Βίοι και Πολιτείες

Κρις Χούφναγκλ
Ο «Μεγάλος Αδελφός» κρύβεται μέσα στην Google;
Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη χρησιμοποιούν καθημερινά τις υπηρεσίες και τα προϊόντα της. Ισως δεν υπερβάλλουμε αν πούμε ότι κάποιες φορές δεν θυμόμαστε πώς τα καταφέρναμε πριν μπει στη ζωή μας η Google. Αλλά και η Google δεν θα ήταν η Google αν δεν είχε πρόσβαση σε δικές μας προσωπικές πληροφορίες. Γι' αυτό τώρα είναι η στιγμή να συμφωνήσουμε σε νομικούς κανόνες γύρω από το είδος των πληροφοριών που θα επιτρέπεται να συλλέγονται, αλλά και τον χρόνο διατήρησής τους από ιδιωτικές εταιρείες, λέει ο Κρις Χούφναγκλ, διευθυντής του προγράμματος προστασίας προσωπικών δεδομένων του Κέντρου για τον Νόμο και την Τεχνολογία του Πανεπιστημίου Μπέρκλεϊ.

Μιλώντας πριν από λίγες ημέρες στο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, ο Λάρι Πέιτζ, ο ένας από τους δύο ιδρυτές της Google, είπε ότι αν μειωθεί ο χρόνος διατήρησης των στοιχείων των χρηστών (κάτι που έχει ζητήσει και η Ε.Ε.), ανάμεσα σε άλλα δεινά θα περιοριστεί και η δυνατότητα της εταιρείας να προβλέψει με επιτυχία την εξάπλωση μιας επιδημίας, όπως η γρίπη των χοίρων. Είναι έτσι;

Η περιπέτεια που ξεκίνησε πριν από έντεκα χρόνια, σε ένα γκαράζ στην Καλιφόρνια, γίνεται όλο και πιο ενδιαφέρουσα καθώς η Google αποκτά ακόμη περισσότερους φανατικούς φίλους, ορκισμένους εχθρούς και μπόλικο σασπένς. Σύμφωνα με τους επικριτές της, μέσα σε δέκα χρόνια, η πιο γρήγορα αναπτυσσόμενη εταιρεία στην ιστορία του κόσμου έχει καταφέρει να συγκεντρώσει περισσότερα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα από όσα θα ήταν ικανή να συλλέξει ακόμη και η πιο επιτυχημένη δικτατορία. Ούτε λίγο ούτε πολύ, λένε, ο Μεγάλος Αδελφός μοιάζει με αθώο κουτάβι μπροστά στην Google. Δηλαδή πάνε οι εποχές που η Google ήταν ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εταιρείες στον κόσμο -είναι όμως υπερβολικά ισχυρή για το δικό μας καλό;

Ο Χούφναγκλ διασκεδάζει με τις υπερβολές που εκτοξεύονται από τότε που άναψε η συζήτηση για την προστασία των δεδομένων μας. «Δεν είναι η πιο ισχυρή εταιρεία στον κόσμο, ακούγονται πολλές υπερβολές. Στον χώρο δραστηριοποιούνται αρκετές επιχειρήσεις με πολύ πιο ισχυρά λόμπι. Απλώς, όπως είναι φυσικό, οι καταναλωτές δεν γνωρίζουν όλους τους μεγάλους παίκτες, πολλοί από τους οποίους είναι εξίσου ισχυροί με την Google», ξεκαθαρίζει.

Πάντως, αν η Google έχει ένα πρόβλημα, αυτό θα 'λεγε κανείς ότι είναι η όλο και πιο συχνή και ηχηρή κριτική στην πολιτική της εταιρείας όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

«Ναι, εδώ και καιρό έμοιαζε ότι αυτό είναι το νούμερο ένα πρόβλημα της Google. Θα έλεγα ότι πρόσφατα μετατοπίστηκε στη δεύτερη θέση -αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι η εταιρεία έχει ένα μεγαλύτερο πονοκέφαλο, που οφείλεται στην πρόσφατη αλλαγή στην προσέγγιση της κυβέρνησης του Μπαράκ Ομπάμα σε θέματα αντι-τραστ. Αλλάζει η ερμηνεία του νόμου γύρω από τον θεμιτό και τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Ο Ομπάμα είναι αποφασισμένος να τον εφαρμόσει με διαφορετικό τρόπο, περισσότερο επιθετικά. Για όσους χρήστες του Διαδικτύου θεωρούν ότι η Google έχει παραγίνει μεγάλη, αυτά είναι καλά νέα. Η Google είναι όπως ήταν η Microsoft πριν από μερικά χρόνια. Η Microsoft έδινε την εντύπωση ότι είναι ανίκητη, ότι παίζει χωρίς αντίπαλο. Στις αρχές της δεκαετίας του '90 ήταν η εταιρεία που θα κατακτούσε τον κόσμο. Σταδιακά η δύναμή της έφθινε. Νομίζω ότι το ίδιο θα συμβεί με την Google».

πρίγκιπας Κάρολος είναι ανάμεσα στους σελέμπριτι που θεωρούν πολύτιμη μια φωτογραφία με τους ιδρυτές της Google. Εδώ, ο Λάρι Πέιτζ «δεξιώνεται» τον πρίγκιπα, στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. πρίγκιπας Κάρολος είναι ανάμεσα στους σελέμπριτι που θεωρούν πολύτιμη μια φωτογραφία με τους ιδρυτές της Google. Εδώ, ο Λάρι Πέιτζ «δεξιώνεται» τον πρίγκιπα, στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο Google Zeitgeist, που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο. Εχετε σχολιάσει ότι ενώ η Google δεν αποφεύγει να απαντά ή να σχολιάζει τα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ο λόγος της στερείται ουσίας. Δηλαδή;

«Ακριβώς, καμία ουσία. Οταν καλείται να μιλήσει για τα μέτρα που παίρνει, η εταιρεία συστηματικά λέει πόσο σημαντική θεωρεί την περιφρούρηση της ιδιωτικότητας και την προστασία των δεδομένων των χρηστών. Αλλά δεν επεκτείνεται στους τρόπους και τα μέσα που χρησιμοποιεί ώστε να προστατεύσει τα δεδομένα μας. Ούτε εξηγεί τι συμβαίνει όταν ορισμένες άλλες αρχές της εταιρείας έρχονται σε αντίθεση με τη διακηρυγμένη θέλησή της να προστατεύσει ευαίσθητες πληροφορίες. Θεωρώ, λοιπόν, ότι αντί να επαναλαμβάνει ότι η προστασία των δεδομένων είναι σημαντική, καλό θα ήταν να μας ενημερώνει πώς αντιμετωπίζει τα διλήμματα που προκύπτουν».

Παρ' όλ' αυτά, όλες οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι χρήστες των υπηρεσιών της εμπιστεύονται την Google. Λέτε ότι αυτό συμβαίνει διότι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς διακυβεύεται ή μήπως αξιολογούν ως υπερβολικές τις ανησυχίες που διατυπώνονται από μερίδα ειδικών;

«Η αλήθεια είναι πως ναι, η εταιρεία παρουσιάζει πολύ καλές επιδόσεις όσον αφορά την εμπιστοσύνη που εμπνέει. Ομως εγώ υποστηρίζω ότι οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να αξιολογήσουν την τακτική που ακολουθούν οι επιχειρήσεις κατά τη χρήση των δεδομένων τους. Γιατί συνήθως κρίνουν με βάση άλλες αξίες και χαρακτηριστικά της εταιρείας, προκειμένου να αποφασίσουν αν αξίζει να την εμπιστευθούν. Να σας δώσω ένα πολύ καλό παράδειγμα -η American Express πολύ συχνά, στις σχετικές έρευνες, αναδεικνύεται η πιο αξιόπιστη επιχείρηση όσον αφορά τη διαχείριση των ευαίσθητων δεδομένων των πελατών της. Ομως αυτή την εμπιστοσύνη η εταιρεία την κερδίζει γιατί έχει άριστο σέρβις. Οχι γιατί προστατεύει τα δεδομένα των πελατών της. Για την ακρίβεια, η American Express κάνει πολύ κακή χρήση των δεδομένων και πολλές φορές έχει χρειαστεί να αντιμετωπίσει πελάτες της στα δικαστήρια. Κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν».

Οταν η Google και οι χρήστες του Διαδικτύου μιλούν για προστασία προσωπικών δεδομένων, έχουν στο νου τους το ίδιο πράγμα;

«Είναι δύσκολο να πει κανείς... Αυτό είναι γενικώς ένα πρόβλημα στον χώρο -δηλαδή το να πει κανείς με βεβαιότητα αν μιλάμε για το ίδιο πράγμα... Αυτό που εννοεί η Google, για παράδειγμα, είναι ότι η εταιρεία είναι η μόνη που έχει πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα των χρηστών. Οτι δεν μπορεί να τα δει κανείς άλλος πλην της Google. Η οποία επιδιώκει να συγκεντρώσει όσο περισσότερα γίνεται και να τα κρατήσει για το μεγαλύτερο δυνατό χρονικό διάστημα. Δηλαδή, με έναν τρόπο, η εταιρεία θεωρεί ότι δεν παραβιάζεται η ιδιωτικότητα των χρηστών αν εκείνη έχει ευαίσθητες πληροφορίες που τους αφορούν, αλλά μόνο σε περίπτωση που κάποιος τα κλέψει. Είναι σαν να ταυτίζει κανείς την προστασία των δεδομένων με την ασφάλεια».

Τον περασμένο Σεπτέμβριο η Google ανακοίνωσε την ανωνυμοποίηση των διευθύνσεων ΙΡ που συνδέονται με τις αναζητήσεις των χρηστών έπειτα από εννέα μήνες, αντί για δεκαοκτώ, όπως ίσχυε μέχρι τότε. Πόσο σημαντικό είναι αυτό το βήμα;

«Είναι σημαντικό, γιατί η Google αναγνώρισε ότι έπρεπε να κάνει κάποιες υποχωρήσεις. Ομως εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι δεν εφάρμοσε με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο την "ανωνυμοποίηση". Για την ακρίβεια, είναι κάπως δύσκολο να ονομάσεις "ανωνυμοποίηση" αυτό που κάνει. Γιατί διαγράφει μόνο τα τρία τελευταία ψηφία από τη διεύθυνση ΙΡ».

Εχει ενσωματώσει τεχνολογίες προστασίας των προσωπικών δεδομένων στα προϊόντα της;

ο Λάρι Πέιτζ και ο Σεργκέι Μπριν βρίσκονται ακόμη στο τιμόνι της εταιρείας. Μπορεί να λένε ότι είναι καλά παιδιά, αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε, σημειώνει ο Χούφναγκλ ο Λάρι Πέιτζ και ο Σεργκέι Μπριν βρίσκονται ακόμη στο τιμόνι της εταιρείας. Μπορεί να λένε ότι είναι καλά παιδιά, αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε, σημειώνει ο Χούφναγκλ «Σε ορισμένα, ναι. Αλλά όχι πάντα αποτελεσματικά. Ας πάρουμε το παράδειγμα της υπηρεσίας GoogleTalk. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει να μη σώζεται το ιστορικό της συζήτησης. Ομως αυτό που συμβαίνει είναι ότι η συζήτηση σώζεται, απλώς ο χρήστης δεν βλέπει το ιστορικό, οπότε νομίζει ότι δεν υπάρχει. Αυτό είναι ένα γενικότερο ζήτημα - είναι εύκολο να κρύψει κανείς από τον χρήστη κάποια στοιχεία, έτσι ώστε να νομίζει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Και δεν είναι θεωρητικό -γίνεται. Και πιάνει».

Σύμφωνα με την Google, αν γίνονταν πιο αυστηροί οι κανόνες γύρω από την παρακολούθηση της διαδικτυακής περιήγησης, θα έπρεπε να συμβιβαστούμε με ποιοτικά χαμηλότερες υπηρεσίες. Είναι έτσι;

«Δεν ξέρω, μπορεί πραγματικά να είναι κι έτσι. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις στην υπηρεσία αναζήτησης θα ήταν τεράστιες και δυσάρεστες, αν δεν είχαν τη δυνατότητα να κρατούν για τόσο καιρό το ιστορικό περιήγησης. Από την άλλη, υπάρχουν ανταγωνιστές τους που λένε ότι δεν χρειάζεται να κρατάς αυτά τα στοιχεία περισσότερο από ένα μήνα όλο κι όλο. Δεν μπορώ με σιγουριά να πω τι από τα δύο ισχύει».

Από την άλλη, κανείς δεν μας αναγκάζει να χρησιμοποιήσουμε τις υπηρεσίες της Google.

«Ναι, αυτό είναι αλήθεια. Αλλά τι ανταγωνισμός υπάρχει αυτή τη στιγμή στην αγορά; Η μηχανή αναζήτησης της Google έχει ένα τεράστιο μερίδιο της πίτας παγκοσμίως, αλλά δεν είναι μόνο αυτό -ταυτόχρονα έχει τεράστιες δυνατότητες να εποπτεύει την κίνηση στο Διαδίκτυο. Το Google Analytics [εργαλείο για τη στατιστική ανάλυση ιστοσελίδων] είναι σε θέση να καταγράφει τις διαδρομές σου από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, ακόμη και αν δεν χρησιμοποιήσεις τις υπηρεσίες της Google -με την προϋποθέση ότι θα επισκεφθείς κάποια από τις διευθύνσεις που κάνουν χρήση του Google Analytics. Τότε το πρόγραμμα περιήγησης του χρήστη φορτώνεται ένα cookie, το οποίο εντοπίζει ανά πάσα στιγμή τη θέση του. Οπότε δεν είναι ακριβές ότι μπορεί ο καταναλωτής να επιλέξει να αποφύγει την Google. Από την άλλη, μπορεί κανείς να μείνει κι όλη μέρα στο κρεβάτι, χωρίς να κάνει τίποτε».

Η Google δεν είχε πάντα την ίδια πολιτική όσον αφορά τη στοχευμένη διαφήμιση. Εχετε πει ότι έχει μεγάλη σημασία η στροφή 180 μοιρών που έκανε η εταιρεία. Γιατί;

«Ναι, έχει τρομερό ενδιαφέρον να δει κανείς ποια ήταν αρχικά η στάση της Google στο ξεκίνημά της, όταν ασκούσε κριτική στη στοχευμένη διαφήμιση, θεωρώντας ότι παραβίαζε την ιδιωτικότητα των χρηστών. Εκανε μάλιστα επίθεση στη Microsoft που την εφάρμοζε. Η Google έλεγε: "Χρησιμοποιήστε εμάς αντί για τη Microsoft, γιατί εμείς κοιτάζουμε μόνο την τελευταία διεύθυνση που επισκεφθήκατε". Κι έπειτα, σιγά σιγά, άλλαξαν πρακτική. Θυμάστε τι λέγαμε νωρίτερα; Οτι δεν είναι κανείς υποχρεωμένος να κάνει χρήση της Google, ότι υπάρχει ανταγωνισμός. Ε, λοιπόν, κάποτε οι άνθρωποι αυτό ακριβώς έκαναν, όταν προτίμησαν την Google αντί της Microsoft. Αλλά όσο περνούσε ο καιρός η Google προχωρούσε σε μικρές, ανεπαίσθητες αλλαγές μέχρι που έφτασε να γίνει σαν τη Microsoft. Θα απαιτούνταν διαρκής επαγρύπνιση ώστε οι χρήστες να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές καθώς συνέβαιναν. Η τόσο μεγάλη στροφή της Google στο θέμα της διαφήμισης αρκεί για να συνειδητοποιήσουμε ότι οι πρακτικές των επιχειρήσεων είναι σαν κινούμενοι στόχοι. Κανονικά θα έπρεπε οι καταναλωτές να τις επανεξετάζουν κατά διαστήματα. Αλλά κανείς δεν έχει την όρεξη ή τον χρόνο να το κάνει. Και η Google ξέρει ότι κανείς δεν θα το κάνει». *
Ολοι καλοί είμαστε

Εχετε γράψει ότι όταν συζητάμε για την Google, δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε τις έννοιες του καλού και του κακού.

