"Η ΠΟΙΗΣΗ ΧΩΡΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ ΜΑΣ"

ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

Του ΝΙΝΟΥ ΦΕΝΕΚ ΜΙΚΕΛΙΔΗ

Η σκόνη του χρόνου», η νέα ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, δεύτερο μέρος της τριλογίας που άρχισε με «Το λιβάδι που δακρύζει», είναι μια δυνατή, ποιητική ματιά πάνω στη λήθη που κινδυνεύει να μας κάνει να ξεχάσουμε το παρελθόν αλλά και έκκληση για να διαλογιστούμε για το μέλλον. Μέσα από την ιστορία τριών βασικά ανθρώπων - της Ελένης (Ιρέν Ζακόμπ), του Σπύρου (Μισέλ Πικολί) και του Γιάκομπ (Μπρούνο Γκανζ), σε μια περίοδο 50 χρόνων, ο σκηνοθέτης καταγράφει μέσα από τις μνήμες ενός σκηνοθέτη (Γουίλεμ Νταφό) την πορεία των τριών προσώπων του, ξεκινώντας από τη σταλινική περίοδο και τους καταυλισμούς των εξόριστων κομμουνιστών στην Τασκένδη μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και το πέρασμα στον 21ο αιώνα.

Ταινία πολυσύνθετη, σημαντική, που συνδυάζει τον εσωτερικό ρεαλισμό με την ποίηση και το λυρισμό με μια δύναμη και ομορφιά στο επίπεδο των καλύτερων ταινιών του σκηνοθέτη. Μετά το φεστιβάλ του Βερολίνου, προβάλλεται τώρα και στις αθηναϊκές αίθουσες.

- Το θέμα του χρόνου υπάρχει και στις άλλες σας ταινίες. Εδώ, όμως, το τονίζετε ιδιαίτερα και όχι μόνο στον τίτλο. Σε κάποια στιγμή, μάλιστα, όταν ο Νταφό μονολογεί, στα αγγλικά, «το χιόνι που πέφτει... πάνω στο χρόνο που έφυγε, πάνω στο χρόνο που φεύγει», μου θύμισε στίχους από τον Τ. Σ. Ελιοτ, «time past and time present...»

«Δεν είναι τυχαίο. Τα "Τέσσερα κουαρτέτα" είναι από το αγαπημένα μου βιβλία. Ακόμη και στο "Βλέμμα του Οδυσσέα" υπάρχουν ατόφιοι στίχοι του Ελιοτ μέσα σε διάλογο. Χρησιμοποιώ στίχους του Ρίλκε, του Ελιοτ, του Σεφέρη, σε διάλογο έτσι που να μη φαίνεται».

- Για σας η ποίηση παίζει σημαντικό ρόλο...

«Τελευταία πήρα ένα γράμμα από νέο που με ρωτάει: "χωράει η ποίηση στο σινεμά;" Και σκεφτόμουν: χωράει; Εγώ νομίζω ναι. Η ποίηση είναι μια υγρασία που την έχουμε ανάγκη γιατί διώχνει τη στεγνή καθημερινότητα. Η ποίηση υπάρχει παντού, όχι μόνο στο σινεμά. Και σου καλυτερεύει τη ζωή».

- Η δομή της ταινίας έχει και κάτι από τον Προυστ...

«Ναι, αυτό το ανακάτεμα που γίνεται ανάμεσα στο παρόν στο παρελθόν. Οι άνθρωποι χωρίζουν το χρόνο σε παρελθόν, παρόν και μέλλον. Για μένα είναι ένας αυθαίρετος διαχωρισμός που υπάρχει στις δυτικές κοινωνίες, αλλά όχι στις ανατολικές, στην Ιαπωνία, την Ινδία... Ο χρόνος γι' αυτούς είναι ενιαίος. Υπάρχουν πολλές εκδοχές, ακόμη και στην αρχαιότητα. Από τον Ηράκλειτο μέχρι τον Παρμενίδη οι ορισμοί της έννοιας του χρόνου είναι διαφορετικοί. Για μένα όλα είναι παρόντα».

- Η σκόνη του χρόνου, όμως, κάνει να τα ξεχνάμε...

«Ναι, είναι η λήθη. Υποτίθεται ότι εκφράζει μια πικρία. Αυτό που ο Μπρούνο Γκανζ πίστευε πως οδηγούσε σ' έναν άλλο κόσμο, κάποια στιγμή κατέρρευσε, σώπασε. Η σιωπή είναι αυτή η σκόνη του χρόνου. Στην πραγματικότητα, τίποτα δεν σωπαίνει».

- Δηλαδή, αυτά που πίστευε η αριστερά κατέρρευσαν και έμεινε η απογοήτευση...

«Ναι, αλλά είναι και το ότι για γενιές ολόκληρες οι αριστεροί έζησαν με μια αναμονή του καινούριου, της αλλαγής. Θυσιάστηκαν εκατομμύρια άνθρωποι. Η ταινία μιλάει για τα τελευταία πενήντα χρόνια μέσα από την ιστορία τριών προσώπων που συναντώνται και ερωτεύονται μ' έναν έρωτα που προκαλεί το χρόνο. Είναι μια ιστορία που αφορά ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και την Αμερική. Η ζωή των περισσότερων από μας είναι μέσα στον 20ό αιώνα: οι έρωτες , τα ταξίδια, τα διαβάσματά μας, όλα όσα πιστέψαμε... Εδώ, μέσα από μια προσωπική ιστορία, κάνουμε ένα μικρό απολογισμό των 50 αυτών χρόνων και του τέλους ενός αιώνα, μαζί και του τέλους, ίσως, μιας ελπίδας».

- Ισως και μιας ιδεολογίας...

«Ναι, μέσα στον 20ό αιώνα υπάρχουν δύο μεγάλα ρεύματα: ο κομμουνισμός και ο φασισμός. Που οδήγησαν σε μια σειρά από συγκρούσεις και το μεν ένα κατέρρευσε δίκαια, ενώ το άλλο κατέρρευσε γιατί δεν μπόρεσε να κρατήσει το ανθρώπινό του πρόσωπο».

- Υπάρχουν τρεις σημαντικοί σταθμοί μέσα στην ταινία: ο θάνατος του Στάλιν, όπου περιμέναμε ν' αρχίσει μια νέα εποχή μετά το 20ό συνέδριο. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, που άνοιξε νέους δρόμους. Και η αρχή ενός νέου αιώνα όπου περιμέναμε κάτι το καινούριο. Και στις τρεις περιπτώσεις είχαμε μια απογοήτευση.

«Ακριβώς, ο 20ός αιώνας ήταν ο αιώνας των μεγάλων υποσχέσεων και των μεγάλων απογοητεύσεων. Της μεγάλης σκληρότητας και του μεγάλου ονείρου. Αντιφατικά πράματα... Χθες μου ήρθε ένα μήνυμα από το Φεστιβάλ Βερολίνου που μου ζητάνε να γράψω ένα σύντομο κείμενο για το πώς αισθάνθηκα για την πτώση του Τείχους... Και θυμήθηκα ότι τότε βρισκόμουν με τον Βιμ Βέντερς, συζητούσαμε προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, κάπου στη Γαλλία νομίζω. Θυμάμαι τον Βιμ να κλαίει. Την επόμενη χρονιά από την πτώση, έγινε μια συναυλία στο Βερολίνο από τον Μπέρνσταϊν με την 9η του Μπετόβεν. Διάλεξα τη συναυλία αυτή ν' ακούγεται από το ραδιόφωνο την Πρωτοχρονιά της νέας χιλιετίας. Αλλά για μένα ήταν μια αναφορά σ' εκείνη τη στιγμή της πτώσης του Τείχους».

- Βλέπετε την αριστερά να ξαναβρίσκει τον εαυτό της;

«Δεν ξέρω. Παραμένω πάντα αριστερός σε πλήρη σύγχυση. Ελπίζω σ' ένα καινούριο πρόσωπο της αριστεράς. Που δεν κάνει απλά κριτική, αλλά προτείνει. Ανήκω ακόμη σ' αυτούς που θέλουν να ελπίζουν, αλλά θεωρώ πάντα πως η πόρτα που θ' ανοίξει στο καινούριο δεν έχει ανοίξει ακόμα. Αν νοιαζόμαστε, νοιαζόμαστε γι' αυτούς που έρχονται μετά».

Το παιχνίδι με το χρόνο

- Είναι σαν την πόρτα στον Κάφκα. Χτυπάμε, αλλά δεν ανοίγει... Στο «Θίασο» κυριαρχούσε το θέατρο, η τριλογία των Ατρειδών, ενώ σ' αυτή την ταινία είναι περισσότερο ο κινηματογράφος: από το στούντιο της Τσινετσιτά που βλέπουμε στα πρώτα πλάνα και τον πρωταγωνιστή σκηνοθέτη του κινηματογράφου, μέχρι τις διάφορες αναφορές που συχνά μπορεί να γίνονται ανεπαίσθητα.

