολα. Αυτά σηματοδοτούν την αφετηρία για νέους τρόπους ζωής και νέα καταναλωτικά και πολιτισμικά πρότυπα. Οι σωρευμένες αυτές αλλαγές σηματοδοτούν και την εμφάνιση της ιδιοτελούς κοινωνίας σήμερα στην Ελλάδα.
Ας αναφερθούμε σε μερικά παραδείγματα: Στην "κοινωνία των αυθαιρέτων". Στην κοινωνία της παραοικονομίας που βέβαια δεν αποτελεί ξεχωριστό, μόνο για την Ελλάδα, φαινόμενο. Είναι ένα αρκετά διαδεδομένο σε παγκόσμια κλίμακα φαινόμενο, όπως άλλωστε και η διαφθορά. Ωστόσο το μέγεθός της, το οποίο κυμαίνεται μεταξύ 25% - 35% (κατ' άλλους περισσότερο) για μια μικρή κοινωνία όπως η ελληνική, είναι μάλλον εντυπωσιακό και γι' αυτό οι συνέπειές της μπορούν να θεωρηθούν περισσότερο καταστροφικές.
Τα "επαγγελματικά επιμελητήρια" επίσης τείνουν να δημιουργούν τις δικές τους ιδιοτελείς κοινωνίες, οι οποίες συχνά θέτουν τα δικά τους συμφέροντα υπεράνω του γενικού συμφέροντος.
Η ιδιοτελής κοινωνία βέβαια είναι φαινόμενο κάθε κοινωνίας. Διαφέρει μόνο ως προς την έκταση, τη δομή της και τους χώρους δράσης, ανάλογα με τις ιδιομορφίες μιας κοινωνίας. Ο τύπος αυτός της κοινωνίας προκαλεί, αναμφίβολα, μια ανισορροπία. Αν και συνήθως βλέπουμε την ανισορροπία, δεν καταφεύγουμε με την ίδια ευκολία και ετοιμότητα στην ανίχνευση και τον εντοπισμό των αιτίων που την προκαλούν, ώστε να καταπολεμήσουμε τόσο τις δυσμενείς συνέπειες όσο και τη ρίζα του κακού».
(Κλεομένης Κουτσούκης, «Παθολογία της πολιτικής. Οψεις της διαφθοράς στο νεοελληνικό κράτος»)