Γιατί πιστεύετε ότι γίνεται με ηθικούς όρους η συζήτηση;

«Η Google τούς εισήγαγε στη συζήτηση, ήδη από το ξεκίνημά της. Το μότο της Google ήταν "μη γίνεσαι κακός". Και νομίζω ότι για ένα μικρό διάστημα ήταν ευφυέστατο. Αρχισε να δείχνει όλο και λιγότερο ευφυές καθώς η εταιρεία μεγάλωνε, επεκτεινόταν και ερχόταν αντιμέτωπη με περίπλοκα ηθικά διλήμματα. Για παράδειγμα, πώς κάνεις δουλειές στην Κίνα με αυτό το μότο; Δεν είναι απλά πράγματα. Ολες οι εταιρείες που θέλησαν να δραστηριοποιηθούν στην Κίνα αναγκάστηκαν να δεχτούν κάποια λογοκρισία, αυτό είναι το κόστος αν θέλεις να επεκταθείς σε αυτή τη χώρα».
Χρειαζόμαστε νομικούς περιορισμούς

Τα λογισμικά κρυπτογράφησης της αναζήτησης, που καλύπτουν τα ίχνη του χρήστη καθώς σερφάρει, δεν αρκούν ως μέθοδος αυτοπροστασίας;

«Μειώνουν την ταχύτητα, κι αυτό δεν είναι μικρό πρόβλημα. Αλλά πέρα απ' αυτό, δεν είμαι υπέρ της μετακύλισης της ευθύνης εξ ολοκλήρου στον χρήστη. Επιμένω ότι πρέπει άμεσα να κοιτάξουμε τη δομή της Google. Εστω ότι η σημερινή διοίκηση της Google δεν πρόκειται ποτέ να κάνει κακή χρήση των ευαίσθητων πληροφοριών που συγκεντρώνει για εκατομμύρια χρήστες σε όλο τον κόσμο. Ποιος ξέρει ποιοι μπορεί να είναι οι ιδιοκτήτες της εταιρείας σε δέκα ή είκοσι χρόνια; Τότε μπορεί να αλλάξουν και οι κανόνες του παιχνιδιού. Αυτή τη στιγμή η εταιρεία λειτουργεί στη βάση της προτροπής "εμπιστευθείτε μας". Και μπορεί όντως αυτοί οι τύποι να είναι άξιοι της εμπιστοσύνης μας - αλλά σε δύο, σε δέκα ή σε είκοσι χρόνια από τώρα, μπορεί να είναι διαφορετικά τα πρόσωπα που παίρνουν τις αποφάσεις. Ή μπορεί να έχουν αλλάξει οι στόχοι και οι προτεραιότητες της Google. Μπορεί να έχει αλλάξει το επιχειρηματικό μοντέλο».

Για παράδειγμα, πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί;

«Επιτρέψτε μου να κάνω μια παράκαμψη, ώστε να γίνω σαφής -αν κοιτάξουμε πού παίρνουν τις πληροφορίες για τα προσωπικά δεδομένα οι κρατικές υπηρεσίες, θα δούμε ότι τα αγοράζουν από εταιρείες μάρκετινγκ και διαφήμισης που δραστηριοποιούνται και στον χώρο συλλογής προσωπικών δεδομένων των καταναλωτών. Αυτές οι εταιρείες άρχισαν να συγκεντρώνουν προσωπικά δεδομένα σε διαφορετικό πλαίσιο, δεν είχαν απαραιτήτως την πρόθεση να τα πουλήσουν κάποια στιγμή στο κράτος. Η Google, βεβαίως, δεν πουλάει προσωπικά δεδομένα στο κράτος. Αλλά πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι αυτό δεν θα αλλάξει στο μέλλον; Για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα συμβεί, πρέπει να εξετάσουμε ποιες θα είναι οι δομές που θα εμποδίσουν μια τέτοια εξέλιξη. Πιστεύω ότι πρέπει να συμφωνήσουμε σε νομικούς κανόνες που θα προβλέπουν το είδος των προσωπικών δεδομένων που επιτρέπεται να συλλέγονται και το χρονικό διάστημα για το οποίο επιτρέπεται να αποθηκεύονται από εταιρείες όπως η Google. Χρειαζόμαστε πλέον νόμους που θα βάζουν ορισμένα σαφή όρια. Προφανώς, οι νομικοί κανόνες γύρω από τη συλλογή και τη χρήση των προσωπικών δεδομένων δεν θα αφορούν ειδικά την Google, αλλά κάθε εταιρεία που θα την ανταγωνιστεί με αξιώσεις στο άμεσο μέλλον. Γιατί είναι ζήτημα χρόνου να συμβεί».
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 30/9/2009

Ακήρυχτος πόλεμος στις φαβέλες

«Ο Ραφαέλ στα άδυτα της αστυνομίας του Ρίο»
Μια έρευνα του RAPHAEL GOMIDE*
Προκειμένου να κατανοήσει τα αίτια της βίας που χαρακτηρίζει τη στρατιωτική αστυνομία στο κρατίδιο του Ρίο Ντε Ζανέιρο, όπως και το βαθμό επιρροής που ασκεί ο τρόπος εκπαίδευσης και η κυρίαρχη ιδεολογία, ο βραζιλιάνος δημοσιογράφος Ραφαέλ Γκόμιντε πέρασε το διαγωνισμό για το Σώμα και, το 2008, έγινε δεκτός ως νεοσύλλεκτος.
Προκειμένου να κατανοήσει τα αίτια της βίας που χαρακτηρίζει τη στρατιωτική αστυνομία στο κρατίδιο του Ρίο Ντε Ζανέιρο, όπως και το βαθμό επιρροής που ασκεί ο τρόπος εκπαίδευσης και η κυρίαρχη ιδεολογία, ο βραζιλιάνος δημοσιογράφος Ραφαέλ Γκόμιντε πέρασε το διαγωνισμό για το Σώμα και, το 2008, έγινε δεκτός ως νεοσύλλεκτος.
Μοιράστηκε έτσι, από μέσα, χωρίς προστατευτικά φίλτρα, την καθημερινότητα των ανθρώπων που, για 300 ευρώ τον μήνα, έρχονται αντιμέτωποι με το θάνατο, αλλά και πάρα πολύ συχνά τον προκαλούν οι ίδιοι.

Από σήμερα το πρωί είμαι και επίσημα μέλος της Στρατιωτικής Αστυνομίας (Σ.Α.) ύστερα από επτά μήνες επιλογής και σκληρής εκπαίδευσης. Ο ιδρώτας τρέχει ποτάμι στο πρόσωπό μου. Στάζει στο άσπρο μου πουκάμισο και στο τζιν μου, φτάνοντας μέχρι τα πόδια μου. Η θερμοκρασία είναι 33 βαθμοί Κελσίου στις 10.45 π.μ., κάτω από τον πολύ καυτό ήλιο του Ρίο.

Βρίσκομαι εδώ πάνω από τρεις ώρες, μαζί με άλλους τύπους -μερικοί, ανάμεσά τους, κοντεύουν τα 30 και είναι κουρεμένοι με την ψιλή. Το να μένεις όρθιος στη στρατιωτική στάση «προσοχή» ή «ανάπαυση» είναι το πρώτο από μια σειρά τεστ για τους 455 νεοσύλλεκτους. Θα συνεχίσουμε έτσι, στη σειρά, ώς τις 14.30. Εφτά ώρες κάτω από το λιοπύρι, χωρίς φαγητό. Μόνο μερικά σύντομα διαλείμματα για να πιούμε λίγο νερό.

Ηδη στις 8.15 ένας υποψήφιος με το πρόσωπο κατάχλομο ψέλλισε ότι δεν νιώθει καλά. Παραπάτησε. Η ακινησία, επειδή εμποδίζει την κυκλοφορία του αίματος, μπορεί να προκαλέσει σκοτοδίνη: «Να κινείστε μόνο άμα είναι να μην πέσετε!» επαναλαμβάνει ο διοικητής του δεύτερου λόχου. Το κόλπο είναι να κουνάς μόνο τα δάχτυλα των ποδιών...

Ενας άντρας λιποθυμά από την εξάντληση. Ενας άλλος κόντεψε να πέσει δύο φορές. Στις 10.30 με κυριεύουν ίλιγγος και ναυτία. Σηκώνω το χέρι και βγαίνω από τη σειρά, υποβασταζόμενος από έναν αστυνομικό. Ρίχνω λίγο νερό στο πρόσωπο. Λίγα λεπτά αργότερα επιστρέφω στη θέση μου. Κάποια στιγμή, καμιά εκατοστή από εμάς νιώθουν αδιαθεσία.

Πολλοί από όλους εμάς μένουν μακριά και, για να πάρουν μία ή και δύο συγκοινωνίες, έχουν σηκωθεί από νωρίς. «Δεν σας άρεσε;», ουρλιάζει ένας εκπαιδευτής στο τέλος της άσκησης. «Νιώθετε αδυναμία; Ζητήστε αμέσως να φύγετε! Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να μείνει. Για όσους από εσάς προέρχονται από τις ένοπλες δυνάμεις: εδώ δεν βάζουμε καρπούζια για στόχο, όχι, τέρμα τα αστεία! Εδώ η μάχη γίνεται με αληθινές σφαίρες!».

Το Ρίο, με τις παραλίες, τη χαρά της ζωής και την μπόσα νόβα είναι επίσης η έδρα του αστυνομικού σώματος που σκοτώνει, αλλά και σκοτώνεται περισσότερο στη Βραζιλία, ίσως και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι δυνάμεις ασφαλείας ήταν υπεύθυνες για τον θάνατο 1.330 ανθρώπων μέσα στο 2007, δηλαδή σχεδόν τεσσάρων πολιτών την ημέρα(1). Το ίδιο διάστημα δολοφονήθηκαν 151 αστυνομικοί, δηλαδή ένας ανά δυόμισι ημέρες. Εδώ και 25 χρόνια, στις φαβέλες όπου κυριαρχούν οι λαθρέμποροι ναρκωτικών εξοπλισμένοι με αυτόματα όπλα, μικροί στρατοί κακοποιών απαντούν με βιαιότητα στις επιχειρήσεις για διατήρηση της τάξης(2).

Οι πρώτες εξετάσεις

Στο βραζιλιάνικο σύστημα η ένστολη στρατιωτική αστυνομία συνιστά την πιο ορατή όψη της δημόσιας ασφάλειας. Στο Ρίο αριθμεί 38.000 μέλη, αλλά, σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις χρειάζεται άλλους 12.000. Οσο για την πολιτική αστυνομία με τα 12.000 μέλη της, ασχολείται με τις δικαστικές έρευνες.

Πέρασα τις πρώτες εξετάσεις καθισμένος σε μια πολυθρόνα στο Μαρακανά, ένα από τα πιο ξακουστά ποδοσφαιρικά γήπεδα στον κόσμο, συντροφιά με τους 25.000 υποψήφιους οι οποίοι έπρεπε να διαθέτουν απολυτήριο Γυμνασίου.

Από εκείνη τη στιγμή, ακούγοντας έναν νεαρό που είχε κάνει βοηθός στη στρατιωτική αστυνομία σε ένα πρόγραμμα για τους εφέδρους του στρατού, πήρα μια γεύση από την ατμόσφαιρα που θα κυριαρχούσε στο μάθημα: «Οταν πιάνουμε έναν κακοποιό στην τουριστική περιοχή, του ρίχνουμε ένα γερό ξύλο! Πιο εύκολο είναι να βαράς, παρά να κάνεις συλλήψεις. Μην το κάνετε μπροστά σε όλο τον κόσμο... Πρέπει να τον πάτε σε μια γωνιά. Σύλληψη ίσον πολλή δουλειά. Μια μέρα έμεινα στο τμήμα από τη μία το μεσημέρι μέχρι τις 10 το βράδυ! Χάνεις και τη μέρα σου και το φαγητό σου».

Δίπλα του, ένας άλλος έλεγε τι σημαίνει δουλειά τις μέρες που έχει αγώνα στο Μαρακανά: «Καμιά φορά το πλήθος σε εξαντλεί, αλλά το παιχνίδι αξίζει την ταλαιπωρία. Μπορείς να κερδίσεις πέντε ρεάλ (1,80 ευρώ) από τους μεταπωλητές, αν τους αφήσεις να πηδήξουν την ουρά».

Ημουν ένας από τους 1.100 υποψήφιους που πέρασαν τις «θεωρητικές» εξετάσεις -μόλις λίγοι περισσότεροι από τις μισές διαθέσιμες θέσεις που είναι 2000. Ακολούθησαν επτά μήνες επιλογής (ιατρικές, ψυχολογικές και σωματικές εξετάσεις, υποβολή πιστοποιητικών που αποδεικνύουν λευκό ποινικό μητρώο ή απουσία χρεών, καθώς και πιστοποιητικά καλής συμπεριφοράς) και ειδικής εκπαίδευσης.

Σε κάθε φάση μάς υποδείκνυαν την ώρα άφιξης. Οχι, όμως, και την ώρα αναχώρησης. Οι υποψήφιοι παραπονούνταν ότι έχαναν μία μέρα δουλειάς ή ότι έφταναν καθυστερημένοι και ότι κουβαλιόντουσαν μόνο και μόνο για να μάθουν τα αποτελέσματα: «Θα μπορούσαν να τα βάλουν στο Ιντερνετ!».

Κατά τις περιόδους εκπαίδευσης αναχωρούσα από το σπίτι στις 6 το πρωί, ξυρισμένος και με τα μαλλιά κοντοκουρεμένα. Λήξη της συνεδρίας στις επτά το απόγευμα, με το σώμα στα όρια της εξάντλησης.

Ολο αυτό το διάστημα κατάλαβα ότι το Σώμα προσπαθεί να καταστείλει τη διαφθορά στις τάξεις του. Αλλά, από την άλλη μεριά, την ανέχεται και ενίοτε ενθαρρύνει τη δολοφονική βία στους δρόμους.

«Ανταλλάσσετε πυροβολισμούς με ένα ρεμάλι στη φαβέλα... Ο τύπος παραδίδεται. Θα τον συλλάβετε;» «Εγώ θα τον σκοτώσω!» φωνάζει κοντά μου ένας νεοσύλλεκτος. Ενας άλλος τον επιδοκιμάζει:

«Και βέβαια θα τον σκοτώσω! Ο τύπος πυροβόλησε συνάδελφο. Εριξε, τον περικυκλώνουν, παραδίδεται: "Εχασα". Εχασες...; Θα σε χώσω ζωντανό εγώ! Θα πεθάνεις!».

Ο δημοσιογράφος Ραφαέλ Γκόμιντε στη σχολή της Στρατιωτικής Αστυνομίας. Ο δημοσιογράφος Ραφαέλ Γκόμιντε στη σχολή της Στρατιωτικής Αστυνομίας. Προσπαθώ να του δώσω να καταλάβει ότι αυτό είναι παράνομο, ότι ο ρόλος της αστυνομίας είναι να συλλαμβάνει τους κακοποιούς...

«Ενα ζώο στο κλουβί»

«Αν δεν τον σκοτώσεις, είναι σαν να ταΐζεις ένα ζώο στο κλουβί! Θα σου επιτεθεί. Δεν την ξέρεις τη βραζιλιάνικη Δικαιοσύνη; Ο τύπος περνάει δύο χρόνια στη φυλακή κι ύστερα τον αφήνουν πάλι ελεύθερο. Αν σε πετύχει πουθενά θα σε σκοτώσει. Μπορεί να είναι παράνομο, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα». Ο προηγούμενος συνάδελφος με χτυπά ελαφρά στον ώμο. «Αν μπαίνεις στην αστυνομία με τέτοιες ιδέες, όπως να "συλλάβεις" τους κακοποιούς, άρχισε να κάνεις την προσευχή σου! Τα ανθρώπινα δικαιώματα ισχύουν όταν έχεις να κάνεις με ανθρώπους!».

Αρκετοί νεοσύλλεκτοι έχουν γονείς ή φίλους στο επάγγελμα. Η βία και ο φόβος του θανάτου μοιάζουν να ποτίζουν τη ζωή και την αντίληψή τους για τον κόσμο. Στις συμπλοκές που έγιναν στο Ρίο το 2007, υπολογίστηκαν, κατά μέσο όρο, 41,6 σκοτωμένοι πολίτες για κάθε νεκρό αστυνομικό. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτές, πρόκειται για τη «φυσική» πραγματικότητα των συγκρούσεων. Ενας από αυτούς κάνει το μάθημά του: «Το όπλο μπορούμε να το χρησιμοποιούμε μόνο σε περίπτωση νόμιμης άμυνας. Δεν μπορούμε να πυροβολούμε πισώπλατα. Είναι παράλογο; Είναι. Δεν γίνεται διαφορετικά όμως. Η χρήση της βίας πρέπει να γίνεται με μέτρο. Αν κάνεις κάποιο λάθος και σε ανακαλύψουν, θα τιμωρηθείς».