«Ναι. Στο "Βλέμμα του Οδυσσέα" υπάρχει η αναζήτηση τριών χαμένων κομματιών ταινίας, που είναι μια αναζήτηση του λεγόμενου πρώτου βλέμματος. Εδώ πρόκειται για την ταυτόχρονη ύπαρξη κινηματογράφου και ζωής. Επίσης, οι ηλικίες χάνονται κι αυτό είναι ένα από τα πιο τολμηρά πράματα που κάνω. Για τον Σπύρο χρησιμοποιώ δύο πρόσωπα, το νεαρό Σπύρο και τον Σπύρο που ερμηνεύει ο Πικολί, γιατί η ηλικιακή διαφορά ήταν μεγάλη αλλά και ήθελα, στην αρχή, να τον κρατήσω κάπως μυστηριώδη, σαν μια εισαγωγή σε είδος φιξιόν, που πάει ν' αγγίξει ένα σινεμά μυστηρίου. Και στο "Θίασο" παίζαμε με χρόνους αλλά με διαφορετικό τρόπο, περνώντας από το παρελθόν στο παρόν. Στο "Θίασο", που τώρα έχει περάσει στην ιστορία του σινεμά, όλα αυτά γίνονταν τότε πρώτη φορά. Τώρα με τη "Σκόνη του χρόνου", πιστεύω ότι γίνεται κάτι παρόμοιο. Μερικούς θα τους μπερδέψει, αλλά πιστεύω πως αυτή είναι η μοναδικότητα της ταινίας».

- Με τους ηθοποιούς πώς τα πήγες;

«Δεν πιστεύω πως υπάρχουν ξένοι ή ντόπιοι ηθοποιοί. Ο παγκόσμιος κινηματογράφος, ιδιαίτερα ο ιταλικός, έχει ταινίες όπου παίζουν πολλοί ξένοι ηθοποιοί. Μ' ενδιαφέρει αυτό που βγάζει ο ηθοποιός, αυτό που φέρνει στην ταινία, άσχετα με την εθνικότητά του».

- Με τον Πικολί, που βρίσκεται σε μια δύσκολη ηλικία, τελευταία ήταν και άρρωστος, πώς έγινε η συνεργασία;

«Ηταν άρρωστος αλλά συνεχίζει, πρόσφατα μάλιστα έπαιξε και στο θέατρο. Είναι λίγο ευάλωτος, κάποια στιγμή είχε πρόβλημα με το κείμενο κι έπαθε πανικό. Κάθισε σε μια καρέκλα, φοβηθήκαμε πως κάτι θα πάθει, αλλά σιγά σιγά συνήλθε και συνεχίσαμε. Αυτά συμβαίνουν. Εκείνο που συχνά δεν καταλαβαίνει ο θεατής είναι ότι σε μια ταινία δεν υπολογίζεται ούτε ο χαρακτήρας του σκηνοθέτη ούτε εκείνος των ηθοποιών. Υπολογίζεται μόνο η ταινία. Υπάρχουν ηθοποιοί με δύσκολο χαρακτήρα, αλλά το προσπερνάς».

- Ο Γκανζ, πάντως, ήταν εκείνος που μπήκε κυριολεκτικά στο χαρακτήρα του Γιάκομπ...

«Μα, όταν έγραφα το σενάριο στο νου μου έβλεπα τον Μπρούνο. Αυτή τη στιγμή είναι ο μεγαλύτερος ηθοποιός στην Ευρώπη».

- Ο Γκανζ λέει κάπου στην ταινία «η ιστορία μάς πέταξε στο περιθώριο». Πώς το εξηγείτε;

«Ολοι αυτοί που πίστευαν ότι ήταν "πολιορκητές του ουρανού", όπως το λέει και μέσα στην ταινία, κάποια στιγμή βρέθηκαν στην άκρη. Η αναφορά η δική μου βγαίνει από ένα πρόσωπο της αριστεράς, με τον οποίο είχα ιδιαίτερη σχέση για μεγάλο διάστημα...»

- Μήπως τον Δεσποτίδη;

«Ναι, τον Μίμη. Την τελευταία φορά που τον είδα, ήταν ακουμπισμένος σ' ένα δέντρο, στη Σταδίου, να προσπαθεί να σταματήσει ένα ταξί, σε κατάσταση διάλυσης. Είχε κλειστά τα μάτια και κουνούσε το χέρι. Αισθάνθηκα μια απέραντη λύπη και γι' αυτόν τον άνθρωπο και για όσους τραυμάτισε θανάσιμα η ιστορία της αριστεράς».

- Το μόνο δυνατό που μένει στην ταινία είναι, δηλαδή, η αγάπη που προσπαθούν οι τρεις αυτοί άνθρωποι να κρατήσουν.

«Ναι, αυτή η αγάπη που μένει».

- Επίσης, δείχνετε δύο είδη νεολαίας. Εκείνη που μοιράζεται την απογοήτευση των μεγάλων και μία άλλη χαμένη, απολιτική.

«Εκτός από εκείνους που ενδιαφέρονται και διαδηλώνουν για την πολιτική, υπάρχουν κι εκείνοι που καταστρέφουν τα πάντα. Αυτή η πλευρά στην ταινία γεννήθηκε στη σκέψη μου μετά από κείνο το μαχαίρωμα ανάμεσα σε δύο ομάδες οπαδών ποδοσφαίρου, που έγινε στην Αθήνα».

- Εχουμε επίσης και τη νεολαία που εξεγέρθηκε μετά τη δολοφονία του νεαρού Αλέξανδρου, εξέγερση που επεκτάθηκε σε όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε.

«Ναι, είναι ένας κόσμος χωρίς ορίζοντα. Κι αυτό δημιουργεί αισθήματα τεράστιας ανασφάλειας στους νέους. Η απογοήτευση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην αριστερά. Είναι κάτι γενικότερο. Μου έκανε εντύπωση το κείμενο που έγραψε ένας γάλλος κριτικός που είδε την ταινία στη Θεσσαλονίκη και που έγραψε πως, ενώ την έβλεπε, έξω διαδήλωναν νεαροί για τη 17η Νοεμβρίου. Κι έμοιαζε σαν η ταινία να παιζόταν στους δρόμους...»

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 16/2/2009

ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΕΘΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

Π. Κρούγκμαν

Επιμέλεια ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΙΟΔΡΑΣ

Ποιος φταίει για την παγκόσμια οικονομική κρίση; Τι βάθος θα έχει; Πού κάνουν λάθος οι mainstream οικονομολόγοι; Ποιες είναι οι συνταγές εξόδου από το σημερινό χάος;

Ο οικονομολόγος Π. Κρούγκμαν.
*Τα ερωτήματα κοινά στις συζητήσεις σε όλο τον κόσμο κι ένα από τα καταλληλότερα πρόσωπα να δώσουν απαντήσεις είναι αναμφισβήτητα ο Π. Κρούγκμαν. Κι αυτό επιχειρεί μέσα από το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του που θα κυκλοφορήσει περίπου σε δέκα μέρες από τις εκδόσεις «Καστανιώτης», με τίτλο «Η κρίση του 2008 και η Επιστροφή των Οικονομικών της Υφεσης».

Ο Π. Κρούγκμαν ο οποίος όπως τονίζει ο Ν. Κοτζιάς στον πρόλογο του βιβλίου τασσόταν σε περιόδους οικονομικής ευφορίας «υπέρ της αποφασιστικής ενίσχυσης της πολιτικής έναντι του αυθορμητισμού της αγοράς», ξεκινάει την ανάλυσή του από τη διάψευση όλων εκείνων, όπως ο νομπελίστας Ρ. Λούκας, που πίστευαν ότι «το κεντρικό πρόβλημα της αποτροπής μιας βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης έχει πρακτικά λυθεί. Ο οικονομικός κύκλος, η ακανόνιστη εναλλαγή υφέσεων και οικονομικών επεκτάσεων είχε δαμαστεί σε τέτοιο σημείο ώστε τα οφέλη της όποιας τιθάσευσής θα ήταν ασήμαντα».

*Και θέτει το ερώτημα: «Τι ακριβώς είναι ο οικονομικός κύκλος; Γιατί οι οικονομίες της αγοράς περνούν υφέσεις;»

Για όσους θεωρούν ότι η εξήγηση είναι εύκολη σημειώνει: «Δεν μπορούμε να πούμε ότι η απάντηση είναι προφανής -ότι οι υφέσεις επέρχονται εξαιτίας του Χ, όπου Χ είναι μια προκατάληψη δικής μας επιλογής. Η αλήθεια είναι πως εάν υποθέσουμε και αποδεχθούμε γενικά την ιδέα ότι οι αγορές τα καταφέρνουν συνήθως να εξισορροπούν προσφορά και ζήτηση- η, ύφεση είναι, πράγματι, κάτι πολύ παράξενο. Διότι κατά τη διάρκεια μιας οικονομικής κάμψης, φαίνεται να υπάρχει απεριόριστη προσφορά και καθόλου ζήτηση. Υπάρχουν πρόθυμοι εργάτες, αλλά όχι αρκετές θέσεις εργασίας, πολύ καλά εργοστάσια, αλλά όχι αρκετές παραγγελίες, ανοιχτά μαγαζιά, αλλά όχι αρκετοί πελάτες. Αλλά πώς είναι δυνατόν να υπάρχει τόσο μικρή ζήτηση για όλα τα αγαθά; Δεν πρέπει να ξοδεύουν οι άνθρωποι τα χρήματά τους σε κάτι;»

*Ο Κρούγκμαν εξηγεί ότι «μια ύφεση είναι συνήθως ένα πρόβλημα το οποίο προκαλείται όταν όλοι οι άνθρωποι προσπαθούν να συσσωρεύσουν μετρητά (ή προσπαθούν να αποταμιεύσουν περισσότερα από όσα επενδύουν) και μπορεί συνήθως να ξεπεραστεί με την έκδοση περισσότερου χρήματος. Οι υφέσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν, απλώς, με το τύπωμα χρήματος και να ξεπεραστούν με μία εκπληκτική ευκολία».