Ενας μαθητής, παρ' όλα αυτά, ρωτά αν εκτυλίσσονται στ' αλήθεια οι σκηνές με τις δολοφονίες που βλέπουμε στην ταινία «Επίλεκτη ομάδα»(3). Το σχόλιο του εκπαιδευτή δεν είναι ακριβώς στο ίδιο πνεύμα όπως πριν: «Το σινεμά είναι σινεμά. Αλλά... εσείς θα μάθετε στον δρόμο. Αν χτυπήσεις κάποιον πισώπλατα, παίρνεις το όπλο σου, το βάζεις στο χέρι του τύπου, πατάς τη σκανδάλη και επικαλείσαι νόμιμη άμυνα. Μπόρεσα και το έκανα κάποτε, γιε μου, πάνω στην έξαψη. Μόνο που αυτά γίνονται στο δρόμο. Εδώ δεν είναι το μέρος που θα τα μάθεις αυτά. Το πυροβόλο όπλο είναι για νόμιμη άμυνα ή για να υπερασπίζεσαι τρίτους».

Ενας υποψήφιος ενθουσιασμένος, και με τη γλώσσα του να πηγαίνει σαν πολυβόλο, αφηγείται πολεμικές σκηνές από το κανάλι Discovery. «Αδερφέ μου! Ανταλλαγή πυροβολισμών στο Ιράκ... Τα παλικάρια πίσω από το τανκς πυροβολούσαν σαν τρελά. Από πάνω τους πετούσε το Black Hawk, μπαμ-μπαμ-μπαμ-μπαμ-μπαμ, φοβερός σαματάς, σκέτη παραζάλη... Γαμώτο! Μου σηκώθηκε η τρίχα! Ο τύπος, με ένα πενηντάρι να ρίχνει τις βολές του, με εκείνα τα μεγάλα μαύρα γυαλιά και τα μάτια γουρλωμένα... Μακάρι να ήμουν στη θέση του!». Τον έχει πιάσει τέτοιο ντελίριο που οι συνάδελφοί του δεν βγάζουν άχνα. Βλέποντάς το αυτό, ξαναρχίζει: «Τα σιχαίνομαι τα ρεμάλια! Τα σιχαινόμουν από πριν και τώρα τα σιχαίνομαι ακόμα περισσότερο! Θέλω να πάω στα ΒΟΡΕ» (βλ. σημείωση 3).

Ο κίνδυνος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των Καριόκας (των κατοίκων του Ρίο) προτού καν ακολουθήσουν την καριέρα του αστυνομικού. Ενας υποψήφιος βγάζει το πουκάμισό του. Μια τεράστια ουλή τού χαρακώνει το θώρακα και το στομάχι μέχρι κάτω από τον αφαλό. Με ένα σατανικό χαμόγελο διηγείται πώς, παρέα με έναν φίλο του, μέλος της στρατιωτικής αστυνομίας κόντεψε να σκοτωθεί όταν ληστές τον παρέσυραν σε μια φαβέλα: τρεις μήνες στο νοσοκομείο.

Ολοι οι νεοσύλλεκτοι ακούν την ιστορία με το στόμα ανοιχτό. «Και δεν κράτησες τη σφαίρα;», ρωτάει κάποιος. «Για να την κάνω τι; Κράτησα την ουλή. Τα σημάδια έμειναν, όπως και το μίσος στην καρδιά μου. Αν πιάσω κανέναν τους δεν θα μείνω με σταυρωμένα τα χέρια».

Μας επισκέπτεται μια ομάδα ρεπόρτερ στο στρατώνα, την πρώτη μέρα των εξετάσεων επιλογής. Ο διοικητής δεν πιέζει καθόλου τους υποψήφιους να συνεργαστούν. Το αντίθετο. «Ενδιαφέρεται κανείς να απαντήσει σε μια συνέντευξη; Προσέξτε καλά! Εδώ κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να φωτογραφηθεί. Αυτό σημαίνει ρίσκο!». Στις τάξεις επικρατεί σιωπή. Υστερα από μερικά δευτερόλεπτα που μοιάζουν να μην έχουν τέλος, προχωρά ο πρώτος εθελοντής. Τον ακολουθούν άλλοι δύο από τους 300 παρόντες.

Ο φόβος για τα αντίποινα των κακοποιών ωθεί την πλειονότητα να μην εκτίθεται. Ο μόνος που ποζάρει μπροστά στον φακό δίνει την εξής δικαιολογία: «Αν πρέπει κάποιοι να κρατάνε χαμηλό προφίλ, αυτοί είναι οι ληστές, όχι η αστυνομία! Τα σκουλήκια πρέπει να ξέρουν ποιος θα τους κόψει το λαιμό και θα τους τινάξει τα μυαλά στον αέρα».

Ενας συνάδελφός του λέει σαρκαστικά: «Ακόμα δεν ξέρει αν θα γίνει αστυνομικός και τον βλέπω κιόλας πρωτοσέλιδο στις εφημερίδες: "Δολοφονήθηκε υποψήφιος που πίστεψε πως ήταν αστυνόμος"!».

Το Ρίο βιώνει έναν ιδιόρρυθμο πόλεμο ανάμεσα στις δυνάμεις της τάξης και τους κακοποιούς. Οι πυροβολισμοί σκορπίζουν μίσος και αίμα και στα δύο στρατόπεδα. Ο εγκληματίας, ξέροντας πια ότι το να σηκώσει τα χέρια ψηλά συχνά ισοδυναμεί με θάνατο, δεν παραδίδεται. Ερχεται αντιμέτωπος με τον «μπάτσο» όταν αυτός εισβάλλει στον χώρο του. Ολο και περισσότεροι πυροβολισμοί, όλο και περισσότερες εξοστρακισμένες σφαίρες, όλο και περισσότεροι τραυματίες, ακόμα και αθώοι, που οι αστυνομικοί τούς πέρασαν για εγκληματίες. Οταν βρίσκεται σε άγνωστο και εχθρικό πεδίο, ο εκπρόσωπος της τάξης δεν φέρεται πάντα σαν κύριος. Οταν ο συσχετισμός των δυνάμεων ανατρέπεται, η στολή μετατρέπεται σε στόχο και ο εγκληματίας παίρνει την εκδίκησή του σκοτώνοντας τον αστυνομικό.

Την πρώτη εβδομάδα, έξω από τον στρατώνα, με φωνάζει ένας τύπος. «Θα σου πω ένα μυστικό: Μη βγαίνεις έξω με τζιν, άσπρο πουκάμισο και το κεφάλι ξυρισμένο! Βάλε άλλο πουκάμισο. Δυο τρεις δικοί μας είναι κιόλας νεκροί. Στην ομάδα μου, το 2005, είχαμε έναν νεκρό. Μέσα στο λεωφορείο με αυτή την περιβολή και ξυρισμένο κεφάλι είναι σαν να φοράς στολή. Ολοι ξεχωρίζουν τον αστυνομικό».

Ζούμε καθημερινά μια παράνοια. Κάποιοι συνάδελφοι που κάνουν περιπολία βλέπουν σε κάθε μοτοσικλετιστή που μεταφέρει συνεπιβάτη στο πίσω κάθισμα, έναν υποψήφιο εχθρό. «Πιο γρήγορα! Μη σέρνεσαι!».

Η ανησυχία είναι κατανοητή. Οι πιθανότητες να δολοφονηθεί ένα μέλος της στρατιωτικής αστυνομίας του Ρίο είναι έντεκα φορές περισσότερες σε σχέση με το σύνολο του πληθυσμού της Βραζιλίας. Αν ανήκει στο αντρικό φύλο, οι πιθανότητες είναι έξι φορές περισσότερες. Ανάμεσα στους 151 αστυνομικούς που δολοφονήθηκαν το 2007, μόνο οι 32 βρίσκονταν σε υπηρεσία. Οι 119 (το 79%) πέθαναν κατά τη διάρκεια του ρεπό τους.

Μας μοιράζουν στολές μέσα σε γενικό ενθουσιασμό. Ενας αξιωματικός προειδοποιεί: «Βλέπω έναν σωρό ρέιντζερ(4)! Γιατί να τα πάρετε μαζί σας; Ρισκάρετε χωρίς λόγο! Είμαι ριζικά αντίθετος, είναι επικίνδυνο. Γιατί να τα φοράτε στο λεωφορείο; Είστε όλοι από το Ρίο, δεν χρειάζονται πολλές εξηγήσεις, σωστά;». Ενας λοχαγός σχολιάζει: «Θα νιώθετε αυτό το φόβο όλη σας τη ζωή...». Παρά τις προειδοποιήσεις, οι περισσότεροι τα παίρνουν, τα φορούν για να βγάλουν φωτογραφίες με αυτά κι ύστερα να τις δείχνουν στην οικογένεια ή στη φιλενάδα τους.

Η

στολή είναι στόχος

Πολλά μέλη της στρατιωτικής αστυνομίας δολοφονήθηκαν επειδή προδόθηκαν από τα ρούχα τους, το όπλο ή την ταυτότητα του αστυνομικού. Οι εκπαιδευτές μάς μαθαίνουν πώς να κρύβουμε τη στολή. Στο αυτοκίνητο τη βάζουμε στο πορτμπαγκάζ, ανάποδα ή μέσα στο σάκο ή κάτω από το πίσω κάθισμα. Στο λεωφορείο... «Την ταυτότητα του αστυνομικού πρέπει να την κρύβετε. Αν προκύψει κανένα μπέρδεμα, πετάξτε τα όλα από το παράθυρο -τον σάκο, τα ρούχα, τα στοιχεία ταυτότητας... Μια φορά με απείλησαν με όπλο, αλλά, δόξα τω Θεώ, είχα ξεχάσει το δικό μου».

Ενας άλλος εκπαιδευτής πάντως προτείνει να αγοράσουμε αυτοκίνητο: «Μην κυκλοφορείτε με τα πόδια και μην παίρνετε το λεωφορείο, ο κίνδυνος είναι πολύ μεγάλος. Αν πρέπει να το πάρετε σώνει και καλά, κάντε την προσευχή σας, επικαλεστείτε τη λευκή μαγεία και να παρακαλάτε τον Θεό να σας φυλάει».

Κι ενώ ήμασταν έτοιμοι να εισαχθούμε στη στρατιωτική αστυνομία ένας λοχαγός μάς δίνει την εξής προειδοποίηση, χωρίς να τον πολυαπασχολεί το γράμμα του νόμου. «Πρέπει να επιλέγετε σωστά τα μέρη που συχνάζετε. Κοντεύετε πια να γίνετε αστυνομικοί και τα ρεμάλια κυκλοφορούν παντού. Αν μπορείτε να τα ξεφορτωθείτε πριν γίνετε μέλη της στρατιωτικής αστυνομίας., οπότε το καθήκον σας θα είναι να τους συλλαμβάνετε, μη διστάσετε».

Ανάμεσά μας βρίσκονται πολλοί πρώην στρατιωτικοί. Ενας πρώην πυροβολητής, νυν φοιτητής της Νομικής, μας κάνει την ακόλουθη σύσταση: «Μη μείνετε σε αυτό το κάτεργο! Εγώ θέλω να φύγω όσο γίνεται πιο γρήγορα. Δεν σκοπεύω να κολλήσω για καιρό». Πράγματι, μια μερίδα νεοσύλλεκτων δεν έχει σκοπό να κάνει καριέρα, ψάχνει μόνο για προσωρινή δουλειά.

Πολλοί έχουν κάνει ανώτερες σπουδές ή είναι φοιτητές. Η στρατιωτική αστυνομία με την υψηλή επικινδυνότητα και τους χαμηλούς μισθούς αποτελεί κυρίως έναν ενδιάμεσο σταθμό για διαγωνισμούς που θα οδηγήσουν σε λιγότερο επικίνδυνες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις.

Με την αύξηση της εγκληματικότητας το Σώμα έχει υιοθετήσει πιο επιθετικές συμπεριφορές για τη σύλληψη των εγκληματιών. «Αν δεν μειώσεις το περιθώριο του κινδύνου, δεν μπορείς να γυρίσεις σπίτι σου», συμπεραίνει ένας υποψήφιος. «Το κρατίδιο του Ρίο είναι το πιο επικίνδυνο στον κόσμο, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι' αυτό. Είναι το μόνο που βρίσκεται σε "εμπόλεμη κατάσταση". Αν δεν είσαι καλά προετοιμασμένος, θα πας στον άλλο κόσμο». Το συμπέρασμα:

«Πρέπει πάντα να είσαι με το δάχτυλο στην σκανδάλη. Ακούγεται βάρβαρο; Ισως. Αλλά ποιος ρισκάρει το τομάρι του με το να στρογγυλοκάθεται δώδεκα ώρες στο αυτοκίνητο; Η Αστυνομία! Δεν χάνουμε τους τρόπους μας, μόνο που εδώ δεν είναι το Μίνας Ζεράις(5), εδώ είναι Ρίο».

Ενας μαθητής ρωτά αν πρέπει να πυροβολήσει κάποιον που θέλει να το σκάσει από έφοδο της αστυνομίας.

«Και βέβαια όχι! Υπάρχουν άνθρωποι που τρομοκρατούνται. Η στρατιωτική αστυνομία θα έπρεπε να έχει σουγιάδες για να σκάει τα λάστιχα, όμως δεν έχει. Δεν μπορείς να πυροβολήσεις... Μετά θα έχεις τρεχάματα. Αν ρίξεις, πώς θα το εξηγήσεις μετά στο δικαστή;» Ενας νεαρός χαχανίζει καθόλου διακριτικά. «Θα σκοτώσεις με το υπηρεσιακό σου όπλο;».

Ο ίδιος θα έχει ένα παραπανίσιο πιστόλι ή ρεβόλβερ. Δεν είδε, δεν άκουσε...

Οι αντικρουόμενες απόψεις -οι επίσημες και νόμιμες από τη μια μεριά και οι ανεπίσημες και παράνομες από την άλλη- αφήνουν συχνά το νέο μέλος της στρατιωτικής αστυνομίας έρμαιο της αμφιβολίας. Η εκπαίδευσή του περιλαμβάνει δώδεκα ώρες «ηθικής και ανθρωπίνων δικαιωμάτων», οι οποίες αποτελούν το 1% από τις 1.160 ώρες εκπαίδευσης.

Αδέσποτες σφαίρες

«Είναι λίγες», παραδέχεται ένας καθηγητής που φαίνεται πως έχει ταλέντο στους ευφημισμούς... «Πάνω στη φωτιά της δράσης, θα λείπει η τεχνική της δουλειάς του αστυνομικού και θα κυριαρχήσει η νευρικότητα. Οπότε, θα επιβληθεί ο «νόμος του δρόμου». Κι ύστερα, όταν ο κυβερνήτης του Ρίο, Σέρζιο Καμπράλ, δικαιολογεί τη «σύγκρουση»(6), αυτό που καταλαβαίνουν οι στρατιώτες είναι ότι μπορούν να σκοτώνουν κι ότι δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον σε πολιτικό επίπεδο να δουν να μειώνεται ο αριθμός των δολοφονιών -που σπάνια γίνονται αντικείμενο έρευνας- πολιτών, κακοποιών και μη.

Τα λάθη είναι συχνά. Το 2008 ένα παιδί τριών χρόνων βρισκόταν στο παιδικό του καθισματάκι, μέσα στο αυτοκίνητο της μητέρας του, μαζί με έναν επιβάτη, όταν δολοφονήθηκαν από αστυνομικούς που τους είχαν περάσει για κακοποιούς.

Ο Λουίζ Κόστα, ένας οδηγός αυτοκινήτου 36 χρόνων είχε την ίδια τύχη. Τα δύο γεγονότα, τα οποία κατέγραψαν οι κάμερες επίβλεψης ενός κτιρίου, καθώς κι ένα τηλεοπτικό συνεργείο, είχαν σημαντικό αντίκτυπο στα ΜΜΕ.

Η φύση της επέμβασης, πάντως, εξαρτάται από τις γειτονιές της πόλης. Εκπαιδευόμενοι και εκπαιδευτές αναγνωρίζουν ότι η αστυνομία συμπεριφέρεται διαφορετικά στις πλούσιες συνοικίες της πόλης απ' ό,τι στα προάστια. «Είναι άλλη πραγματικότητα. Η αστυνομία στη νότια ζώνη λέει "καλημέρα σας κύριε", ενώ στα προάστια: "Δώσ' τα μου αμέσως (τα ναρκωτικά), γιατί έτσι και τα βρω, κάηκες! Βγες από το αμάξι! Εξω! Εξω!"», αστειεύεται ένας συνάδελφος.

Κατά την εκπαίδευση βραζιλιάνων πρακτόρων από τη Special Weapons and Tactics (SWAT) του Τέξας (από τις πιο διάσημες ειδικές ομάδες καταδρομών στον κόσμο) ένα μέλος της αμερικανικής ομάδας δήλωσε, προς μεγάλη μου έκπληξη, ότι μέσα σε 13 χρόνια επιχειρήσεων διάσωσης δεν έριξε ποτέ ούτε μία βολή.

«Η τεχνική και η ταχύτητα υποκαθιστούν τη βία», εξηγεί. Οι εκπαιδευόμενοι καταλαβαίνουν ότι δεν επιτρέπεται να ρίξουν παρά μόνο σε κατάσταση νόμιμης άμυνας και ότι πρέπει να κάνουν εύλογη χρήση βίας. Επίσης, ότι πρέπει να μάθουν να χειρίζονται με σύνεση το όπλο τους.

Στη Βραζιλία, αντιθέτως, το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης ξεκινά από την εκπαίδευση. Οι μαθητευόμενοι αστυνομικοί ρίχνουν μόλις 40 βολές με πιστόλι, 40 με ρεβόλβερ και άλλες 40 με τουφέκι.

«Αηδιάζω όταν βλέπω τον αστυνομικό με χρυσή αλυσίδα, καινούριο αμάξι, την πιο όμορφη ξανθιά στο δρόμο και το κλοπ στη μέση»(7), λέει έξαλλος ένας εκπαιδευτής: «Πυροβολεί 19 φορές κι ο άλλος συνεχίζει να τρέχει! Οταν είναι να κάνει σύλληψη, αστοχεί εννιά στις δέκα φορές».

Ο καθηγητής έχει επίσης τη δική του ερμηνεία για τις 234 περιπτώσεις (οι 16 θανατηφόρες) με εξοστρακισμένες σφαίρες στο Ρίο, την περίοδο Ιανουαρίου - Σεπτεμβρίου 2007: «Η σφαίρα από το τουφέκι τρυπά τον τοίχο και χτυπά εκεί που δεν πρέπει!» Κατά τη γνώμη του, το ρεβόλβερ δεν είναι κατάλληλο: έχει μόνο έξι σφαίρες και είναι δύσκολο να το ξαναγεμίσεις όταν γίνονται ανταλλαγές πυροβολισμών. «Καμία σχέση με αυτή την ιστορία που λέει: "αν δεν τα καταφέρω στις έξι βολές, πάει να πει ότι δεν γίνεται τίποτα"».

«Αν δεν τα καταφέρω στις έξι, θα τα καταφέρω στις 34, στις 68... θα ρίχνω ώσπου να μου τελειώσουν οι σφαίρες», δηλώνει με εκδικητικό ύφος, καθώς βγάζει τρεις γεμιστήρες από τις τσέπες του και άλλους δύο που είχε στερεώσει χαμηλά στα πόδια του.

Για τον καθηγητή, είναι αδιανόητο ένα μέλος της Σ.Α. να μην είναι οπλισμένο. «Φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση εξαιτίας της γενικότερης αδιαφορίας. Αν οπλοφορούσαν όλοι οι καθώς πρέπει άνθρωποι, το Ρίο δεν θα ήταν σε αυτό το χάλι. Η χώρα δεν έχει την κουλτούρα των όπλων. Είδα ένα ρεπορτάζ για μια οικογένεια στη Νέα Ορλεάνη, στις ΗΠΑ: ο άντρας, η γυναίκα, ο δωδεκάχρονος γιος τους ήταν όλοι με το τουφέκι στο χέρι. Θέλει κανείς να εισβάλει στο σπίτι μου; Εκεί, δεν υπάρχει περίπτωση!».

Μια μέρα, οι νεοσύλλεκτοι βγαίνουν από το στρατώνα. Μια νεαρή γυναίκα φωνάζει μέσα από το αυτοκίνητό της: «Είστε σκουλήκια! Σκουλήκια!» Οι σχέσεις της στρατιωτικής αστυνομίας με την κοινωνία είναι τεταμένες. Στους κόλπους της επικρατεί μια λανθάνουσα αντιπάθεια για τους αστυνομικούς. Αυτοί, από την πλευρά τους, εκτιμούν ότι δεν λαμβάνουν την αναγνώριση που τους αξίζει εκ μέρους εκείνων για τους οποίους ρισκάρουν το τομάρι τους.

«Ο κόσμος δεν είναι σωστά ενημερωμένος», λέει με παράπονο ένας λοχαγός. «Εκτός από τις οικογένειές μας, κανένας άλλος δεν μας υπερασπίζεται». Κριτική;

Ενας υποψήφιος κάνει τη δική του παρατήρηση: «Οταν συλλαμβάνουν έναν πλέι-μπόι, το πρώτο πράγμα που κάνει είναι να ρωτήσει "πόσο κοστίζει ο καφές". Δίνει 10 ρεάλ (για λάδωμα) και όταν την κάνει, βρίζει την αστυνομία: "Ξεδιάντροποι! Διεφθαρμένοι!"».

«Λες πως είσαι αστυνομικός κι όλοι σε κοιτάζουν από πάνω ώς κάτω, πιστεύουν πως είσαι κάθαρμα», λέει με θυμό ένας επαγγελματίας αστυνομικός. «Φτάνεις με καινούριο αμάξι που θα το πληρώνεις με χίλιες δόσεις κι ακούς κιόλας τις φωνές "Κλέφτη"!»

Ενας υποψήφιος που βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της επιλογής, μου εκμυστηρεύεται ότι λογαριάζει να ενταχθεί στο τάγμα του αδερφού του, ενός αξιωματικού. Τον ρωτάω μήπως η περιοχή, δύο μεγάλες φαβέλες γεμάτες λαθρεμπόρους ναρκωτικών, είναι επικίνδυνη. «Ηρεμία! Ολα "κανονίζονται" (με λαδώματα). Ο αδερφός μου κερδίζει 2.000 ρεάλ (735 ευρώ) το μήνα εκεί κάτω».

Λαθρεμπόριο; «Εμπορικά οχήματα». Ο συνομιλητής μου θα κοπεί στις εξετάσεις. Ωστόσο, περιπτώσεις σαν αυτές ενοχλούν το Σώμα, που προσπαθεί να προειδοποιήσει τους μαθητευόμενους σε σχέση με τη διαφθορά.

Οι μαθητευόμενοι δεν συγκινούνται απαραίτητα -στο πεδίο της δράσης η κατάσταση θα είναι διαφορετική. «Ο βετεράνος λοχίας σού δίνει ρευστό. Τότε εσύ λες: "Όχι, λοχία, όχι, δεν θέλω". Και ο τύπος: "Σταμάτα! Ασε τις βλακείες, μην κάνεις ιστορίες στρατιώτη, πάρ' τα αμέσως, μη με πρήζεις!"»

Εν ολίγοις, οι συμβουλές δεν ακολουθούνται πάντα κατά γράμμα. «Θέλω να με διορίσουν στην κυκλοφορία», λέει γελώντας ένας μαθητευόμενος. «Εχει χοντρά λεφτά». Αλλοι αφηγούνται ιστορίες για τα «πουρμπουάρ» των αστυνομικών, μια φιάλη μεταλλικό νερό από 'δώ, ένα γεύμα στα Μακντόναλντς από 'κεί. Ολοι βάζουν τα γέλια. Κάποιος παρατηρεί ότι η αστυνομία φημίζεται για διαφθορά -«Είναι άδικο»!

Η αρνητική εικόνα ανησυχεί τους υπεύθυνους του θεσμού, που προσπαθούν να αλλάξουν την ελεεινή του φήμη. «Θα κρύψεις το πρόσωπό σου σε μια αστυνομική επιχείρηση; Θα βάλεις τις φωνές στον τύπο; Θα τον ξαπλώσεις στο χώμα; Θα του βάλεις την κάννη στον κρόταφο; Είναι απαραίτητο; Οχι! Αλλά, όπως και να 'χει, θα τον σημαδέψεις». Σίγουρα δυσάρεστη κατάσταση για τον εγκαλούμενο. Ομως, το πιο σημαντικό παραμένει η ασφάλεια των δυνάμεων της τάξης. Η πίκρα ενισχύει την αλληλεγγύη στο Σώμα. Ο «κωδικός 800», που χρησιμοποιείται για την παροχή βοήθειας προς τον αστυνομικό, έχει προτεραιότητα.

Πρώτα ο συνάδελφος

Μια γριούλα έχει δεχτεί επίθεση... Τι λέει το «800»; Ξέχνα τη γριά και τρέχα να βοηθήσεις πρώτα το συνάδελφο! Η ουσία είναι ότι κανείς δεν σ' αγαπάει, εκτός από τον σκύλο σου. Η πόλη σε μισεί. Το γκαρσόνι σού σερβίρει τον καφέ, η γυναίκα σου σου δίνει το κολατσιό, αλλά όλοι σε μισούν, σε εξυπηρετούν μόνο και μόνο επειδή φοράς τη στολή...

Να 'μαστε λοιπόν στο τέλος των επτά μηνών επιλογής και εκπαίδευσης. Είμαι εδώ κι ένα μήνα Σώμα όταν υποβάλλω... την παραίτησή μου. Δύο λοχίες προσπαθούν να με πείσουν να παραμείνω.

«Ωστε θέλεις να φύγεις; Είσαι σίγουρος;» με ρωτά μια λοχίας σε προειδοποιητικό τόνο. Μόλις της επιβεβαιώνω την πρόθεσή μου, διατάζει έναν άλλο μαθητευόμενο που βρίσκεται στην αίθουσα να επιστρέψει αργότερα. «Επίτρεψέ μου να τακτοποιήσω την κατάσταση του "μακαρίτη" που είναι εδώ... ».

Στρέφεται προς το μέρος μου: «Το ξέρεις ότι τώρα είσαι μακαρίτης, σωστά;». Μου δείχνει ένα μαύρο πίνακα. Κάτω από τον τίτλο «νεκροταφείο» είναι το σχέδιο μιας νεκροκεφαλής και οι αριθμοί τεσσάρων που έχουν παραιτηθεί, δίπλα από ισάριθμους σταυρούς. Εγώ είμαι ο πέμπτος.

Ελλείψει υπολογιστών -και όταν υπάρχουν, δεν είναι συνδεδεμένοι- συντάσσω με το χέρι την επιστολή της παραίτησής μου. Στο δωμάτιο όπου βρίσκομαι, οι τοίχοι και το ταβάνι έχουν ξεφτίσει από την υγρασία, οι σοβάδες πέφτουν, ιστοί αράχνης κρέμονται εδώ κι εκεί. Το μάτι μου πέφτει σε μια κατσαρίδα πάνω σε μια στοίβα χαρτιά, και τρεις σπασμένες καρέκλες με σχισμένη ταπετσαρία. Οι τουαλέτες στο κτίριο είναι βρόμικες. Κάποιες δεν έχουν νερό. Αναδύεται μια τρομακτική δυσοσμία. Ακούω την εξοργισμένη φωνή μιας λοχαγού: «Πώς μπορούν και ζουν άνθρωποι σε αυτή τη βρόμα; Μου κάνει εντύπωση που η συνταγματάρχης έμεινε τόσον καιρό σε αυτό το βόθρο».

Μου ξανάρχονται στο νου μερικές εικόνες. Από τις οχτώ ντουζιέρες του θαλάμου με κρύο νερό, οι τρεις είναι εκτός λειτουργίας. Μέσα στις αποπνιχτικές αίθουσες το μόνο που έβρισκε κανείς ήταν ανεμιστήρες, όχι ερ-κοντίσιον. Οι νεοσύλλεκτοι είχαν το δικό τους ρολό με χαρτί τουαλέτας. «Τους κοστίζει ακριβά να αγοράσουν λίγο χαρτί υγείας ή ναφθαλίνη;» ούρλιαζε ένας εκπαιδευτής που ένιωθε από μακριά τη μυρωδιά των ούρων που έβγαινε από την τουαλέτα. Ο κάθε μαθητευόμενος είχε δώσει από ένα ρεάλ για να αγοράσει προϊόντα καθαρισμού.

Επιστρέφοντας στην παρέα, αποχαιρετώ τους λοχίες. «Καλή τύχη, φίλε μου, ο Θεός να σε φυλάει!» μου λένε. «Μην πεις τίποτα κακό για την αστυνομία, μίλα μόνο για τα καλά πράγματα και ξέχνα τα άσχημα». Στέκομαι προσοχή. «Ασ' το, δεν είσαι πια στρατιωτικός!».

Είμαι «μακαρίτης», και μου έχουν κάνει την κηδεία. Νιώθω ελεύθερος. Από τις 2.000 διαθέσιμες θέσεις στην αρχή της επιλογής δεν έχουν απομείνει πια παρά μόνο 454 μαθητευόμενοι στην ομάδα στρατιωτικής εκπαίδευσης.

(1) Συγκριτικά, το 2006, οι αστυνομικοί των ΗΠΑ ήταν υπεύθυνοι για 375 θανάτους.

(2) Από το 1995 οι ανθρωποκτονίες στο κρατίδιο του Ρίο έχουν ξεπεράσει τις 6.000 τον χρόνο.

(3) «Tropa de elite», μια βραζιλιάνικη ταινία των Jose Padilla και James d'Arcy (2007), η οποία δείχνει τον πόλεμο που φέρνει αντιμέτωπους την Batalhao de Operacoes Policiais Especiais (Τάγμα Ειδικών Αστυνομικών Επιχειρήσεων, ΒΟΡΕ), την επίλεκτη ομάδα επέμβασης της Στρατιωτικής Αστυνομίας του Ρίο Ντε Ζανέιρο και τους λαθρεμπόρους ναρκωτικών. Η ταινία προκάλεσε εντονότατες αντιδράσεις.

(4) Αρβύλες.

(5) (Σ.τ.Μ.) Κρατίδιο της Νοτιοανατολικής Βραζιλίας, το δεύτερο πιο πυκνοκατοικημένο από τα 26 κρατίδια της χώρας και συγχρόνως ανάμεσα σε εκείνα που παρουσιάζουν σχετικά χαμηλό δείκτη εγκληματικότητας.

(6) «Ο Σέρζιο Καμπράλ, κυβερνήτης του κρατιδίου του Ρίο Ντε Ζανέιρο, αποτελεί σήμερα μία από τις πιο επικίνδυνες πολιτικές μορφές. Δικαιολογεί μονίμως την αστυνομική βία στις φτωχές περιοχές της πόλης. Την πιο πρόσφατη παρέμβασή του (...) την έκανε για να δηλώσει πως όσοι κάτοικοι στις φαβέλες διαμαρτύρονται για τη δράση της αστυνομίας, είναι πληρωμένοι από τους λαθρεμπόρους. Αυτό επαναφέρει το επιχείρημα ότι είναι δικαιολογημένη η πολιτική του κρατιδίου που υποθάλπει την αστυνομική βαρβαρότητα». Mario Augusto Jakobskind, «Sergio Cabral e a criminalizacao dos pobres», Brasil de Fato, Σάο Πάολο, 25 Οκτωβρίου 2007.

(7) Ημιαυτόματο πιστόλι διαμετρήματος 9 χιλιοστών. Ανάλογα με το γεμιστήρα μπορεί να ρίξει από 13 ώς 33 βολές.
*Δημοσιογράφος της εφημερίδας «Folha de Sao Paolo». Για την έρευνα αυτή τιμήθηκε με το βραβείο Natali, το οποίο θεσπίστηκε το 1992 από την Ευρωπαϊκή Ενωση με σκοπό την προώθηση της ποιοτικής δημοσιογραφίας.