*Αν, όμως, αυτή είναι μια εύκολη υπόθεση, γιατί περνάμε οικονομικές κάμψεις; Γιατί οι κεντρικές τράπεζες δεν τυπώνουν τόσο χρήμα όσο είναι αναγκαίο για να συντηρείται η ζήτηση και να διατηρούν πλήρη απασχόληση; Στο βιβλίο δίνεται η εξής ερμηνεία:

«Πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι πολιτικοί, απλούστατα, δεν είχαν ιδέα τι πρέπει να κάνουν. Στην εποχή μας όλοι οι οικονομολόγοι, αρχίζοντας από τον Μίλτον Φρίντμαν και πηγαίνοντας προς τα αριστερά, συμφωνούν πως η Μεγάλη Υφεση επήλθε λόγω της κατάρρευσης της ενεργού ζήτησης και ότι η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα έπρεπε να είχε αντιμετωπίσει την οικονομική κάμψη με μεγάλες ενέσεις χρήματος.

»Ομως, εκείνη την εποχή, αυτή η άποψη δεν ήταν κυρίαρχη. Στην πραγματικότητα πολλοί εξέχοντες οικονομολόγοι είχαν υποκύψει σε μια μορφή ηθικολογικής μοιρολατρίας, υπό το πρίσμα της οποίας έβλεπαν την ύφεση ως αναπόφευκτη συνέπεια των προηγούμενων υπερβολών της οικονομίας. Και, συνεπώς, ως διαδικασία εξυγίανσής της».

*Ο συγγραφέας, αναφέρει γι' αυτές τις συγκρούσεις αντιλήψεων: «Οι περισσότεροι οικονομολόγοι, θεωρούν πως η Μεγάλη Υφεση της δεκαετίας του 1930 ήταν μια ανώφελη και μη αναγκαία τραγωδία.

»Εάν ο τότε αμερικανός πρόεδρος, Χέρμπερτ Χούβερ, δεν είχε προσπαθήσει να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό ενόψει της επερχόμενης κάμψης, εάν η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα δεν είχε υπερασπιστεί τον κανόνα του χρυσού εις βάρος της εγχώριας οικονομίας, εάν οι αρμόδιοι είχαν σπεύσει να παράσχουν ρευστό στις απειλούμενες τράπεζες και έτσι να καλμάρουν τον τραπεζικό πανικό που αναπτύχθηκε το 1930-31, τότε το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 θα είχε οδηγήσει σε μια σύντομη ύφεση που γρήγορα θα είχε ξεχαστεί.

»Και, εφόσον οι οικονομολόγοι όσο και οι πολιτικοί είχαν διδαχθεί από εκείνη την εμπειρία, κανένας σύγχρονός μας υπουργός Οικονομικών δεν θα επαναλάμβανε την περιβόητη ρήση του τότε υπουργού Οικονομικών (μέχρι το 1932), Αντριου Μέλον, "να εκκαθαρίσουμε την πλεονάζουσα εργασία, να εκκαθαρίσουμε τις μετοχές, να εκκαθαρίσουμε τους αγρότες, να εκκαθαρίσουμε την αγορά ακινήτων... να αφαιρέσουμε τη σαπίλα από το σύστημα"».

*Ο Π. Κρούγκμαν, «ταξιδεύοντας» από τη Μεγάλη Υφεση, στη μεταπολεμική περίοδο, στις υφέσεις του '70 και του '80 και τις κρίσεις στην Ασία και στη Λατινική Αμερική, φθάνει στις «φούσκες του Γκρίνσπαν»: «Η ιστορία της ανόδου και της πτώσης του Αλαν Γκρίνσπαν είναι κάτι περισσότερο από ένα αφήγημα προσωπικής ηθικής. Είναι η ιστορία του πώς έπεισαν τον εαυτό τους οι διαμορφωτές της οικονομικής πολιτικής ότι έλεγχαν τα πάντα. Για να διδαχθούν, απλώς, ότι στην πραγματικότητα δεν έλεγχαν τίποτα -κάτι που προξένησε στους ίδιους φρίκη και στη χώρα οδύνη».

*Στη συνέχεια αναφέρεται στις φούσκες των μετοχών και της αγοράς ακινήτων και στη δημιουργία ενός «σκιώδους τραπεζικού συστήματος» (επενδυτικές τράπεζες κ.λπ.), που πήρε τεράστιες διαστάσεις και είχε ως αποτέλεσμα την αλλαγή εκ θεμελίων του χρηματοπιστωτικού συστήματος στη διάρκεια της οικονομικής ανόδου. Οπως ανέφερε ο Τίμοθι Γκάιτνερ, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Νέας Υόρκης, στις αρχές του 2007 τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία των πέντε κορυφαίων εταιρειών συμμετοχών στις ΗΠΑ ήταν περισσότερα από 6 δισ. δολάρια. Και τα περιουσιακά στοιχεία όλου του τραπεζικού συστήματος υπολογίζονταν σε περίπου 10 τρισ. δολάρια».

*Ο συγγραφέας πιστεύει ότι ο πυρήνας του σημερινού προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι, «καθώς το σκιώδες τραπεζικό σύστημα εξαπλωνόταν και ανταγωνιζόταν ή ακόμη υποσκέλιζε το συμβατικό τραπεζικό σύστημα ως προς τη βαρύτητα στην οικονομία, πολιτικοί και κυβερνητικοί αξιωματούχοι έπρεπε να έχουν αντιληφθεί ότι ξαναδημιουργούσαμε τη χρηματοπιστωτική τρωτότητα που οδήγησε στη Μεγάλη Υφεση και έπρεπε να είχαν αντιδράσει με την επέκταση της ρύθμισης και του χρηματοπιστωτικού δικτύου ασφαλείας, προκειμένου να καλύψουν και αυτά τα ιδρύματα.

»Ανθρωποι με επιρροή έπρεπε να είχαν υποστηρίξει έναν απλό κανόνα: όποιος οργανισμός κάνει το ίδιο έργο με μια τράπεζα, όποιος πρέπει να διασωθεί σε περιόδους κρίσεων όπως οι τράπεζες, έπρεπε να υπόκειται στις ίδιες ρυθμίσεις με τις τράπεζες».

*«Μπαίνω στον πειρασμό να πω ότι η κρίση δεν μοιάζει με τίποτε απ' όσα είδαμε στο παρελθόν. Αλλά, θα ήταν πιο ακριβές να πω ότι μοιάζει με όλα όσα έχουμε δει στο παρελθόν, μόνο που συμβαίνουν όλα ταυτόχρονα», λέει ο Κρούγκμαν. Και προβλέπει:

«Η ανώμαλη προσγείωση των αναδυόμενων οικονομιών μπορεί να γίνει το δεύτερο επίκεντρο της παγκόσμιας κρίσης που βρίσκεται σε εξέλιξη (το πρώτο ήταν οι χρηματοπιστωτικές αγορές των ΗΠΑ)».

*Τι προβλέπει ότι θα γίνει;

«Η παγκόσμια οικονομία δεν βρίσκεται σε βαθιά ύφεση. Πιθανώς δεν θα πέσει σε βαθιά και παρατεταμένη ύφεση, παρά το μέγεθος της τρέχουσας κρίσης (δεν είμαι απολύτως σίγουρος γι' αυτό, αν και το επιθυμώ). Ωστόσο, αν και η ίδια η βαθιά ύφεση δεν έχει επιστρέψει, τα οικονομικά της ύφεσης επανεμφανίζονται. Η παλιά καλή μακροοικονομική της ζήτησης έχει πολλά να προσφέρει στην παρούσα δύσκολη κατάσταση».

Το ερώτημα που τίθεται είναι: πώς μπορεί να δημιουργηθεί επαρκής ζήτηση για να αξιοποιηθεί η παραγωγική ικανότητα της οικονομίας;

*Η απάντηση που δίνει είναι:

«Εκείνο που χρειάζεται ο κόσμος αυτή τη στιγμή είναι μια επιχείρηση διάσωσης. Το παγκόσμιο πιστωτικό σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση παράλυσης και μια παγκόσμια οικονομική κάμψη βρίσκεται σε εξέλιξη. Η μεταρρύθμιση των αρνητικών δομών που οδήγησαν στην κρίση είναι ουσιώδης, αλλά μπορεί να περιμένει λίγο. Πρώτα πρέπει να ασχοληθούμε με τον ολοφάνερο και υπαρκτό κίνδυνο. Για να γίνει αυτό, οι πολιτικοί σε όλο τον κόσμο πρέπει να κάνουν δύο πράγματα: α) να πάρουν μέτρα ώστε να επαναληφθεί η ροή της πίστωσης και β) να στηρίξουν αμέσως τις δαπάνες».

*«Η πασιφανής λύση είναι να τοποθετήσουμε περισσότερο κεφάλαιο», συνεχίζει, και θεωρεί ότι, για να γίνει αυτό και να φθάσει το κεφάλαιο στο σύστημα κι όχι να μείνει στις τράπεζες, πρέπει οπωσδήποτε:

*«Να υπάρξει μεγαλύτερη επιμονή στον κυβερνητικό έλεγχο. Στην πραγματικότητα πρέπει να γίνει μια σχεδόν πλήρης προσωρινή εθνικοποίηση σημαντικού τμήματος του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Για να το ξεκαθαρίσουμε: αυτός δεν είναι ένας μακροπρόθεσμος στόχος. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας θα ιδιωτικοποιηθεί και πάλι μόλις κάτι τέτοιο θα είναι ασφαλές.