Η πόλη φάντασμα του Henry Ford

Ο Αμαζόνιος πάντα ήταν ένα μέρος που εξήρε την ουτοπική φαντασία και αποτέλεσε πόλο έλξης για χιλιάδες ανθρώπους πάνω στη γη. Βικτοριανοί εξερευνητές, Αμερικάνοι βιομήχανοι, ιδεολόγοικαι ιεραπόστολοι πρόβαλλαν αξιώσεις, όνειρα και ιδέες στις απεριόριστες δυνατότητες και στην εξωτική γοητεία του. Μεταξύ αυτών και ο Henry Ford, ο οποίος πριν από 70 χρόνια, θέλησε να επιβάλει τις αρχές του στη γραμμή παραγωγής σε μια ουτοπική κοινωνία.

Για την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η απεραντοσύνη της Νότιας Αμερικής και ειδικά του Αμαζονίου έδινε πάντα ένα κίνητρο για ανακάλυψη πιθανού πλούτου. Πέρα από αυτό, όμως, λειτουργούσε και ως λευκός καμβάς, που έδινε τη δυνατότητα να ζωγραφίσει κάποιος ένα νέο κόσμο σύμφωνα με τις δικές του αξίες και ιδανικά.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, ένας από τους ανθρώπους που θέλησαν να εκμεταλλευτούν τις απεριόριστες δυνατότητες του τροπικού δάσους ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος του κόσμου εκείνη την εποχή: ο Αμερικανός βιομήχανος Henry Ford. Το 1927, η αυτοκινητοβιομηχανία του χρειαζόταν λάστιχο για τις ρόδες και άλλα μέρη των αυτοκινήτων του.

Το λάστιχο, και συγκεκριμένα τα δέντρα καουτσούκ (που παράγουν σαν πρώτη ύλη το βασικό συστατικό για την κατασκευή του φυσικού λάστιχου), δεν αναπτύσσονται στο Michigan και γενικά στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου έδρευε η εταιρία του. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το ότι οι Ευρωπαίοι παραγωγοί και άμεσοι ανταγωνιστές του Ford προμηθεύονταν το καουτσούκ από τις ασιατικές αποικίες τους, οδήγησαν το μεγιστάνα να δημιουργήσει δικές του φυτείες.

Η περιοχή που επιλέχτηκε για τη φυτεία καουτσουκόδεντρων της Ford βρισκόταν στις όχθες του ποταμού Tapajós, ενός παραπόταμου του Αμαζονίου περίπου 600 μίλια από τον Ατλαντικό. Η τοποθεσία, που παραχωρήθηκε στον Ford από τη Βραζιλιάνικη κυβέρνηση, με αντάλλαγμα ένα ετήσιο ποσοστό της τάξης του 9% από τα κέρδη που θα αποκομούσε χάρη στην εκμετάλλευση των εδαφών, ήτανε τόσο αποκομμένη και απομακρυσμένη από τον πολιτισμό, ώστε στους απεσταλμένους της Ford Motor Company πήρε περίπου 18 ώρες για να φθάσουν στη θέση αυτή με ποταμόπλοιο από την κοντινότερη πόλη.

Στόχος του Ford, όμως, δεν ήταν μόνο η εκμεττάλευση του φυσικού πλούτου. Πέρα από αυτό, ήθελε να επιβάλει τις αρχές που εφάρμοζε στη γραμμή παραγωγής σε μια ουτοπική κοινωνία. Η εταιρεία του θα βελτίωνε τις ζωές των εργαζομένων και των οικογενειών τους προσφέροντας υγιεινές συνθήκες διαβίωσης αλλά και πλούτο, όχι μόνο στους Αμερικανούς διευθυντές αλλά και στους Βραζιλιάνους εργάτες. Στο όραμα του Ford, αυτό το προκεχωρημένο φυλάκιο του σύγχρονου καπιταλισμού θα εξέφραζε πλήρως το αμερικανικό όνειρο.

Fordlandia

Οι προσπάθειές του, λοιπόν, επικεντρώθηκαν στην κατασκευή μιας σύγχρονης πόλης κοντά στις φυτείες, που ονομάστηκε Fordlandia. Η πόλη θα περιλάμβανε σύγχρονες υδραυλικές εγκαταστάσεις, νοσοκομεία, σχολεία, πεζοδρόμια, γήπεδα αντισφαίρισης ακόμη και ένα γήπεδο του γκολφ. Θα περιβάλλονταν από ζούγκλα, αλλά θα είχε σπίτια ευρύχωρα, με ρεύμα και καθαρό νερό, εμπορικά καταστήματα και γενικώς όλες τις σύγχρονες ανέσεις μιας αμερικανικής πόλης της εποχής.

Όνειρο ή εφιάλτης

Ωστόσο, στην πράξη τα προβλήματα ήταν πάρα πολλά. Η ανώμαλη έκταση της Fordlandia έκανε δαπανηρότερο και πιο δύσκολο το έργο κατασκευής δρόμων. Το στάσιμο νερό που συνέλεγαν οι κάτοικοί της μολυνόταν από κουνούπια, με αποτέλεσμα την εμφάνιση ελονοσίας που αποτέλεσε αργότερα μια σταθερή Νέμεση και ένα άλυτο πρόβλημα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου ανομβρίας, από τον Ιούλιο μέχρι το Νοέμβριο, η στάθμη του ποταμού που ένωνε την πόλη με τον έξω κόσμο έπεφτε τόσο πολύ, ώστε καθιστούσε αδύνατη την πρόσβαση με ποταμόπλοια. Εξάλλου, η υγρασία και οι υψηλότατες θερμοκρασίες που επικρατούν στο τροπικό δάσος ήταν συνθήκες αφόρητες για τους διευθυντές από το Michigan. Οι επόπτες δεν μπορούσαν να κρατήσουν τους εργάτες, οι οποίοι έφευγαν για άλλα μέρη, όπου θα ικανοποιούσαν τις ανάγκες τους χωρίς να θέτουν τη ζωή τους σε κίνδυνο. Εκείνοι που έμειναν πέθαιναν σε μεγάλους αριθμούς, από το δάγκωμα φιδιών, την ελονοσία, τον κίτρινο πυρετό και πολυάριθμες άλλες τροπικές αρρώστιες.

Η εταιρεία του Ford είχε απαγορεύσει το κάπνισμα και την κατανάλωση αλκοόλ ακόμα και μέσα στα σπίτια, στο πλαίσιο του προγράμματος ηθικής βελτίωσης που είχε εφαρμόσει. Οι κάτοικοι παρέκαμψαν αυτήν την απαγόρευση με το να κωπηλατούν έξω από τα όρια της πόλης σε ένα νησάκι που απείχει πέντε μίλια και ονομαζόταν «Island of Innocence» (νησί της αθωότητας). Εκεί, ξεπερνούσαν κάθε ηθικό φραγμό, καθώς το νησί ήταν γεμάτο από νυχτερινά κέντρα διασκέδασης και πορνεία.

Οι περισσότεροι γηγενείς που εργάζονταν στις φυτείες τρέφονταν με άγνωστα σε αυτούς τρόφιμα όπως τα χάμπουργκερ και γενικώς ήταν αναγκασμένοι να ζουν μια αμερικανικού ύφους ζωή την οποία δεν συμπάθησαν ποτέ. Εξίσου αντιπαθούσαν κιόλας τον τρόπο που τους αντιμετώπιζαν. Έπρεπε να φορούν διακριτικά και να και να εργάζονται τις μεσημεριανές ώρες κάτω από τον τροπικό ήλιο. Η δυσαρέσκειά τους ξέσπασε το 1930, όταν οι επαναστάτησαν ενάντια στους διευθυντές. Πολλοί από τους τελευταίους ξέφυγαν πηγαίνοντας στη ζούγκλα, οπού και έμειναν για μερικές ημέρες μέχρι να φτάσει και να καταπνίξει την εξέγερση ο Βραζιλιάνικος στρατός.

Όσον αφορά τις φυτείες «καουτσουκόδεντρων», η αποτυχία του εγχειρήματος δεν υστέρησε της αντίστοιχης προσπάθειας για την κατασκευή της πόλης. Το έδαφος ήταν λοφώδες, δύσκολο και άγονο. Κανένας από τους διευθυντές της Ford δεν είχε γνώσεις σχετικά με την τροπική γεωργία. Τα δέντρα καουτσούκ φυτεύτηκαν όλα μαζί στις φυτείες, σε αντίθεση με αυτό που χρειάζεται το δέντρο για να αναπτυχθεί. Οι φυτείες ήταν εύκολη λεία για τα έντομα και ευάλωτες στη σήψη. Τα μυρμήγκια, οι σκόροι, τα σκαθάρια κ.ο.κ. επιτέθηκαν στα δέντρα.

Η κυβέρνηση της Βραζιλίας ήταν καχύποπτη. Δεν έβλεπε με τις πιο φιλικές διαθέσεις τις ξένες επενδύσεις στα εδάφη της, ιδιαίτερα στη βόρεια περιοχή του Αμαζονίου, και πρόσφερε λίγη βοήθεια αναλογικά με αυτή που χρειαζόταν για την επιβίωση της προσπάθειας. Η Ford δεν σταμάτησε την προσπάθεια, μετακινώντας τις φυτείες νοτιότερα στην πόλη Belterra, όπου επικρατούσαν καλύτερες καιρικές συνθήκες. Το όλο εγχείρημα όμως επιβίωσε μόλις μέχρι το 1945, όταν και εφευρέθηκε το συνθετικό λάστιχο που διέκοψε την παγκόσμια ζήτηση για το φυσικό λάστιχο. Έτσι, η Fordlandia αποδείχθηκε καταστροφή.

Το 1945, ο Henry Ford πούλησε την πόλη και την έκταση για 244.200 δολάρια στην Βραζιλιάνικη κυβέρνηση όταν η συνολική επένδυση που είχε κάνει στο μέρος έφτανε σχεδόν τα 20 εκατομμύρια δολάρια. Παρά τις επαναλαμβανόμενες προσκλήσεις από τους κατοίκους και τις περιοδικές υποσχέσεις που έδωσε, ο Henry Ford δεν επισκέφτηκε ποτέ τη δύσμοιρη πόλη του.

Ο Ford δεν ήταν ο πρώτος

Ο Ford δεν ήταν ο μόνος που προσπάθησε να δημιουργήσει τη δική του ουτοπία στην άγρια ζούγκλα του Αμαζονίου. Πρώτη η Elisabeth Nietzsche, η αδελφή του γνωστού φιλοσόφου, το 1886 ξεκίνησε στην Παραγουάη την μια προσπάθεια για δημιουργία μιας δημοκρατίας που θα βασίζεται στα ιδανικά της Αρίας φυλής και της... χορτοφαγίας.

Ο Theodore Roosevelt δήλωσε ότι το μεγάλο σύστημα ποταμών του Αμαζονίου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργήσει «πυκνοκατοικημένες κατασκευαστικές κοινότητες» όταν επισκέφθηκε το μέρος. Ο Nelson Rockefeller επίσης εξέταζε την περίπτωση να κοπούν σε κανάλια τα 4.000 μίλια του Αμαζονίου. Ο Βρετανός εξερευνητής, συνταγματάρχης Percy Fawcett χάθηκε στη ζούγκλα το 1925 πεπεισμένος πως θα βρει μια αρχαία πόλη. Όσοι προσπάθησαν να τον βρουν και ακολούθησαν τα ίχνη του εξαφανίστηκαν επίσης.

Πηγή:The New York Times TVXS

Η νέα αποικιοκρατία στηρίζεται στην... αγορά γης

Μια νέα μορφή «αποικιοκρατίας» εμφανίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες, η οποία έχει καθαρά οικονομικό υπόβαθρο: κυβερνήσεις ανεπτυγμένων κρατών, καθώς και οικονομικοί κολοσσοί του δυτικού κόσμου αγοράζουν τεράστιες εκτάσεις φτηνής γης στις αναπτυσσόμενες χώρες, με σκοπό να ασκούν από εκεί τις διεθνείς τους γεωργικές επιχειρήσεις.

Όλα ξεκινούν από τη βασική παραδοχή ότι μέχρι το 2050 ο πληθυσμός του πλανήτη αναμένεται να αγγίξει τους 9,1 δισεκατομμύρια κατοίκους, με αποτέλεσμα η ζήτηση για το βασικότερο στοιχείο που απαιτεί ο ανθρώπινος οργανισμός – την τροφή – να αναμένεται να αυξηθεί τουλάχιστον κατά 50%. Τα στοιχεία αυτά δεν αγγίζουν μονάχα τους «ανθρωπιστές» του πλανήτη μας, αλλά πλέον έχουν προκαλέσει μια νέα και συνεχώς διευρυνόμενη τεράστια αγορά σε διεθνές επίπεδο: την αγορά γης! Πιο συγκεκριμένα, επενδυτικοί κολοσσοί από διάφορες χώρες του κόσμου, καθώς και κυβερνήσεις ανεπτυγμένων χωρών, δραστηριοποιούνται πλέον ενεργά σε μια καινούρια διεθνή αγορά, η οποία βασίζεται στην αγορά ή την εκμίσθωση φτηνής καλλιεργήσιμης γης των αναπτυσσόμενων κρατών, με σκοπό την καλλιέργεια τεράστιων ποσοτήτων τροφής με πολύ φτηνό κόστος.

Ο στόχος του εγχειρήματος; Για τους πιο ιδεολόγους είναι η παραγωγή μεγάλης ποσότητας φτηνής τροφής για τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες των ανθρώπων που πεινούν. Για τους πιο ρεαλιστές δεν είναι τίποτα άλλο από... το κέρδος! Και πράγματι, στην εν λόγω νέα αγορά, το κέρδος είναι τεράστιο και το επενδυτικό ρίσκο σχεδόν μηδαμινό. Συγκεκριμένα, το στοιχείο-κλειδί είναι ότι στην Αφρική και στην Ασία υφίστανται τεράστιες εκτάσεις γόνιμης γης που μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα παραγωγική αν καλλιεργηθεί σωστά. Ωστόσο λόγω των πολιτικών και οικονομικών συνθηκών των αναπτυσσόμενων χωρών, η γη αυτή μένει ανεκμετάλλευτη και για το λόγο αυτό η αξία της είναι τρομερά φτηνή. Για παράδειγμα, τεράστιες εκτάσεις γης διατίθενται στη Ζάμπια για 350-500 δολάρια ανά εκτάριο, ενώ η ίδια γη στην Αργεντινή ή στις ΗΠΑ αγγίζει 3.500-5.000 δολάρια ανά εκτάριο! Αν στα παραπάνω προστεθεί το φτηνό εργατικό δυναμικό και οι «ευνοϊκή μεταχείριση» που οι τοπικές κυβερνήσεις επιφυλάσσουν στους δυτικούς κολοσσούς, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιδιαίτερα κερδοφόρα και καθόλου ριψοκίνδυνη νέα αγορά.

Τα παραδείγματα της δραστηριοποίησης στη νέα αγορά είναι αναρίθμητα. Η κυβέρνηση του Σουδάν «νοίκιασε» για... 99 χρόνια 1,5 εκατομμύρια εκτάρια της γης της στην Αίγυπτο και στη Νότια Κορέα. Το Κουβέιτ νοίκιασε 130.000 εκτάρια από τη γη της Καμπότζης. Η Αίγυπτος σχεδιάζει να καλλιεργήσει σιτάρι και καλαμπόκι σε 840.000 εκτάρια στην Ουγκάντα. Ο πρόεδρος του Κονγκό πρότεινε να εκμισθώσει 10 εκατομμύρια εκτάρια της γης της χώρας του στη Νότια Αφρική. Και ο κατάλογος συνεχίζεται...

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, αποτελεί το γεγονός ότι αυτή η νέα μορφή «αποικιοκρατίας» λαμβάνει χώρα με την πλήρη συναίνεση των αναπτυσσόμενων κρατών που αλώνονται. Λόγω της δυσχερούς οικονομικής κατάστασης στην οποία βρίσκονται, τα εν λόγω κράτη όχι μόνο δεν αντιδρούν στην «κατάληψη-εξαγορά» της γης τους από ξένες δυνάμεις, αλλά αντιθέτως την επικροτούν και την επιθυμούν, προτείνοντας μάλιστα συμφέρουσες τιμές και άλλες οικονομικές διευκολύνσεις!

Πηγή: Spiegel TVXS

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ Η....ΔΥΣΗ

Του ΝΙΚΟΛΑ ΖΗΡΓΑΝΟΥ

Ξαφνικά, τα φώτα έσβησαν, η μουσική σταμάτησε. Μέσα σε μια εκκωφαντική σιωπή, η φωνή της Νάνσι Πελόζι ακούστηκε σαν βόμβα: «The party is over».

ΒΟΥΚΟΥΡΕΣΤΙ
Οπως και το '89, έτσι και τώρα, όλα έγιναν πολύ γρήγορα, ορμητικά, γιατί έτσι συμβαίνει στα μεταίχμια της Ιστορίας.

Αρχισαν να κλείνουν εργοστάσια χαλυβουργίας, χρεοκόπησαν τράπεζες, απολύθηκαν εργάτες στην αυτοκινητοβιομηχανία, έπεσαν οι τιμές παραγωγού στα αγροτικά προϊόντα, τα γιαπιά έγιναν κοιμητήρια και στέρεψαν οι ξένες επενδύσεις και το όνειρο έγινε εφιάλτης.

Καταχρεωμένοι μετακομμουνιστικοί υπάλληλοι προσπαθούν τώρα να συνέλθουν από το σοκ και να επιβιώσουν στις νέες δραματικές συνθήκες.

Οι μεγαλύτεροι το έχουν περάσει ξανά, πριν από 20 χρόνια. Ομως, τότε, υπήρχε ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο και η παραδοχή ότι θυσιάστηκε μια γενιά για να ζήσει η επόμενη.

ΣΟΦΙΑ
Συγνώμη, λάθος

Ολα αυτά τα χρόνια έκαναν ακριβώς ό,τι τους ζήτησαν: Ξεπούλησαν τα ασημικά με αδιαφανείς διαδικασίες, έβαλαν λουκέτο στο κοινωνικό κράτος, απορύθμισαν τις εργασιακές σχέσεις, έκαναν περικοπές στα δικαιώματα, ιδιωτικοποίησαν τα πάντα και «άφησαν να λειτουργήσει η (ασύδοτη και αδηφάγος) αγορά, όπως στη χώρα που είχαν για πρότυπο, τις Ηνωμένες Πολιτείες, που όμως τους πέφτει γεωγραφικά τουλάχιστον πολύ μακριά».

Μέσα στον κουρνιαχτό της μετασοβιετικής εποχής, νέα τζάκια φτιάχτηκαν, άρχισε να δημιουργείται μια μεσαία τάξη, βιαστική, όπως και η εποχή της, που εξωθήθηκε να καταναλώσει, να αγοράσει με πλαστικό χρήμα, να χρεωθεί για το καινούριο σπίτι και το αστραφτερό αυτοκίνητο. Δεν έκαναν τίποτε διαφορετικό από εμάς.

Τώρα τους λένε ότι έγινε ένα μεγάλο λάθος. Οι ισολογισμοί των τραπεζών αποδείχτηκε ότι ήταν τόσο αξιόπιστοι όσο και τα πεντάχρονα πλάνα του κόμματος. Οι ψευδαισθήσεις χάθηκαν, οι Σειρήνες σιώπησαν και οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών τούς είπαν ορθά κοφτά πως πήραμε όλοι την κατηφόρα, υμών συμπεριλαμβανομένων.

Οσο για την ευρωπαϊκή βοήθεια, αυτή δεν φτάνει να καλυφθούν οι τεράστιες απώλειες, οπότε κάποιοι πληβείοι θα περάσουν και από τον Προκρούστη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Καθώς η κρίση μολύνει σαν επιδημία όλη την Ευρώπη, τα εμβάσματα από τους μετανάστες στερεύουν. Συνταξιούχοι στη Βοσνία αυτοκτονούν για να μην επιβαρύνουν οικονομικά τα άνεργα παιδιά τους.

Το γαϊτανάκι του τρόμου έχει αρχίσει και η οργή συσσωρεύεται στους δρόμους του Κιέβου και της Σόφιας, του Ζάγκρεμπ και του Βουκουρεστίου, εκεί που κανένα δίχτυ προστασίας δεν υπάρχει για τους πάλαι ποτέ προλετάριους. Σε λίγο ο μόνος εργοδότης που θα κάνει προσλήψεις θα είναι το οργανωμένο έγκλημα.

Οι πολιτικοί στη Βουδαπέστη και τη Βαρσοβία, στη Σόφια και το Βίλνιους αντιμετωπίζουν με δέος την κρίση. Αντιλαμβάνονται ότι η κοινωνική έκρηξη ελλοχεύει, πως οι αντοχές είναι μικρές, καταλαβαίνουν την αδυναμία τους να αρθρώσουν κάποια πρόταση διεξόδου.

ΒΟΥΔΑΠΕΣΤΗ
Αναμένεται σεισμός

Μια γενικότερη απαξία καταλαμβάνει την κοινωνία. Είναι ίσως νωρίς για να καταγραφεί πολιτικά ο σεισμός που θα ακολουθήσει, αφού κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ακόμα πώς θα εκδηλωθεί αυτή η δυσαρέσκεια, αυτή η ματαίωση.

Αναλυτές εκπονούν σενάρια καταστροφής και εκτιμούν πως πρέπει να είναι αναμενόμενες οργισμένες και τυφλές εξεγέρσεις αλά ελληνικά, μαζικές κινητοποιήσεις που μπορεί να καταλήξουν σε ανατροπές κυβερνήσεων και ενίσχυση των πολιτικών άκρων, με μεγαλύτερο κίνδυνο την ανάδυση ισχυρών -μέσα από τις κάλπες- λαϊκίστικων, ακροδεξιών και ξενόφοβων σχηματισμών.

Το πρόβλημα με τον κορμό της κεντροαριστεράς στην πρώην Ανατολική Ευρώπη, με εξαίρεση την Ουκρανία, είναι πως ταυτίστηκε με την κεντροδεξιά στο οικονομικό μοντέλο της ανάπτυξης, που ήταν ακραία νεοφιλελεύθερο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι συντηρητικοί φάνηκαν να είναι ήταν πιο συγκρατημένοι.

Παράλληλα με αυτό το αδιέξοδο απαξιώνεται και η εικόνα της Ευρώπης, του από μηχανής Θεού που θα έλυνε όλα τα προβλήματα. Διχασμένη όσο ποτέ, με ομόκεντρους κύκλους, διαφορετικές ταχύτητες και ομολογημένη ασυμφωνία, αδύναμη και πλαδαρή, η Ευρώπη παραπαίει μεταξύ της οικονομικής ένωσης και της χαλαρής ομοσπονδίας, σχοινοβατεί μεταξύ προστατευτισμού και αλληλεγγύης, δείχνει τα ισχνά όρια παρέμβασης που έχει.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 08/03/2009

ΒΑΡΥΣ ΦΟΡΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

ΗΠΑ «ΟΡΔΕΣ» ΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΩΚΟΠΟΥΝ, ΧΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ Ή ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥΣ ΟΔΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΑΚΡΑΙΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ
Του ΘΑΝΑΣΗ ΤΣΙΤΣΑ

Ο αριθμός των θυμάτων συνεχώς αυξάνεται. Από τον περασμένο Οκτώβριο, όπου άρχισαν να καταγράφονται καθημερινά οι χρεοκοπίες, οι κατασχέσεις, οι εξώσεις και οι απολύσεις, η οικονομική κρίση κάνει τους Αμερικανούς να πληρώνουν βαρύ φόρο αίματος.

Απόγνωση, αδιέξοδο. Η ανεργία τους κάνει να νιώθουν ένοχοι και ντροπιασμένοι. Αλλά στρέφονται ενάντια στον εαυτό τους, άλλοι στην οικογένειά τους. Η άγρια πλευρά της οικονομικής κρίσης μόλις αρχίζει και «φωτίζεται»... (φωτ. ΑΠΕ)
Μια σειρά ακραίων πράξεων, συμπεριλαμβανομένων αυτοκτονιών, ληστειών και κρουσμάτων οικογενειακής βίας έχουν κατακλύσει τις τοπικές ειδήσεις στη χώρα. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2008, μια ανάλυση δημοσιογραφικών ρεπορτάζ στις ΗΠΑ έδειχνε ότι προκλήθηκε επιδημία τραγωδιών εξαιτίας της ζοφερής οικονομικής πραγματικότητας, η οποία εξαπλώθηκε από την Καλιφόρνια μέχρι τη Μασαχουσέτη και από τη Μινεσότα μέχρι τη Φλόριντα.

Εκτός από έναν ολοένα και αυξανόμενο αριθμό πλουσίων που προσέλκυσε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων γιατί επέλεξαν ως λύση την αυτοκτονία, ένας άγνωστος, αλλά αυξανόμενος αριθμός λιγότερο πλουσίων ακολούθησε την ίδια λύση - έχοντας αποσπάσει όμως λιγότερη δημοσιότητα- εξαιτίας της οικονομικής ύφεσης.

Τάσεις αυτοκτονίας

Η κλινική ψυχολόγος Λέσλι Σεπίνι αιχμαλώτισε την ουσία αυτού που βιώνει σήμερα η αμερικανική κοινωνία όταν ανέφερε στο περιοδικό Forbes ότι αυτή ήταν «η πρώτη φορά στη 18χρονη σταδιοδρομία μου που επιχειρηματίες μού τηλεφωνούν με τάσεις αυτοκτονίας λόγω της οικονομικής κατάστασης». Τους τελευταίους, μόνο, τρεις μήνες «επενέβην σε τουλάχιστον 14 υποθέσεις ανδρών που σοβαρά σκέφτονταν να αφαιρέσουν τη ζωή τους». Η Σεπίνι έκανε την εξής παρατήρηση: «Νιώθουν ένοχοι και ντρέπονται διότι πιστεύουν ότι θα έπρεπε να γνώριζαν τι επρόκειτο να συμβεί στην αγορά και ότι θα έπρεπε να έχουν αποχωρήσει πιο γρήγορα».

Η «λίστα» της φρίκης

Αναφορές για ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε προσωπικό αδιέξοδο, με αποτέλεσμα να διαπραχθούν από ένοπλες ληστείες μέχρι αυτοκτονίες, λόγω της νέας δημοσιονομικής πραγματικότητας, εξακολουθούν και σήμερα να έρχονται στην επιφάνεια. Από την πληθώρα των δημοσιευμάτων σταχυολογήσαμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα:

- Στις 9 Δεκεμβρίου, ο 59χρονος Τόμας Γκάρετ στο Μίντγουεστ Σίτι της Οκλαχόμα, δολοφόνησε τη γυναίκα του. Σύμφωνα με την τοπική αστυνομία, «ο Γκάρετ είπε στους αστυνομικούς ότι πυροβόλησε την άρρωστη γυναίκα του διότι δεν ήξερε πώς να της εξηγήσει ότι τους έκαναν έξωση από το σπίτι». Προφανώς σχεδίαζε να αυτοκτονήσει και ο ίδιος, αλλά τον σταμάτησε η αστυνομία.

- Τον περασμένο Οκτώβριο, ένας άνδρας στο Λος Αντζελες, παγιδευμένος από τα οικονομικά του προβλήματα, πυροβόλησε τη σύζυγό του, την πεθερά του και τους τρεις γιους του πριν στρέψει το όπλο στον εαυτό του. Μια παρόμοια σκηνή επαναλήφθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα, όταν άλλος ένας κάτοικος της ίδιας πόλης σκότωσε τη γυναίκα και τα πέντε παιδιά του -ένα κορίτσι 8 ετών, δύο δίδυμα κορίτσια 5 ετών και δύο δίδυμα αγόρια 2 ετών- πριν στείλει με φαξ μια επιστολή σε τοπικό τηλεοπτικό σταθμό και αυτοκτόνησει.

- Η εφημερίδα «Λος Αντζελες Τάιμς» έγραψε πρόσφατα ότι «άλλο ένα σημείο των άσχημων οικονομικά καιρών είναι οι ληστείες τραπεζών, οι οποίες ενώ εδώ και χρόνια μειώνονταν, το 2008 αυξήθηκαν στη νότια Καλιφόρνια ... (κατά) 22% συγκριτικά με το 2007».

- Πέρυσι, σύμφωνα με την αστυνομία της Νέας Υόρκης, οι ληστείες τραπεζών στην μητρόπολη αυξήθηκαν κατά 430, μια αύξηση της τάξης του 54% από το 2007.

- Το 2008 τυλάχιστον 33 άνθρωποι επέλεξαν να αυτοκτονήσουν στα εθνικά πάρκα. Φαίνεται ότι στην πλειονότητα των περιπτώσεων η πραγματική αιτία των αυτοκτονιών ήταν η απελπισία στην οποία είχαν περιέλθει τα θύματα λόγω της οικονομικής κρίσης.

- Μια ανάλυση των αναφορών για θανάτους το 2008 στην επαρχία Μιλγουόκι της Πολιτείας του Ουισκόνσιν απέδειξε ότι «η χρηματοοικονομική πίεση σε μια δύσκολη οικονομία οδήγησε σε μέτρα απελπισίας». Από τις 108 αυτοκτονίες -μια αύξηση του 20% σε καθένα από τα τελευταία 3 χρόνια- τουλάχιστον το 25% των θυμάτων «αγωνίζονταν για να τα βγάλουν πέρα οικονομικά».

Γραμμή... αυτοκτονιών

Ολοένα και περισσότερες απελπισμένες ψυχές τηλεφώνησαν στην Ανοιχτή Γραμμή Πρόληψης Αυτοκτονιών, η οποία το 2008 κατέγραψε ρεκόρ κλήσεων: 568.437 (το 2007 καταγράφησαν 412.768). Παρομοίως, μια πρόσφατη έρευνα της εφημερίδας «USA Today» βρήκε ότι όλες οι ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας για την πρόληψη των αυτοκτονιών στο Ντάλας, το Πίτσμπουργκ, τα προάστια του Σαν Φρανσίσκο, το Μέριλαντ, την Τζόρτζια, το Ντέλαγουερ και το Ντιτρόιτ, ανέφεραν «αυξήσεις στα άτομα που τηλεφωνούν από τότε που η οικονομία καταρρέει».

Κοινωνικές συνέπειες

Και ενώ το Κογκρέσο και η κυβέρνηση Ομπάμα προωθούν φιλόδοξα και πανάκριβα σχέδια για τη διάσωση των τραπεζών και των επιχειρήσεων, κανένα ουσιαστικό σχέδιο δεν έχει τεθεί σε δημόσια συζήτηση ώστε να ληφθούν ισχυρά μέτρα για να καταπολεμηθούν οι τρομερές κοινωνικές συνέπειες που επηρεάζουν τους μέσους Αμερικανούς. Μέχρι τότε, για πολλούς, η ελπίδα δεν θα είναι παρά ένα σλόγκαν, η καταμέτρηση των πτωμάτων θα αυξάνεται και οι Αμερικανοί θα εξακολουθήσουν, αναμφίβολα, να φτάνουν στα άκρα. Και είμαστε μόνο στην αρχή.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 21/02/2009

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΥΚΟΚΥΡΙΑ 2008

VPRC Eτήσια Έκθεση Οικονομικών και Κοινωνικών Δεικτών για τα Ελληνικά Νοικοκυριά - 2008.ΦΑΝΤΑΣΘΕΙΤΕ ΤΙ ΘΑ ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΕΤΟΙΑ ΕΠΟΧΗ

Οι έρευνες στις οποίες βασίζεται η Ετήσια Έκθεση Οικονομικών και Κοινωνικών για τα Ελληνικά Νοικοκυριά - 2008 αποτυπώνουν, λόγω του εκτενούς δημογραφικό-κοινωνικού ερωτηματολογίου που χρησιμοποιείται, σε μεγαλύτερο βάθος την κατάσταση των ελληνικών νοικοκυριών και την εξέλιξη των δεικτών κοινωνικής συνοχής. Συνοπτικά, η Έκθεση για το 2008 καταγράφει τη σοβαρή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης στη χώρα σε σχέση με το 2007, καθώς και την αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων. Οι χρησιμοποιούμενες ερωτήσεις των ερευνών της VPRC είναι προσανατολισμένες κυρίως στην αποτύπωση ορισμένων δεικτών της «σχετικής φτώχειας» που καταγράφονται και εξελίσσονται στην ελληνική κοινωνία. Η έννοια της «σχετικής φτώχειας» θεμελιώνεται σε δεδομένα συνθηκών ζωής, εισοδήματος και βασικών αναγκών καθημερινής διαβίωσης των ατόμων, δεδομένα που δείχνουν την υστέρηση από το γενικό επίπεδο διαβίωσης της χώρας. Σε αντίθεση με την έννοια της «απόλυτης φτώχειας» η οποία στηρίζεται στα απολύτως απαραίτητα στοιχεία επιβίωσης των ατόμων (διατροφή, ένδυση, στέγαση), η «σχετική φτώχεια» διερευνά και αποτυπώνει επιπλέον και άλλες κοινωνικές ή πολιτισμικές ανάγκες, έτσι ώστε να δίνει πληρέστερη εικόνα των συνθηκών κοινωνικής ανισότητας σε μια κοινωνία.