»Προς το παρόν, όμως, το σημαντικότερο είναι να χαλαρώσουμε με κάθε διαθέσιμο μέσον την πίστωση, χωρίς να δεσμευόμαστε από ιδεολογίες. Τίποτε δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερο από την αποτυχία να πράξουμε το αναγκαίο, φοβούμενοι μήπως η σωτηρία... είναι σοσιαλιστική».

*Ο Κρούγκμαν προειδοποιεί ότι «η εξάπλωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης στις αναδυόμενες αγορές καθιστά την οργάνωση μιας διεθνούς διάσωσης μέρος της υπέρβασης της κρίσης». Ομως, ακόμη και αν η διάσωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος αρχίζει να δίνει ανάσα στις πιστωτικές αγορές, δεν αρκεί. Τι επιπλέον πρέπει να γίνει;

«Η απάντηση είναι ασφαλώς το παλιό, καλό, κεϊνσιανό δημοσιονομικό ερέθισμα».

*Για τις ΗΠΑ εκτιμά ότι το «πακέτο» του 1% του ΑΕΠ δεν αρκεί. Το επόμενο πρέπει να είναι 4% και να εστιάζει στην επέκταση των δημόσιων δαπανών για δρόμους, γέφυρες και άλλες υποδομές, αντί των φοροαπαλλαγών, μέρος των οποίων αποταμιεύονται και δεν δαπανώνται.

*«Αν ό,τι έχει γίνει μέχρι τώρα δεν είναι αρκετό, να κάνουμε περισσότερα και να κάνουμε κάτι διαφορετικό, μέχρι να αρχίσει η ροή της πίστωσης. Από τη στιγμή που η προσπάθεια ανάκαμψης έχει πάρει τον δρόμο της, θα υπάρχει χρόνος να στραφούμε σε μέτρα προφύλαξης: να μεταρρυθμίσουμε το σύστημα έτσι ώστε να μη συμβεί ξανά κρίση».

**Και ο νομπελίστας καταλήγει με μια φράση του Κέινς:

«Αργά ή γρήγορα, οι ιδέες, κι όχι τα κατεστημένα συμφέροντα, είναι τα επικίνδυνα πράγματα, καλώς ή κακώς».

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 15/02/2009

Η ΠΟΛΙΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ*
Η επιστήμη της Βιολογίας αποτελεί πεδίο πολιτικο-ιδεολογικών μαχών περισσότερο από κάθε άλλη, γιατί είναι η επιστήμη της ζωής και του ανθρώπου. Κι αυτό, διότι οι εκάστοτε κρατούντες (πολιτικοί και κεφάλαιο) τη χρησιμοποιούν ως πανίσχυρο ιδεολογικό εργαλείο επιβολής τους για να αποδεχθούμε μοιρολατρικά τη θέση μας στην κοινωνία. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η Θεωρία της Εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής, του περίφημου βρετανού φυσιοδίφη Κάρολου Δαρβίνου (1809-1882) -παράλληλα με την ανεκτίμητη συνεισφορά της στη ραγδαία ανάπτυξη της σύγχρονης Βιολογίας.

Οι ιδέες του και οι μετέπειτα διαστρεβλώσεις τους χρησιμοποιήθηκαν για την πολιτικοποίηση της Βιολογίας σε βαθμό που να αντιμάχεται την πολιτική χειραφέτηση του ανθρώπου έως και σήμερα.

*Ο Δαρβίνος επηρέασε τις δυτικές κοινωνίες σε δύο ιδεολογικο-φιλοσοφικά επίπεδα:

 Επληξε καίρια την εβραιο-χριστιανική αντίληψη για τη δημιουργία του έμβιου κόσμου, αποκαθηλώνοντας το Θεό από δημιουργό του ανθρώπου κι εξηγώντας την προέλευσή του ως εξέλιξη από προϋπάρχοντες απλούστερους οργανισμούς -γι' αυτόν το λόγο ιερατείο και κυβερνήσεις άμεσα/έμμεσα εμποδίζουν τη διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στα σχολεία μας ακόμη και μέχρι σήμερα.

 Συντέλεσε στην εμφάνιση πολιτικών ιδεολογιών που παρείχαν ψευδοεπιστημονική νομιμοποίηση στην ευγονική και, με συγκαλυμμένη μορφή σήμερα, στον κοινωνικό και φυλετικό ρατσισμό.

*Βασικές ιδέες του Δαρβίνου αξιοποιήθηκαν για την ανάπτυξη της αντιδραστικής ιδεολογίας του Κοινωνικού Δαρβινισμού, κάτι που φαίνεται και από τον τίτλο του σπουδαιότερου έργου του, «Για την καταγωγή των ειδών μέσω της φυσικής επιλογής», ή η προφύλαξη των ευνοημένων φυλών στον αγώνα για την ύπαρξη. Στο άλλο σημαντικό έργο του, «Η προέλευση του ανθρώπου», υποστηρίζει την ύπαρξη μιας ιεραρχίας στις φυλές ως προκύψασας εξελικτικά μέσω της φυσικής επιλογής: στις κατώτερες φυλές κατατάσσει τους «άγριους» Αφρικανούς, Ινδιάνους κ.ά., και στις ανώτερες τους «πολιτισμένους» Ευρωπαίους. Το ίδιο πίστευε και για τους ανθρώπους γενικά, τους οποίους διέκρινε σε πνευματικά ανώτερους και κατώτερους.

*Αυτές οι απόψεις του επηρεάστηκαν κυρίως από τον κοινωνικο-πολιτικό του περίγυρο. Οντας παντρεμένος με την ξαδέλφη του μεγαλοβιομήχανου πολυτελών κεραμικών J. Wedgewood, επηρεάστηκε από την ιεραρχική στατικότητα που ήθελε να επιβάλει η τότε αστική τάξη στη βρετανική κοινωνία προκειμένου να παγιώσει την εξουσία της. Επίσης, επηρεάστηκε και από το Δοκίμιο για την Αρχή του Πληθυσμού του Τ. Malthus (θεωρούσε τον υπερπληθυσμό ως αιτία των ανταγωνισμών), απ' όπου δανείστηκε και την ιδέα του «αγώνα για την επιβίωση».

*Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός επιδιώκει την πολιτική εφαρμογή της θεωρίας της φυσικής επιλογής του Δαρβίνου στην κοινωνία.

Θεωρεί ότι οι άνθρωποι γεννιούνται άνισοι και με διαφορετικές «έμφυτες» (γενετικές) ικανότητες («ανώτερες» και «κατώτερες»), και ότι η ζωή είναι ένας αμείλικτος «αγώνας για επιβίωση». Ετσι, θεωρεί ως φυσικό, βιολογικό νόμο το ότι «οι πιο ικανοί» πλουτίζουν, κατέχουν, διευθύνουν επιχειρήσεις και κρατούν τους μοχλούς της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, και ότι οι «λιγότερο ικανοί» είναι εκτελεστικά όργανα ή φτωχοί και άνεργοι ανάξιοι επιβίωσης.

*Η «επιβίωση του ικανότερου» είναι ιδέα του Η. Spencer, που θα συνδέσει τον Κοινωνικό Δαρβινισμό με την οικονομική και πολιτική ασυδοσία και με τις ρατσιστικές ιδέες και την ευγονική. Η τελευταία ως δόγμα θεμελιώθηκε από τον εξάδελφο του Δαρβίνου, F. Galton, προκειμένου να βελτιωθεί η «βρετανική φυλή» μέσω αποθάρρυνσης της αναπαραγωγής των λιγότερο ικανών και με χαμηλή ευφυΐα. Μαζί του θα συμφωνήσει και ο Δαρβίνος (στο βιβλίο του «Η προέλευση του ανθρώπου»), υποστηρίζοντας ότι «τα μέλη του ενός και του άλλου φύλου θα έπρεπε να αποφεύγουν να παντρεύονται σε περίπτωση κατωτερότητας, σωματικής ή πνευματικής». Από το σημείο αυτό, ήταν θέμα χρόνου η έλευση του ευγονικού χιτλερισμού της Αριας Φυλής, όπως και του ρατσισμού σε παγκόσμιο επίπεδο -που δυστυχώς τον υφίστανται έως σήμερα οι μετανάστες στη χώρα μας και στη Δύση.

*Συγκαλυμμένη εξέλιξη του Κοινωνικού Δαρβινισμού αποτέλεσε η νεοδαρβινική ιδεολογία της Κοινωνιοβιολογίας (του Ε.Ο. Wilson) -Εξελικτικής Ψυχολογίας (των R. Dawkins και S. Pinker) επί το ηπιότερο. Αφού πρώτα οι κοινωνιοβιολόγοι στιγματίζουν τα ζώα και τις συμπεριφορές τους με ανθρωποκεντρικούς χαρακτηρισμούς όπως «άγριος», «επιθετικός», «αρχηγός», «εργάτης», «βασίλισσα», «υποτελής» κ.λπ., τους επανασυσχετίζουν με την «ανθρώπινη φύση» με ψευδοεπιστημονικά κυκλικά επιχειρήματα βιολογικού αναγωγισμού, παραβλέποντας βασικές γνώσεις βιοχημείας και το ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δικτυώνεται διανοητικά μετά τη γέννηση και σε απόκριση στο κοινωνικό περιβάλλον.

*Ετσι, υποστηρίζουν ότι και οι άνθρωποι συμπεριφέρονται και ταξινομούνται στην κοινωνία με παρόμοιο τρόπο με τα ζώα· ότι δηλαδή οι υφιστάμενες μορφές οικονομικής και πολιτικής οργάνωσης και ιεραρχίας της καπιταλιστικής κοινωνίας είναι ανάλογες του τρόπου με τον οποίο «οργανώνουν» τη ζωή τους και άλλα έμβια όντα όπως οι μέλισσες και οι πίθηκοι. Παράλληλα, βιολογικοποιούν, ιατρικοποιούν, αποκοινωνικοποιούν και αποπολιτικοποιούν κάθε είδους ατομική συμπεριφορά και δραστηριότητα, εφευρίσκοντας γονίδια για κάθε περίσταση («ταλέντων», «χαρισμάτων», ευφυΐας, επιχειρηματικότητας, θρησκοληψίας, αυτοκτονικής τάσης, ομοφυλοφιλίας, τζόγου, παιδεραστίας, ναρκομανίας, γυναικείας κατωτερότητας, κατάθλιψης και λοιπών διαταραχών κ.ά.).

*Ο Δαρβίνος για τις ρατσιστικές αντιλήψεις του είχε το ελαφρυντικό της περιορισμένης εξέλιξης των βιολογικών επιστημών στην εποχή του. Οι κοινωνιοβιολόγοι, έχοντας διαψευστεί από την κατάρρευση της ζουγκλοειδούς οικονομίας της αγοράς που παρουσιάζουν ως... βιολογικό νόμο, είναι ικανοί να εφεύρουν ακόμη και γονίδια ανίκανου γκόλντεν μπόι, πολιτικού, τραπεζίτη, κ.λπ., για να δικαιολογήσουν την παταγώδη αποτυχία τής ιεραρχικά και κοινωνικο-ρατσιστικά οργανωμένης καπιταλιστικής οικονομίας!

* Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι καθηγητής Βιοχημείας, στο Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 15/02/2009

ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

Του ΕΥΤΥΧΗ ΜΠΙΤΣΑΚΗ*
Διακόσια χρόνια από τη γέννηση του Δαρβίνου και εκατόν πενήντα από την «Καταγωγή των Ειδών», ο δαρβινισμός δεν είναι μια επιστημονική υπόθεση. Είναι μια επιστημονική θεωρία, η οποία έχει επαληθευθεί από τη μελέτη των μορφών ζωής, από την ιστορία τους και από τη γνώση των εσωτερικών διεργασιών της ζωής, της κληρονομικότητας, της εξέλιξης.

Παρά ταύτα η θεωρία της εξέλιξης αντιμετωπίστηκε και αντιμετωπίζεται με εχθρότητα. Αλλού απαγορεύεται η διδασκαλία της και αλλού διδάσκεται αναγκαστικά, μαζί με την Γραφή. Σε εμάς η άποψη της θρησκείας και η άποψη της επιστήμης για τη ζωή διδάσκονται «ελεύθερα» και παράλληλα δημιουργώντας μια κατάσταση σχιζοφρένειας και ηθικού σχετικισμού. Γιατί, λοιπόν, αυτή η διαιωνιζόμενη εχθρότητα;

*Είναι γνωστό ότι οι σχέσεις επιστημών και θρησκείας μεταβλήθηκαν στην πορεία της Ιστορίας. Από την πυρά, η επιστήμη ανέβηκε στον άμβωνα. Αλλά ο δαρβινισμός συνεχίζει να συγκεντρώνει τα πυρά, αν όχι τις βλασφημίες του άμβωνα. Γιατί;

Ο Κοπέρνικος, ο τρελός, κατά τον Λούθηρο, που θέλησε να ανατρέψει την τέχνη της αστρονομίας, απέδειξε το αβάσιμο του γεωκεντρισμού. Την ίδια στιγμή υπομόνευσε τον ανθρωποκεντρισμό, δηλαδή την βασική παραδοχή της χριστιανικής κοσμοαντίληψης, κατά την οποία ο άνθρωπος είναι το κέντρο και ο σκοπός της Δημιουργίας. Το «σύμπαν» του Κοπέρνικου και του Κέπλερ ήταν «κλειστό». Αλλά το «σύμπαν» της νευτώνειας κοσμολογίας είναι δυνάμει ανοικτό, καθώς η ύλη είναι κατασπαρμένη στον ανοικτό, άπειρο ευκλείδειο χώρο. Η Εκκλησία υιοθέτησε το νευτώνειο πρότυπο, για δύο λόγους: Κατά τον ευσεβή Νεύτωνα, αντίθετα με τον Δημόκριτο, η ύλη, τα «άτομα», δημιουργήθηκαν από τον Θεό. Συνολικότερα το μηχανιστικό πρότυπο του Νεύτωνα ήταν συμβατό είτε με το μηχανιστικό υλισμό (Λαπλάς), είτε με τη μηχανιστική μεταφυσική της Εκκλησίας.

*Σε τι συνίσταται, αντίθετα, το σκάνδαλο του Δαρβίνου και του δαρβινισμού; Κατά τις Γραφές, τα είδη είναι σταθερά, τέτοια που τα δημιούργησε ο Θεός, κατά την απαρχή της Δημιουργίας. Αλλά η ανάπτυξη των επιστημών της ζωής υπονόμευε βαθμιαία το δόγμα του αναλλοίωτου. Ο Λιναίος (1707-1778) υποστήριζε τη σταθερότητα των ειδών. Ο Κιβιέ (1769-1832), μπροστά στα νεότερα δεδομένα, διατύπωσε τη θεωρία των διαδοχικών καταστροφών. Ομως ο Μπιφόν (1707-1788) μιλούσε ήδη, δειλά έστω, για εξέλιξη και ο Λαμάρκ (1744-1829) πρώτος διατύπωσε μια υπόθεση για την εξέλιξη των μορφών της ζωής.

Αλλά ο Δαρβίνος ήταν αυτός που διατύπωσε μια θεωρία της εξέλιξης, με βάση τη φυσική επιλογή, δηλαδή την επιβίωση των ατόμων ενός πληθυσμού που είναι περισσότερο προσαρμοσμένα στις συνθήκες του περιβάλλοντος. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι και αυτός προϊόν της μακράς πορείας της φυλογένεσης η οποία οδήγησε στα ανώτερα θηλαστικά, στα ανθρωποειδή και τελικά στον νοήμανα άνθρωπο.

*Το σκάνδαλο είναι προφανές και η αντίδραση εξηγήσιμη: Ο άνθρωπος βιολογικό-φυσικό ον; Οχι σκοπός της δημιουργίας; Και η αθάνατη, άυλη ψυχή, δωρεά του δημιουργού, κατά τις Γραφές, τον Καρτέσιο και όλη τη χριστιανική ανθρωπολογία; Για άλλη μια φορά ο Θεός εξοστρακίστηκε από τον Κόσμο. Αυτά στην εποχή του Δαρβίνου. Και σήμερα; Σήμερα, όπως ισχυρίστηκα, η θεωρία του Δαρβίνου συγκεκριμενοποιημένη και εμπλουτισμένη από τα δεδομένα της παλαιοντολογίας, της βιοχημείας, της μοριακής βιολογίας και της γενετικής, αποτελεί επιστημονική θεωρία, τη μόνη η οποία μπορεί να εξηγήσει το γεγονός της εξέλιξης.

*Αλλά πριν εξελιχθεί, η ζωή έπρεπε να υπάρξει. Λοιπόν; Λοιπόν σήμερα γνωρίζουμε ότι οι πρώτες οργανικές ουσίες δημιουργήθηκαν στις συνθήκες των αρχέγονων θαλασσών και ωκεανών. Η αρχέγονη «σούπα» των οργανικών ουσιών αποτέλεσε την πρώτη ύλη για την εμφάνιση της ζωής. Τα «συσσωματώματα» του Οπάριν πιθανόν αποτέλεσαν έναν ενδιάμεσο κρίκο από την αρχική κολοειδή σούπα, προς τα προκαρυωτικά και κατόπιν τα ευκαρυωτικά κύτταρα. Ως προς αυτό υπάρχουν κενά, υπάρχουν υποθέσεις και θεωρίες αλλά συνολικά, κατά τον Φρ. Ζακόμπ (βραβείο Νόμπελ), δεν υπάρχει μεταφυσική οντότητα η οποία κρύβεται πίσω από το φαινόμενο της ζωής.

*Σήμερα, αντίθετα με την εποχή του Δαρβίνου, είναι γνωστές οι χημικές διεργασίες και οι μηχανισμοί της κληρονομικότητας των έμβιων.

Η αλληλεπίδραση του είδους με το περιβάλλον συνεπάγεται τη διαφοροποίηση των ατόμων μέσω των μεταλλάξεων και την εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής. Λέγεται ότι οι μεταλλάξεις είναι συνέπεια του καθαρού τυχαίου. Αλλά το τυχαίο υπόκειται σε καθορισμένη νομοτέλεια (νόμοι του τυχαίου). Μέσα από τα δεδομένα των σημερινών επιστημών της ζωής, αναδύεται και θεμελιώνεται ως επιστημονική αλήθεια, όχι μόνο το γεγονός της εξέλιξης, αλλά και η ενότητα του ζωικού βασιλείου.