Το 24% των ενηλίκων κάτω από το όριο της φτώχειας(οι πιο φτωχοί είναι οι αγρότες ,ψαράδες, κτηνοτρόφοι και οι συνταξιουχοι )
Το 77% πιέζεται αρκετά έως πολύ από κάρτες και δάνεια
Το 20% δεν μπορεί να πληρώσει για θέρμανση
Το 32% των ιδιωτικών υπαλλήλων έχει βοήθεια από την οικογένειά του
Το 61% των δημοσίων υπαλλήλων υπερχρεωμένο Το 46% δεν μπόρεσε να πάει ούτε μια εβδομάδα διακοπές

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Τα στοιχεία της παρούσας Έκθεσης αποτυπώνουν ορισμένα μόνον από τα παραπάνω αναγκαία δεδομένα, για το λόγο αυτό προτιμάται η χρήση του όρου «περιβάλλον της φτώχειας», αποσκοπώντας στον (ποιοτικό και ποσοτικό) προσδιορισμό του κοινωνικού περίγυρου που κινείται εντός των ορίων της ή πολύ κοντά σε αυτήν.Αναλυτικότερα, τα στοιχεία του 2008 καταγράφουν τα εξής δεδομένα:
1. Το «Περιβάλλον της Φτώχειας»
Για τον προσδιορισμό του κοινωνικού «περιβάλλοντος της φτώχειας» χρησιμοποιούνται στις έρευνες της VPRC οι εξής μεταβλητές:
α) η οικονομική δυνατότητα για μία εβδομάδα διακοπών το χρόνο, β) η οικονομική δυνατότητα για διατροφή κάθε δεύτερη ημέρα με κρέας, κοτόπουλο, ψάρι ή λαχανικά (ίσης αξίας για χορτοφάγους), γ) η οικονομική δυνατότητα για αντιμετώπιση έκτακτων αλλά αναγκαίων δαπανών στο νοικοκυριό (π.χ. δαπάνες υγείας), δ) η οικονομική δυνατότητα για ικανοποιητική θέρμανση στο νοικοκυριό.
Οι τέσσερις αυτές μεταβλητές καταγράφηκαν για το 2008 ως εξής:

46% των Ελλήνων / ίδων, ήτοι 4.064.112 άτομα, δεν είχαν κατά το 2008 την οικονομική δυνατότητα τουλάχιστον για μία εβδομάδα διακοπών το χρόνο. Στην Έκθεση του 2007, το αντίστοιχο ποσοστό ανερχόταν στο 41% (3.622.360 άτομα), παρατηρήθηκε, δηλαδή, αύξηση της τάξεως του 5%.

26% των Ελλήνων / ίδων, ήτοι 2.297.107 άτομα, δεν διέθεταν κατά το τελευταίο έτος την οικονομική δυνατότητα για να τρώνε κάθε δεύτερη μέρα κρέας, κοτόπουλο, ψάρι, ή λαχανικά (ίσης αξίας για χορτοφάγους), ποσοστό αυξημένο κατά 3% σε σύγκριση με το 2007.

42% των Ελλήνων / ίδων, ήτοι 3.710.711 άτομα, δεν διέθεταν κατά το 2008 την οικονομική δυνατότητα να αντιμετωπίσουν έκτακτες αλλά αναγκαίες δαπάνες που πιθανόν να προέκυπταν στο νοικοκυριό τους. Για το 2007 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 39%, συνεπώς καταγράφηκε αύξηση 3 ποσοστιαίων μονάδων.

21% των Ελλήνων / ίδων, ήτοι 1.855.355 άτομα, δεν διέθεταν κατά το 2008 την οικονομική δυνατότητα ώστε να έχουν ικανοποιητική θέρμανση στο νοικοκυριό τους, σημειώνοντας αύξηση κατά 7% σε σύγκριση με το αντίστοιχο ποσοστό του 2007.

Από τους παραπάνω επιμέρους δείκτες προκύπτει ότι το συνολικό ποσοστό των ατόμων που συγκεντρώνουν τις τρεις ή και τις τέσσερις παραπάνω «οικονομικές αδυναμίες», μπορούν δηλαδή να θεωρηθούν ως το «περιβάλλον της φτώχειας» στην ελληνική κοινωνία, καταγράφεται για το 2008 σε 24% του ενήλικου πληθυσμού, ήτοι 2.120.406 άτομα, σημειώνοντας αύξηση της τάξεως του 6% σε σύγκριση με την έκθεση του 2007.Το αντίστοιχο ποσοστό για το 2007 ήταν 18%, ανταποκρινόμενο σε 1.590.305 άτομα.Οι περισσότερο «φτωχές» ομάδες της ελληνικής κοινωνίας είναι οι αγρότες (γεωργοί – κτηνοτρόφοι - ψαράδες) όπου το ποσοστό των «φτωχών» φτάνει το 36.2% της κ/ε κατηγορίας, οι συνταξιούχοι (36%, ενώ το ποσοστό των «φτωχών» στην ομάδα των συνταξιούχων του ιδιωτικού τομέα φτάνει το 42%), οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα (με αντίστοιχο ποσοστό 19%).

2. Η συμπίεση των Καθημερινών Οικονομικών
Τα οικονομικά των νοικοκυριών διερευνώνται με τη χρήση τριών μεταβλητών: α) με την καταγραφή των δυσκολιών στην πληρωμή του ενοικίου (ή τη δόση δανείου πρώτης κατοικίας), β) με την καταγραφή των δυσκολιών στην πληρωμή των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, νερού, τηλεφώνου, φυσικού αερίου, γ) με την καταγραφή των δυσκολιών στην πληρωμή δόσεων πιστωτικών καρτών ή δανείων ή αγορών με δόσεις.

13% των Ελλήνων, ήτοι 1.148.553 άτομα, αντιμετώπισαν δυσκολίες τον τελευταίο χρόνο στην πληρωμή του ενοικίου κατοικίας ή της δόσης για δάνειο πρώτης κατοικίας. Το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα εξακολουθεί να απορροφά σημαντικό μέρος της καθημερινής οικονομικής πίεσης (αλλά και της «φτώχειας») και αποφορτίζει σημαντικά την οικονομική δυσπραγία. Ωστόσο, σε σύγκριση με το 2007, καταγράφηκε και εδώ μικρή αύξηση μίας (1) ποσοστιαίας μονάδας.

35% των Ελλήνων, ήτοι 3.092.259 άτομα, αντιμετώπισαν δυσκολίες στην πληρωμή των οικιακών λογαριασμών (νερό, ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο, κ.λπ.). Το αντίστοιχο ποσοστό για το 2007 είχε διαμορφωθεί στο 27% των πολιτών, ήτοι 2.385.457 άτομα, επομένως σημειώθηκε αύξηση της τάξεως του 8%.

26% των Ελλήνων, ήτοι 2.297.107 άτομα, αντιμετώπισαν δυσκολίες στην πληρωμή δόσεων πιστωτικών καρτών, ή δόσεων διαφόρων δανείων, αυξημένοι/ες κατά 7% σε σύγκριση με το 2007.3.

Η επιβάρυνση από Δάνεια και πιστωτικές κάρτες Για το 2008 καταγράφηκε ποσοστό 45% των πολιτών, οι οποίοι πληρώνουν μηνιαίως κάποιο ποσόν στις Τράπεζες για την εξόφληση καρτών, δόσεων ή δανείων. Το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε οποιαδήποτε μορφής δανειακή σχέση με τις Τράπεζες και τα άλλα πιστωτικά Ιδρύματα (π.χ. Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων) αυξήθηκε σε σχέση με το 2007 κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες, (ήταν 38% το 2007).77% των πολιτών της παραπάνω κατηγορίας επιβαρύνεται «πολύ» και «αρκετά» στα οικονομικά του από τις υποχρεώσεις αυτές, ενώ το 29% επιβαρύνεται «πολύ». Τα αντίστοιχα ποσοστά του 2007 ήταν σε 78% και 26% αντίστοιχα. Προβαλλόμενα στο σύνολο του πληθυσμού τα παραπάνω ποσοστά διαπιστώνεται ότι το ένα τρίτο του συνόλου των πολιτών (34.5%) βρίσκεται «πιεσμένο» πλέον από τις πάσης φύσεως δανειακές του υποχρεώσεις, ποσοστό που το 2007 έφτανε το 29.5%.61% των μισθωτών του Δημοσίου βρίσκεται χρεωμένο με δόσεις, πιστωτικές κάρτες και δάνεια, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα φτάνει το 56%. Όσον αφορά στους μισθωτούς του Δημοσίου, το ποσοστό του 2008 παρουσιάζεται μειωμένο κατά 9% σε σύγκριση με το αντίστοιχο του 2007. Αντίθετα, για τους μισθωτούς ιδιωτικού τομέα καταγράφεται σημαντική αύξηση της τάξεως του 10%, καθώς το αντίστοιχο ποσοστό του 2007 ήταν 46%.

4. Δεύτερη Εργασία, Συμπληρωματικά Εισοδήματα και Ενίσχυση από την Οικογένεια

12% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, ήτοι 1.060.203 άτομα, κατά δήλωσή τους ασκούν και άλλες – πλην της κύριας – εργασίες (δεύτερη δουλειά, εποχική / περιστασιακή δουλειά, κ.λπ.). Το αντίστοιχο ποσοστό για το 2007 είχε καταγραφεί στο 13%.10% των μισθωτών του δημοσίου έχουν δεύτερη εργασία (υπολογιζόμενος αριθμός 80.399 άτομα). Εδώ παρατηρήθηκε σημαντική πτώση της τάξεως του 11% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.

17% των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα έχουν δεύτερη εργασία (υπολογιζόμενος αριθμός: 303.395 άτομα). Σε αντίθεση με τους μισθωτούς του δημοσίου τομέα, οι μισθωτοί ιδιωτικού τομέα με δεύτερη εργασία αυξήθηκαν κατά 2% συγκριτικά με το 2007.10% των συνταξιούχων ασκεί εργασία ή περιστασιακές εργασίες (υπολογιζόμενος αριθμός: 171.400 άτομα), ποσοστό μειωμένο κατά 1% σε σύγκριση με τα αποτελέσματα της περυσινής έκθεσης.11% των μισθωτών του δημοσίου (υπολογιζόμενος αριθμός: 88.439 άτομα) δηλώνουν πέραν του μισθού της κύριας εργασίας και άλλες χρηματικές παροχές, όπως bonus, πριμ παραγωγικότητας, κ.λπ. Το αντίστοιχο ποσοστό στον πληθυσμό των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα φτάνει το 11% (υπολογιζόμενος αριθμός: 196.314 άτομα).Για τους μισθωτούς του δημοσίου, το αντίστοιχο ποσοστό για το 2007 ήταν κατά 1% μικρότερο, ενώ για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα καταγράφηκε αύξηση κατά 5% σε σύγκριση με το 2007.

22% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, ήτοι 1.943.706 άτομα λαμβάνει οικονομική βοήθεια από την οικογένειά του (πέραν από τις αποδοχές μισθών ή συντάξεων), ποσοστό που παρέμεινε σχεδόν σταθερό σε σχέση με το αντίστοιχο του 2007.20% των μισθωτών του δημοσίου τομέα (υπολογιζόμενος αριθμός:160.797 άτομα) λαμβάνουν οικονομική βοήθεια από την οικογένεια, ποσοστό επίσης σταθερό σε σύγκριση με το αντίστοιχο της έκθεσης του 2007.32% των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα (υπολογιζόμενος αριθμός: 571.096 άτομα) έχουν οικονομική βοήθεια από την οικογένεια, ποσοστό που εξακολουθεί να είναι αρκετά υψηλό αφού αφορά το ένα τρίτο της συγκεκριμένης κατηγορίας. Το αντίστοιχο ποσοστό για το 2007 ανήλθε επίσης στο 32%.Βοήθεια από την οικογένεια λαμβάνει και ένα σημαντικό ποσοστό νοικοκυρών και συνταξιούχων (13% των νοικοκυρών, 9% των συνταξιούχων), σταθερά σε σύγκριση με τα περυσινά ποσοστά.Οι παραπάνω δείκτες αναδεικνύουν εκ νέου το γεγονός ότι το ύψος των αποδοχών από μισθούς και συντάξεις είναι χαμηλό και οπωσδήποτε δυσανάλογο με το κόστος ζωής.Η απόκλιση αυτή καλύπτεται από την πολυαπασχόληση σημαντικού μέρους του μισθωτού πληθυσμού και από την πρόσθετη εργασία των συνταξιούχων, αλλά και από την οικονομική ενίσχυση των οικογενειών.

ΑΝΘΕΛΕΤΕ Ν΄ΑΝΕΒΕΙ ΑΚΟΜΑ ΠΙΟ ΠΟΛΥ ΤΟ ΗΘΙΚΟ ΣΑΣ ΠΗΓΑΙΝΕΤΕ ΣΤΟ:http://www.vprc.gr/article.php?id=602

ΑΠΕΡΓΙΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΓΚΛΗΜΑ

Άλλαξε τίποτα στο καθ’ ημάς μπορντέλο τα τελευταία 20 χρόνια;
30 Ιανουαρίου 2009, 22:48

Κλεάνθης Γρίβας
Περί απεργίας και κοινωνικού εγκλήματος
Στις τελευταίες απεργιακές κινητοποιήσεις ορισμένων κρατικοδίαιτων συντεχνιών έχει πλήρη εφαρμογή το ρηθέν από το Γάλλο κομμουνιστή ηγέτη, Μορίς Τορέζ, ότι «η απεργία είναι όπλο των τραστ» ή των «ρετιρέ», κατά την ιδιάζουσα νεοελληνική «σοσιαλιστική» αργκό του κ. Ανδρέα Παπανδρέου.
Και ως δια «μαγείας», χάρη στις κομματικές εξαρτήσεις, την ιδιοτέλεια ή την ανεπάρκεια μιας μερίδας της (ελέω των κομμάτων) συνδικαλιστικής ηγεσίας ορισμένων κρατικοδίαιτων συντεχνιών, μια διαμάχη μεταξύ κάποιων επαγγελματικών ομάδων και εργοδοσίας μετατράπηκε σε λυσσαλέα σύγκρουση των «ρετιρέ» και της κοινωνίας, προς μεγάλη ανακούφιση της κρατικής εξουσίας.
Μέχρι στιγμής, κανένας (πλην των κομματικά εξαρτημένων συνδικαλιστών του προβληματικού δημόσιου τομέα) δε διανοήθηκε να θέσει υπό αμφισβήτηση την ιστορικά αποδεδειγμένη διαπίστωση ότι κάθε απεργία που δε στρέφεται κατά της εργοδοσίας αλλά εναντίον της κοινωνίας (είτε με το να της στερεί τη δυνατότητα να υπάρχει και να λειτουργεί ως οργανωμένο σύνολο, είτε με το να τη χρησιμοποιεί ως μέσο για να ασκηθεί πίεση στην εργοδοσία) μετασχηματίζεται από όπλο κοινωνικής άμυνας ή προόδου σε εργαλείο κοινωνικού εγκλήματος.

Για κάποιον που η εξουσιαστική (κρατική και κομματική) πλύση εγκεφάλου δε διατάραξε τις πνευματικές του λειτουργίες σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορεί να «σκέπτεται» παρά μόνο με στερεότυπα, τίποτα δεν είναι δικαιωμένο αφ' εαυτού. Και σ' ό,τι αφορά μία απεργία, η εναρμόνιση των σκοπών και των μέσων της -με ιδιαίτερη βαρύτητα στα μέσα της- αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της δικαίωσής της.
Εάν συνιστά όχι απλώς άδικη πράξη αλλά έγκλημα το να επιβάλλεται σε έναν άνθρωπο στέρηση των ενεργειακών προϋποθέσεων της ύπαρξής του (αέρας, νερό, τροφή), με την ίδια λογική δεν μπορεί παρά να αποτελεί άδικη πράξη ή έγκλημα το να εξαναγκάζεται σε κάτι τέτοιο μία ολόκληρη κοινωνία.