*Η ενότητα του ανθρώπου με το ζωικό βασίλειο, όπως υποστηρίχθηκε από το φιλοσοφικό ρεύμα που αρχίζει από τον Αναξίμανδρο και φτάνει στον Μαρξ, αποτελεί σήμερα κεκτημένο της επιστήμης. Ειδικά για τον άνθρωπο; Η δομή του σώματος, οι βιοχημικές διεργασίες, το κληρονομικό υλικό, η δομή και η λειτουργία του εγκεφάλου, διαφέρουν ποσοτικά από άλλα, «κατώτερα» είδη, αλλά έχουν κοινή βάση.

*Σήμερα μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι δεν υπάρχει τομή, οντολογικό άλμα, ανάμεσα στον άνθρωπο και στα υπόλοιπα ζωικά είδη. Δεν καταγόμαστε από τους πιθήκους. Αλλά το γονιδίωμα του ανθρώπου ταυτίζεται σχεδόν με το γονιδίωμα του χιμπαντζή, με τον οποίον έχουμε και ένα κοινό χρωμόσωμα.

Και ο εγκέφαλος, και η νόηση; Και τα ζώα έχουν και αισθήματα και μία υποτυπώδη νοημοσύνη. Αλλά ο άνθρωπος είναι το μόνο «ζώο» που σκέφετεται με έννοιες. Θαύμα; Σήμερα ξέρουμε ότι «το σκεπτόμενο σώμα» (Σπινόζα) ο εγκέφαλος και ειδικά ο νεοφλοιός, κύρια έδρα της νόησης, είναι προϋπόθεση και ταυτόχρονα προϊόν της κοινωνικής ζωής. Και η ψυχή;

Ο δυϊσμός ψυχής και σώματος, τάφου της ψυχής; Σήμερα μπορούμε να ορίσουμε την «ψυχή» ως το σύνολο των εσωτερικευμένων σχέσεων του ανθρώπου με τον κόσμο και των δυνατοτήτων αυτών των σχέσεων.

*Ο άνθρωπος μέλος του ζωικού βασιλείου; Οι αναγωγιστές θα τον υποβιβάσουν σε μηχανή επιβίωσης, σε αυτόματο προγραμματισμένο με μια τυφλή αναγκαιότητα.

Οι αναγωγιστές καταλήγουν σε έναν απλοϊκό χυδαίο υλισμό. Ιδεαλιστές και πιστοί, αντίθετα, θεωρούν την άποψη της θεωρίας της εξέλιξης ως εξευτελισμό του ανθρώπου.

Και η ηθική; «Αν δεν υπάρχει θεός, όλα επιτρέπονται»! Λάθος! Ακόμα και ο ευσεβής Καντ αναγνώριζε ότι ένας άθεος μπορεί να είναι εξίσου ηθικός με έναν πιστό. Η ιστορία επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.

*Κατά τον χριστιανισμό, ο άνθρωπος είναι ένα ον εξαρτημένο από τον Θεό. Αντίθετα, όμως, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η αυτονομία του ανθρώπου θεμελιώνει την αξιοπρέπεια και την ελευθερία του. Σήμερα μπορούμε, αρχίζοντας από τον Δαρβίνο και τον Μαρξ, να συγκροτήσουμε μια ενδοκοσμική ηθική, με κέντρο και υπέρτατη αξία τον άνθρωπο.

Και ο θάνατος; Η αθανασία της ψυχής είναι παρηγορία και αυταπάτη. Αλλά η απόρριψη του απατηλού φωτός, της υπέρβασης, συνιστά άλλο ένα κεφαλαιώδες θεμέλιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

* Ο ΕΥΤΥΧΗΣ ΜΠΙΤΣΑΚΗΣ είναι καθηγητής Πανεπιστημίου.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 15/02/2009

Τα εκατομμύρια "απασχολήσιμοι" πληρώνουν την κρίση

Του ΤΑΚΗ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η χρηματοπιστωτική κρίση -συχνό φαινόμενο στο καπιταλιστικό σύστημα της οικονομίας της αγοράς- έχει μετατραπεί τον τελευταίο καιρό σε μια πολύ βαθειά παγκόσμια ύφεση, που ήδη παίρνει τις διαστάσεις πρωτόγνωρης κρίσης στην πραγματική οικονομία, η οποία, όπως ακόμη και Βρετανοί υπουργοί/οικονομολόγοι ομολογούν, είναι η χειρότερη της τελευταίας εκατονταετίας, με τους αντικτύπους της οποίας θα ζούμε ακόμη και το 2025!i Ετσι, το κρίσιμο πρόβλημα σήμερα αφορά τα εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, τα θύματα του συστήματος, που ξαφνικά κηρύσσονται «απασχολήσιμοι». Εκείνο όμως που παραλείπεται από τις σχετικές αναλύσεις είναι ότι το σημερινό πρόβλημα απασχόλησης αλλά και η κρίση γενικότερα έχουν πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από αυτά της δεκαετίας του 1930, εφόσον τόσο οι αντικειμενικές όσο και οι υποκειμενικές συνθήκες είναι επίσης διαφορετικές.

Οσον αφορά τις αντικειμενικές συνθήκες, η κρίση σήμερα δεν είνα μια κλασική κρίση του παρελθόντος, όταν το έθνος-κράτος αποτελούσε τη βάση του κεφαλαίου - πράγμα που οδήγησε και σε δύο παγκοσμίους πολέμους για το μοίρασμα των αγορών μεταξύ τους. Το θεμελιακό χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι ο παγκόσμιος χαρακτήρας της, που δεν είναι, όπως στον Μεσοπόλεμο, απλώς αντανάκλαση της κρίσης σε κάποιες κύριες καπιταλιστικές οικονομίες (Αμερική, Βρετανία, Γερμανία κ.λπ.), αλλά αποτελεί οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της ίδιας της γένεσης και εξέλιξής της. Στην πραγματικότητα, αυτό που εμπλέκεται είναι το άνοιγμα και η απελευθέρωση όλων των αγορών, δηλαδή αυτή η ίδια η ουσία της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Στον βαθμό, επομένως, που μια χώρα είναι ενσωματωμένη στη διεθνοποιημένη οικονομία της αγοράς, π.χ. μέσω της Ε.Ε., τόσο η κρίση γενικά όσο και η ανεργία και η υποαπασχόληση ειδικότερα είναι συστημικά φαινόμενα, που απορρέουν από αυτή την ίδια την ενσωμάτωση.

Οσον αφορά τις υποκειμενικές συνθήκες, ενώ στον Μεσοπόλεμο υπήρχε ένα μαζικό αντισυστημικό λαϊκό κίνημα που εμπνεόταν από σοσιαλιστικές, ελευθεριακές και αυτόνομες-δημοκρατικές αρχές, η σημερινή κρίση ήδη εξαπλώνεται ραγδαία σε κάθε γωνιά της Γης, με πλήρη απουσία ενός αντιστοίχου αντισυστημικού κινήματος. Απουσία που κάθε άλλο, βέβαια, παρά καλύπτουν η διεθνής ρεφορμιστική Αριστερά των «κινημάτων και της Οικολογίας», που αγωνίζεται για δικαιώματα και βελτιώσεις του υπάρχοντος συστήματος, το σχεδόν ανύπαρκτο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ και οι «κινήσεις για την κοινωνία πολιτών». Σήμερα, δηλαδή, παρατηρείται η θεμελιακή αντίφαση ότι, ενώ οι αντικειμενικές συνθήκες σύντομα μπορεί να είναι πολύ χειρότερες από αυτές της δεκαετίας του 1930, οι υποκειμενικές συνθήκες για συστημική αλλαγή είναι επίσης πολύ χειρότερες από τότε για μια σειρά ιστορικών λόγων, με κυριότερο ανάμεσά τους την αποτυχία του σοσιαλιστικού κρατισμού, όχι μόνο με τη μορφή του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην Ανατολή αλλά και με τη μορφή της σοσιαλδημοκρατίας στη Δύση, που σήμερα έχει προσχωρήσει παντού στον σοσιαλφιλελευθερισμό και στην πλήρη ενσωμάτωση στο σύστημα. Η αποτυχία αυτή έχει οδηγήσει στη μοιρολατρική αποδοχή του υπάρχοντος συστήματος (δεν μιλώ βέβαια για τους «βολεμένους») επειδή υπάρχει!

Η πρακτική συνέπεια αυτής της αντίφασης είναι ότι οι μεν αντισυστημικές τάσεις μέσα στο λαϊκό κίνημα σήμερα εκδηλώνονται μέσα από αυθόρμητες και εύκολα καταπνίξιμες από το σύστημα εξεγέρσεις, σαν αυτές που ήδη άρχισαν να ξεσπούν στην Ευρώπη με προπομπό τα δικά μας Δεκεμβριανά, οι δε ανήκοντες σε ρεφορμιστικές τάσεις μόλις τώρα άρχισαν να αντιλαμβάνονται, με την ανεργία και την υποαπασχόληση να δίνει τέλος στη νιρβάνα του καταναλωτισμού τους, την πρακτική σημασία της διεθνοποιημένης οικονομίας της αγορά. Ετσι, κάποιοι από αυτούς τώρα μόλις συνειδητοποιούν τον πραγματικό ρόλο τον σοσιαλφιλελευθερισμού και της Ε.Ε., με άδηλες προβλέψεις για το πού θα στραφεί στο μέλλον η οργή τους. Οι τάσεις, πάντως, είναι ανησυχητικές για τις ελίτ, όπως μόλις φάνηκε στη Βρετανία όπου, για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του 1970, ξέσπασε ένα νέο κύμα «ανεπίσημων» εργατικών απεργιών «από τα κάτω», το οποίο ξεπερνώντας τις ενσωματωμένες ηγεσίες των συνδικάτων (στην Ελλάδα οι ηγεσίες αυτές συνήθως συνταξιοδοτούνται από τη Βουλή ως επαγγελματίες πολιτικοί!) συγκλόνισε την πολιτική και οικονομική ελίτ.

Η αφορμή ήταν το γεγονός ότι σήμερα η Ε.Ε. και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, εφαρμόζοντας τη βασική αρχή της σημερινής παγκοσμιοποίησης των ελαστικών αγορών εργασίας και των «προσωρινών μορφών απασχόλησης», δίνουν το δικαίωμα σε πολυεθνικές να κάνουν επενδύσεις σε μια χώρα, κουβαλώντας όμως εργατικό δυναμικό απ' όπου το βρίσκουν φθηνότερο μέσα στην Ε.Ε., και μη δίνοντας συνακόλουθα τη δυνατότητα στους ντόπιους ούτε καν να ζητήσουν δουλειά στον ίδιο τον τόπο τους! Με την ανεργία σήμερα στη Βρετανία να φουντώνει, το ποτήρι αναπόφευκτα ξεχείλισε και οι Αγγλοι εργάτες κατέβηκαν στους δρόμους, χρησιμοποιώντας (ειρωνικά) το σύνθημα που λανσάρισε ο απατεώνας αρχηγός του Εργατικού κόμματος Γκόρντον Μπράουν «οι βρετανικές δουλειές στους Βρετανούς εργάτες». Μολονότι τα ελεγχόμενα από την ελίτ ΜΜΕ προσπάθησαν να διαστρεβλώσουν το κίνημα αυτό ως εθνικιστικό και στρεφόμενο κατά των ξένων εργατών, σε μια προφανή προσπάθεια να στρέψουν το ένα τμήμα της εργατικής τάξης κατά του άλλου, στην πραγματικότητα, όπως δήλωσε στέλεχος των κινητοποιήσεων, η απεργιακή κινητοποίηση «δεν έχει σχέση με τη ράτσα ή τη μετανάστευση, αλλά με την τάξη». Σωστά, επομένως, έγκυρος αναλυτής του «Γκάρντιαν» συμπέρανε: «Αυτή είναι μια μάχη για δουλειές σε μια ύφεση που γίνεται όλο πια βαθειά, αλλά και μια αντεπίθεση ενάντια στο απορρυθμισμένο, ισοπεδωτικό προς τα κάτω, νεοφιλελεύθερο μοντέλο που υποστηρίζει το "νέο" Εργατικό κόμμα»ii (όπως αντίστοιχα το «νέο» ΠΑΣΟΚ στα παρ' ημίν).

Φυσικά, δεν λείπουν σήμερα και οι εργαζόμενοι στην Ε.Ε. που παρασύρονται από λαϊκιστές πολιτικάντηδες και στρέφονται κατά των ξένων εργατών, νόμιμων ή παράνομων, που οι ίδιες ελίτ εισήγαγαν μαζικά τα τελευταία χρόνια για να εκμεταλλευτούν το φθηνό κόστος εργασίας τους (αν δεν μπορούσαν να μεταφέρουν τις επιχειρήσεις τους στην Κίνα ή την Ινδία για να το απολαμβάνουν άμεσα) αλλά και για να εξαναγκάσουν τους ντόπιους εργαζομένους να δεχτούν ανάλογες άθλιες συνθήκες εργασίας. Οταν, μάλιστα, κάποιοι από τους μετανάστες που δουλεύουν κάτω από παρόμοιες συνθήκες τολμούν να αυτο-οργανωθούν και να διαμαρτυρηθούν, δεν λείπουν τα καθάρματα στην εργοδοσία που τους καταδικάζουν σε θάνατο ή μια ζωή στο νοσοκομείο, όπως συνέβη με τη μαχητική εργάτρια Κωνσταντίνα Κούνεβα, την οποία, αφού οι γκάνγκστερ των εργοδοτών περιέβρεξαν με βιτριόλι, στη συνέχεια την εξανάγκασαν να πιεί το υπόλοιπο. Ολα αυτά, βέβαια, με την προφανή ανοχή των δικαστικών και αστυνομικών Αρχών στην υπηρεσία των ελίτ, που δεν έχουν συλλάβει κανέναν από τους κακούργους εγκεφάλους παρόμοιων αποτρόπαιων ενεργειών, αλλά δεν στερούνται ζήλου να καταδιώκουν και να κακομεταχειρίζονται, κάποτε μέχρι θανάτου, μετανάστεςiii αλλά και διαδηλωτές που τολμούν να διαμαρτύρονται για τη συστημική βία. Οι ίδιες, βέβαια, ελίτ δεν διστάζουν κατόπιν, όταν αντιμετωπίζουν την αντιβία με τη μορφή «τρομοκρατίας», να ωρύονται για το «απόλυτο αγαθό» της ανθρώπινης ζωής...

http://www.inclusivedemocracy.org/fotopoulos/
i. Βλ. δηλώσεις Ed Balls, The Independent, 10/2/2009.
ii. Seumas Milne, Guardian, 5/2/2009.
iii. Βλ. π.χ. Simone Troller, «Greece does EU's migration dirty work», Guardian.Co.uk 25/1/2009.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 14/02/2009

ΙΣΡΑΗΛ : ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑ & ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΜΕΓΑΛΟΜΑΝΙΑ

Του Ερικ Χομπσμπαουμ*
Για τρεις εβδομάδες, η βαρβαρότητα βρισκόταν επί σκηνής, μπροστά στο διεθνές κοινό, το οποίο παρακολουθούσε, έκρινε και, με λίγες εξαιρέσεις, ήταν αντίθετο στο Ισραήλ: στη χρήση του ένοπλου τρόμου ενάντια σε ενάμιση εκατομμύριο κατοίκους, που έχουν αποκλειστεί, από το 2006, στη Λωρίδα της Γάζας. Σπάνια οι επίσημες δικαιολογίες για την εισβολή έχουν διαψευσθεί τόσο περίτρανα από τον συνδυασμό της κάμερας και της αριθμητικής· σπάνια, επίσης, η οργουελιανή γλώσσα των "στρατιωτικών στόχων" έχει κουρελιαστεί τόσο από τις εικόνες των παιδιών που το πρόσωπό τους είναι γεμάτο αίματα, τις εικόνες των φλεγόμενων σχολείων. Δεκατρείς νεκροί στη μία πλευρά, 1.360 στην άλλη: δεν είναι διόλου δύσκολο να αντιληφθούμε ποιο είναι το θύμα. Δεν χρειάζεται να ειπωθούν πολύ περισσότερα για τη φρικτή επιχείρηση του Ισραήλ στη Γάζα.

Δεν χρειάζεται, με εξαίρεση όσους από εμάς είμαστε Εβραίοι. Σε μια μακραίωνη και αβέβαιη ιστορία, ως λαός της διασποράς, η φυσική μας αντίδραση στα γεγονότα που διαδραματίζονται στη δημόσια σφαίρα, περιέχει αναπόφευκτα την ερώτηση: "Είναι καλό ή κακό για τους Εβραίους;". Αυτήν τη φορά, η απάντηση είναι, κατηγορηματική: "Κακό για τους Εβραίους".

Είναι κάτι αδιαμφισβήτητα κακό για τους πεντέμισι εκατομμύρια Εβραίους που ζουν στο Ισραήλ και τα κατεχόμενα του 1967, η ασφάλεια των οποίων τίθεται σε κίνδυνο από τις στρατιωτικές ενέργειες τις οποίες πραγματοποίησαν οι ισραηλινές κυβερνήσεις στον Λίβανο και τον Λίβανο: ενέργειες που αποδεικνύουν την ανικανότητά τους να πραγματώσουν τους διακηρυγμένους σκοπούς τους, ενέργειες που διαιωνίζουν και επιτείνουν την απομόνωση του Ισραήλ σε μια εχθρική Μέση Ανατολή. Kαθώς η γενοκτονία ή η μαζική εκδίωξη των Παλαιστινίων από τη γενέτειρά τους --ή ό,τι τους απόμεινε απ’ αυτήν--, όπως και η καταστροφή του κράτους του Ισραήλ δεν βρίσκονται πλέον στην ημερήσια διάταξη, μόνο οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη της συνύπαρξης, με βάση την ισοτιμία ανάμεσα στις δύο πληθυσμιακές ομάδες, μπορούν να δημιουργήσουν ένα σταθερό μέλλον. Κάθε νέα πολεμική περιπέτεια, όπως αυτές στη Γάζα και τον Λίβανο, καθιστούν μια τέτοια λύση δυσκολότερη και ισχυροποιούν την ισραηλινή Δεξιά και τους εποίκους της Δυτικής Όχθης, που την απεύχονται.