Στον ευρωπαϊκό κόσμο, που τμήμα του υποτίθεται ότι είμαστε ή επιθυμούμε να γίνουμε, οι συνδικαλιστικές ηγεσίες των εργαζόμενων στις κοινωνικά αναγκαίες και ζωτικές υπηρεσίες, βελτιώνουν διαρκώς τις συνθήκες δουλειάς, τις εισοδηματικές δυνατότητες και τα ασφαλιστικά τους δικαιώματα, χωρίς να προσφεύγουν στον γκανγκστερικό εκβιασμό της μερικής ή ολικής διακοπής του ενεργειακού μεταβολισμού της κοινωνίας, που είναι κοινωνικά διαλυτικός και πολιτικά επικίνδυνος. Κι αντ' αυτού προτιμούν άλλες πιο αποτελεσματικές μεθόδους διεκδίκησης των αιτημάτων τους, όπως π.χ. τις άκρως αποτελεσματικές εισπρακτικές απεργίες, που θέτουν σε δεινή δοκιμασία την εργοδοσία και έχουν την επιδοκιμασία της κοινωνίας.
Στη χώρα μας, αντίθετα, οι συνδικαλιστικές ηγεσίες, άμεσα εξαρτημένες από τους κομματικούς μηχανισμούς και δρώντας ως μαχητικές εμπροσθοφυλακές τους, μπορούν όποτε θέλουν να ρίχνουν (ανεξέλεγκτα και ατιμώρητα) την κοινωνία σε κωματώδη κατάσταση, εξυπηρετώντας τις όποιες θεμιτές ή αθέμιτες σκοπιμότητές τους και αφήνοντας ουσιαστικά αλώβητη την εργοδοσία. Με φυσικό αποτέλεσμα, να τροποποιείται ριζικά ο χαρακτήρας της απεργιακής κινητοποίησης και να μεταβάλλεται από διαμάχη μεταξύ εργαζομένων και εργοδοσίας σε χωρίς αρχές σύγκρουση μεταξύ κοινωνικών ομάδων.
Μια τέτοια τακτική:

● Είναι κοινωνικά διαλυτική γιατί υπονομεύει δραστικά τη δυνατότητα ικανοποίησης των λειτουργικών αναγκών της κοινωνίας και, μετασχηματίζοντας τον απεργιακό αγώνα από διαμάχη μεταξύ εργαζομένων και εργοδοσίας σε διαπάλη μεταξύ κοινωνικών ομάδων, θρυμματίζει τους δεσμούς αλληλεγγύης μεταξύ των εκμεταλλευόμενων κοινωνικών στρωμάτων και διαμορφώνει ένα έδαφος κατάλληλο για την άρση της νομιμότητας και την επιβολή του νόμου της ζούγκλας.
● Είναι πολιτικά επικίνδυνη γιατί καλλιεργεί ψυχολογικές συνθήκες που επιτρέπουν την αυταρχοποίηση της κρατικής εξουσίας με τη σύμφωνη γνώμη και την απαίτηση της πλειοψηφίας των μελών της κοινωνίας.

Η κοινωνία αναθέτει -έναντι αντιμισθίας- σε ορισμένους εργαζόμενους τη διαδικασία παραγωγής και διανομής ορισμένων υπηρεσιών που είναι απολύτως αναγκαίες για την ύπαρξή της. Ανάμεσα σ' αυτούς, τομέα αιχμής αποτελεί η παραγωγή και η διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας, η καθαριότητα και η υγεία.

Εάν η συνδικαλιστική ψευτο-αριστοκρατία μιας κοινωνικής ομάδας έχει το δικαίωμα να κατεβάζει το διακόπτη παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και να βυθίζει μία ολόκληρη χώρα στο σκοτάδι και την αδράνεια, δε βλέπω ποιο λογικό επιχείρημα θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς στο «δικαίωμα» κάποιων άλλων κοινωνικών ομάδων, στις οποίες η κοινωνία αναθέτει την άμυνα και την ασφάλειά της, να κάνουν χρήση των όπλων τους και να βάζουν ολόκληρη τη χώρα στο «γύψο».

Το έσχατο «επιχείρημα» των συνδικαλιστικών ηγεσιών των κρατικοδίαιτων «ρετιρέ» για τις δήθεν εξαιρέσεις ορισμένων επαγγελματικών ομάδων από τις γενικές κυβερνητικές ρυθμίσεις (και κυρίως αυτών των ελευθέρων επαγγελματιών) αποτελεί μέτρο του είδους και της ποιότητας της «λογικής» τους.
Κι αυτό γιατί σε πλήρη αντίθεση με τους κρατικοδίαιτους ή δημόσιους υπαλλήλους (όπως μετεξελίχθηκε στη σύγχρονη εποχή η έννοια του αυλικού υπηρέτη της προαστικής περιόδου), οι ελεύθεροι επαγγελματίες:
• Έχουν οι ίδιοι την πλήρη ευθύνη της επαγγελματικής τους ύπαρξης.
• Καταβάλλουν οι ίδιοι το «σταθερό κεφάλαιο» που απαιτεί η επαγγελματική τους δραστηριότητα.
• Πληρώνουν οι ίδιοι το σύνολο των εισφορών στα ασφαλιστικά τους ταμεία.
• Δεν έχουν εξασφαλισμένο εισόδημα.
• Αναλαμβάνουν οι ίδιοι όλους τους κινδύνους που συνεπάγεται η επαγγελματική τους ελευθερία (προσέλκυση πελατείας, διακυμάνσεις της αγοράς, κλπ).
• Δεν επιβαρύνουν το κοινωνικό σύνολο διαμέσου του κρατικού προϋπολογισμού.
• Δεν έχουν κανένα διασφαλισμένο προνόμιο (υπερωρίες, ετήσιες άδειες, αναρρωτικές άδειες, 13ος μισθός, επιδόματα πολυετιών, αδείας, τέκνων, συζύγων, θείων ή ανιψιών, και πλείστα όσα άλλα). Και
• Δε συνταξιοδοτούνται πριν από το 65ο έτος της ηλικίας (ή προ του θανάτου τους, σε αρκετές περιπτώσεις).

Κι ακριβώς επειδή η φύση του ελεύθερου επαγγέλματος ταιριάζει σε ελεύθερους ανθρώπους που μπορούν να αναλαμβάνουν τους προσωπικούς κινδύνους και τις προσωπικές ευθύνες που συνεπάγεται κάθε ελευθερία, κανένας δε διανοείται να «γλείψει» τα υποδήματα των διαχειριστών της εξουσίας, προκειμένου να διοριστεί... ελεύθερος επαγγελματίας.
Η ολοκληρωτική κρατικίστικη λογική των προνομιούχων «ρετιρέ» βύθισε ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη στην ανέχεια και το χάος. Η μοίρα των ολοκληρωτικών γραφειοκρατικών καθεστώτων της «αριστεράς και της προόδου» που σαρώθηκαν σαν χάρτινοι πύργοι, αφήνοντας πίσω τους ερείπια και ο βίος των ανθρωποβόρων αυταρχικών εθνικιστικών «σοσιαλιστικών» καθεστώτων του τρίτου κόσμου, αποτελούν ιστορικά παραδείγματα προς αποφυγή και όχι προς μίμηση.

Ας μας επιτρέψουν λοιπόν οι -χάριν των κομμάτων- συνδικαλιστικοί ηγέτες των καθ' ημάς «ρετιρέ» να εναντιωθούμε στη μοίρα που μας επιφυλάσσει η αδιέξοδη κρατικίστικη «λογική» τους.
Η κοινωνία μπορεί να ζήσει και χωρίς αυτούς, αλλά δεν μπορεί να ζήσει με αυτούς έτσι και όπως είναι. Συνεπώς, είναι υποχρεωμένοι να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο σκέψης και δράσης τους, αν δε θέλουν να καταποντιστούν μέσα στο χάος που δημιουργούν.

Υ.Γ. Για να αποφευχθούν ενδεχόμενες «παρερμηνείες» και οι «δίκες προθέσεων» που είθισται να τις ακολουθούν, είναι αναγκαίο να παρατεθεί η Ομολογία Πίστης (η οποία επιβάλλεται από τους κανόνες του, συνηθισμένου στις μέρες μας, «κυνηγιού των μαγισσών» σε κάθε ενεργό πολίτη που επιμένει να έχει άποψη για τα κοινά) για «ισόβια αλληλεγγύη» με τους απεργιακούς αγώνες που αποσκοπούν στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και στρέφονται εναντίον της εργοδοσίας, και για ανυποχώρητη αντίθεση σε κάθε συντεχνιακή κινητοποίηση που παίζει το παιχνίδι της εξουσίας και λειτουργεί σε βάρος της κοινωνίας.
Δημοσιεύθηκε στην «Ελευθεροτυπία» (3/10/1990) και αναδημοσιεύτηκε στον
Οικονομικό Ταχυδρόμο (1/11/1990)
στη στήλη «Επιλογές Αξιοπρόσεκτων κειμένων»
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ Zougla.gr

Παναγόπουλος-Κούνεβα: η ζωή τους έχει διαφορετική αξία;

Σχόλιο του Στέλιου Κούλογλου

Τις τελευταίες εβδομάδες σημειώθηκαν δύο εγκλήματα με κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις. Η απαγωγή του εφοπλιστή Π.Παναγόπουλου και η απόπειρα δολοφονίας της συνδικαλίστριας Κ.Κούνεβα.

Η πρώτη περίπτωση υπογράμμισε τα -συχνά τον τελευταίο καιρό- περιστατικά απαγωγών και την αύξηση της εγκληματικότητας στην Ελλάδα.Η δεύτερη αφορούσε κυκλώματα εκμετάλλευσης της ανθρώπινης εργασίας που θέλουν να χτυπήσουν με όλα τα μέσα την συνδικαλιστική δράση.Ηταν ομολογουμένως ένα σπάνιο συμβάν για τα ελληνικά δεδομένα.

Η απαγωγή υπερκαλύφθηκε από όλα τα ΜΜΕ και υπάρχουν μια σειρά από λόγοι για αυτό: αφορούσε ένα εξέχων μέλος του επιχειρηματικού κόσμου, στην υπόθεση παίζονταν πολλά χρήματα και οι σχετικές ιστορίες θυμίζουν κινηματογραφική ταινία με αρχή και τέλος, απ αυτές που αγαπούν αναγνώστες και τηλεθεατές. Η δολοφονική επίθεση εναντίον της Κ.Κούνεβα θα είχε περάσει σχεδόν απαρατήρητη, αν δεν συντηρούνταν στο προσκήνιο από ειδήσεις κυρίως στο διαδίκτυο και σε κάποιες εφημερίδες καθώς και από μικρές ομάδες ανθρώπων που συμπαραστάθηκαν στην συνδικαλίστρια.

Πέρα από τις συνηθισμένες υπερβολές ορισμένων μέσων ενημέρωσης ,το πρόβλημα δεν είναι η υπερκάλυψη της υπόθεσης Παναγόπουλου. Αλλωστε με τις δηλώσεις που έκανε μετά την απελευθέρωση του, το θύμα έδειξε ότι είναι ένας αξιοπρεπής άνθρωπος που δεν είναι τυχαίο ότι έφτασε στην θέση που έφτασε.

Ομως και η Κ. Κούνεβα είναι μία αξιοπρεπής γυναίκα: καθηγήτρια στη Βουλγαρία, αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Ελλάδα λόγω της άθλιας κατάστασης της χώρας της, βρήκε δουλιά για να θρέψει την οικογένεια της και αποφάσισε να πάρει μέρος στον συνδικαλισμό για να αντιδράσει σε συνθήκες εργασίας που-με τις ευλογίες του Ελληνικου Δημοσίου- θυμίζουν όλο και περισσότερο 19ο αιώνα.

Οπως μάλιστα αποκαλύφθηκε τόσο από τις συναδέλφους της όσο και από συνεντεύξεις που είχε δώσει(δες διπλανές στήλες) η Κούνεβα δεχόταν συνεχείς απειλές για την ζωή της. Αν ο κ.Παναγόπουλος είχε δεχθεί παρόμοιες για την δική του, πιθανότατα θα είχε πάρει -και σωστά- κάποια μέτρα. Η φτωχή καθαρίστρια δεν είχε τα μέσα να προφυλαχθεί. Επρεπε είτε να σταματήσει τις δραστηριότητες της και να σκύψει το κεφάλι ή να μείνει πιστή σε αυτά που πίστευε, στους συναδέλφους της και κύρίως στην αξιοπρέπεια που πρέπει να έχει ένας πολίτης του 21ου αιώνα. Παρ όλα αυτά΄ η ιστορία μιας μικρής ηρωίδας ελάχιστα συγκίνησε τα δημοσιογραφικά λαγωνικά-ούτε καν τις εκπομπές που πουλάνε ανθρώπινο πόνο κάθε απόγευμα.

Το μέγεθος του εγκλήματος δεν ήταν επίσης το ίδιο: στη μια περίπτωση είχαμε μια απαγωγή που πιθανότατα θα είχε αίσιο τέλος αν η οικογένεια πλήρωνε τα λύτρα. Στην άλλη ένα βαρύτερο έγκλημα, μια απόπειρα δολοφονίας με βιτριόλι με το θύμα να χαροπαλεύει ακόμη. Με αδέξιο τρόπο έγινε προσπάθεια η υπόθεση Παναγόπουλου να συσχετιστεί με την τρομοκρατία χωρίς να υπάρχει η παραμικρή ένδειξη. Αντίθετα η περίπτωση Κούνεβα αποτελεί και χαρακτηριστική περίπτωση τρομοκρατίας, αν μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τον «πόλεμο εναντίον της τρομοκρατίας « του Μπους έχει πλέον απομείνει κάποιο νόημα σε αυτή τη λέξη.Περιέργως(;) οι τρομολάγνοι των παραθύρων αγνόησαν το περιστατικό.

Ζούμε στην κοινωνία του θεάματος και πολλά από τα προηγούμενα είναι αναπόφευκτα. Αν κάτι δεν μπορεί να δικαιολογηθεί είναι η διαφορετική αντίδραση της αστυνομίας στις δύο υποθέσεις που είχε να εξιχνιάσει. Για τον Παναγόπουλο κινητοποιήθηκαν δεκάδες,αν όχι εκατοντάδες αστυνομικοί που άρχισαν να ερευνούν από παλιότερες υποθέσεις μέχρι κρατούμενους στις φυλακές και να εξετάζουν υπόπτους και συγγενείς.

Για την Κούνεβα δεν χρειαζόταν να ερευνηθεί η μισή Ελλάδα: τόσο η ίδια όσο και οι συνάδελφοι της ήξεραν από που προέρχονταν οι απειλές. Θα αρκούσαν μερικές προσαγωγές και ανακρίσεις για να εντοπιστούν οι δράστες. Ομως η εισαγγελέας που ανέλαβε την υπόθεση επέστρεψε στην Ασφάλεια τη δικογραφία που της διαβιβάστηκε, ζητώντας από τους αρμόδιους αξιωματικούς να συμπεριλάβουν στον φάκελο καταθέσεις και άλλων αυτοπτών μαρτύρων, αποτελέσματα νέων εργαστηριακών εξετάσεων αλλά και κατάθεση της ίδιας της κ. Κούνεβα, αν αυτό καταστεί εφικτό.

Είναι προφανές ότι η Αστυνομία ερεύνησε την υπόθεση πλημμελώς. Δεν είναι γνωστό αν αυτό έγινε με εντολή των πολιτικών της προιστάμενων, που σίγουρα δεν τόνισαν στους αστυνομικούς αρχηγούς την σημασία που έχει το πρωτοφανές περιστατικό για τις συνδικαλιστικές και πολιτικές ελευθερίες στην χώρα. Αν όμως η Αστυνομία ήθελε πράγματι να αλλάξει την εικόνα της μετά την δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, θα έπρεπε να επιδείξει ανάλογο ζήλο με αυτόν που έδειξε στην υπόθεση Παναγόπουλου.Και όχι να προσπαθήσει να την κλείσει στα γρήγορα.
TVXS.GR 22/1/2009