Όπως συνέβη και με τον πόλεμο του Λιβάνου το 2006, η Γάζα γέμισε με μαύρα σύννεφα τους ορίζοντες του μέλλοντος για το Ισραήλ. Κι ακόμα, έκανε πολύ πιο σκοτεινό τον ορίζοντα για τα εννιά εκατομμύρια Εβραίους της διασποράς. Θα το πω χωρίς περιστροφές: η κριτική στο Ισραήλ δεν υποδηλώνει αντισημιτισμό· αντιθέτως, οι ενέργειες της ισραηλινής κυβέρνησης κάνουν τους Εβραίους να αισθάνονται ντροπή και, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, δίνουν λαβές στον αντισημιτισμό σήμερα. Από το 1945 και μετά, οι Εβραίοι, μέσα και έξω από το Ισραήλ, έχουν ευνοηθεί εξαιρετικά από την ένοχη συνείδηση του δυτικού κόσμου, που είχε απορρίψει τους Εβραίους μετανάστες τη δεκαετία του 1930, λίγο προτού προχωρήσει --ή αποτύχει να αντισταθεί-- στη γενοκτονία. Πόση από εκείνη την ένοχη συνείδηση, που ουσιαστικά εκμηδένιζε τον αντισημιτισμό στη Δύση εδώ και εξήντα χρόνια, δημιουργώντας μια χρυσή εποχή για την εβραϊκή διασπορά, έχει απομείνει σήμερα;

Το επιτιθέμενο στη Γάζα Ισραήλ δεν είναι ένας λαός-θύμα της Ιστορίας, ούτε το "μικρό γενναίο Ισραήλ" της μυθολογίας του1948-1967, ένας Δαβίδ που αμύνεται ενάντια σ’ όλους τους Γολιάθ που το κυκλώνουν από παντού. Το Ισραήλ απώλεσε τη συμπάθεια τόσο γρήγορα όσο και οι ΗΠΑ υπό τη διακυβέρνηση του Τζωρτζ Μπους, για τους ίδιους λόγους: την εθνικιστική τυφλότητα και τη μεγαλομανία της στρατιωτικής ισχύος. Αυτό που είναι καλό για το Ισραήλ και αυτό που είναι καλό για τον εβραϊκό λαό συνδέονται ολοφάνερα μεταξύ τους, αλλά, μέχρις ότου υπάρξει μια δίκαιη λύση του Παλαιστινιακού, δεν ταυτίζονται, και δεν μπορεί να ταυτίζονται. Και αυτό είναι ουσιώδες να το πουν οι Εβραίοι.
μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης
Το κείμενο του Eric Hobsbawm δημοσιεύεται, μαζί με κείμενα άλλων συνεργατών του "London Review of Books" σχετικά με τον πόλεμο στη Γάζα, στην ηλεκτρονική έκδοση του περιοδικού (www.lrb.co.uk/web/15/01/2009/mult04_.html)
*Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αυγή στις 15/02/2009
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ PEACENIC.BLOGSPOT.COM

ΓΗ ΔΟΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΕΟ - ΜΕΣΙΤΗ

Του ΝΑΣΙΜ ΑΛΑΤΡΑΣ

Αυτές τις μέρες μίλησαν και έγραψαν όλοι οι σχετικοί και οι ειδικοί για τα αποτελέσματα των ισραηλινών εκλογών και τις επιπτώσεις που θα έχουν στο εσωτερικό του Ισραήλ και των κατεχόμενων παλαιστινιακών εδαφών, στη νέα αμερικανική εξωτερική πολιτική και στην αραβική πρωτοβουλία. Πήραν λοιπόν μεζούρες και χάρακες και άρχισαν να μετράνε πόσο απέχει η τάδε θέση από τη δείνα, πόσες γραμμές χωρίζουν τις ισραηλινές από τις αραβικές λύσεις. Κανένας όμως δεν σκέφτηκε να φέρει μαζί του τη ζυγαριά για να μετρήσει το βάρος των λύσεων. Αν το έκαναν, θα έβλεπαν ότι η «λύση δύο κρατών» σήμερα είναι περισσότερο ανέφικτη από τη λύση ενός κράτους δημοκρατικού για όλους στην Παλαιστίνη, και αποτελεί ένα ασήκωτο βάρος στην πλάτη μόνο των Παλαιστινίων, παρά λύτρωση.

Η Παλαιστίνη είναι καταρχήν η γη των Παλαιστινίων και όχι, όπως ισχυρίζονται οι ηγέτες του κράτους του προφήτη Ισραήλ, αυτή που χαρίστηκε από τον Θεό-μεσίτη στους Εβραίους. Οσοι σκαρφίστηκαν τον μύθο που ονομάζεται «Γη της Επαγγελίας», εκτός του ότι ευθύνονται διαχρονικά για όλα τα εγκλήματα που διέπραξαν στην Παλαιστίνη στο όνομα αυτού του μύθου, ευθύνονται ηθικά και πολιτισμικά για διαστρέβλωση της πραγματικής ιστορίας της περιοχής.

Ο πρόεδρος του Ισραήλ Σιμόν Πέρες, αυτός ο μέγας φαρισαίος, ο μεγαλύτερος που έχει γεννήσει ποτέ αυτό το κράτος, για να αποκρούσει τον διεθνή έντονο προβληματισμό που όλο και δυναμώνει για το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργούν οι εβραϊκές αποικίες στη Δυτική Οχθη όπου θα ιδρυθεί το μεγαλύτερο μέρος παλαιστινιακού κράτους, κάλεσε από την αμερικανική εφημερίδα «Washington Post» τους Παλαιστινίους να μην είναι κολλημένοι με το θέμα της εδαφικής έκτασης του κράτους τους καθώς «Η Σιγκαπούρη είναι εννέα φορές μικρότερη και με μεγαλύτερο πλυθυσμό από τη Δυτική Οχθη και όμως διαθέτει υψηλό βιοτικό επίπεδο».

«Λύση Σιγκαπούρης»

Η «λύση Σιγκαπούρης» σίγουρα χωνεύτηκε ήδη από μερικούς μετριοπαθείς Ευρωπαίους πολιτικούς και άσχετους αναλυτές της Γηραίας Ηπείρου, γιατί έρχεται ακριβώς στο δικό τους επίπεδο σκέψης. Πριν γίνει η λύση αυτή σχολή φιλοσοφικής πολιτικής σκέψης, καλό είναι να δούμε τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ Σιγκαπούρης και Δυτικής Οχθης. Η μεγαλύτερη διαφορά είναι ότι η Σιγκαπούρη βρέχεται από τις τέσσερες πλευρές από τη θάλασσα, ενώ η Δυτική Οχθη πολιορκείται από τις τρεις πλευρές από το τσιμεντένιο Τείχος του Ισραήλ και από την τέταρτη από τις στρατιωτικές βάσεις και εβραϊκές αποικίες που εγκαταστάθηκαν κατά μήκος και κατά πλάτος της κοιλάδας του Ιορδάνη.

Στο εσωτερικό της Σιγκαπούρης τρέχουν ποτάμια και λίμνες, ενώ η Δυτική Οχθη πνίγεται από τις εβραϊκές αποικίες που χτίζονται μεθοδικά πάνω στις κορυφές των βουνών της Δυτικής Οχθης, αποκόβοντας έτσι τις αρτηρίες της ζωής των κατοίκων της εξαιτίας του περίπλοκου οδικού δικτύου, που ενώνει μόνο τις εβραϊκές αποικίες μεταξύ τους και χωρίζει τις παλαιστινιακές πόλεις και χωριά. Στη Σιγκαπούρη όλοι οι κάτοικοι έχουν ίσα δικαιώματα στο πόσιμο νερό, ενώ στη Δυτική Οχθη οι άποικοι κατέχουν το 75% των υδάτινων πόρων της. Στη Σιγκαπούρη οι πολίτες μετακινούνται ελεύθερα μεταξύ όλων των πόλεων και χωριών ενώ στη Δυτική Οχθη μόνον οι Εβραίοι άποικοι έχουν αυτό το δικαίωμα.

Και αφού το θέμα, κύριε Πέρες, δεν είναι η έκταση του κράτους, τότε γιατί εσείς στο σιωνιστικό κίνημα δεν δεχτήκατε την πρόταση του λόρδου Peel το 1937 που χώρισε την Παλαιστίνη σε δύο κράτη και στους Εβραίους έδωσε το 40%; Και γιατί δέκα χρόνια μετά δεχτήκατε την πρόταση των Αγγλων κατακτητών που χώρισε την Παλαιστίνη σε δύο κράτη αλλά αυτή τη φορά έδιναν στους εβραίους αποίκους το 56% της Παλαιστίνης; Και αφού πάλι δεν είναι θέμα έκτασης, γιατί παραβιάσατε την πρόταση αυτή ιδρύοντας το 1948 το Ισραήλ στο 78% των εδαφών της Παλαιστίνης; Και αφού δεν είναι θέμα έκτασης το πρόβλημα τότε γιατί η λύση πρέπει να πέσει εις βάρος των Παλαιστινίων, που τώρα τους ζητάτε να δεχτούν μόνο το 19% της πατρίδας τους;

«Βίοι» παράλληλοι

Η Σιγκαπούρη είναι πραγματικά ένα καλό παράδειγμα προς μίμηση, όχι ως πολιτική λύση για το Παλαιστινιακό, αλλά για τους πολίτες του Ισραήλ και ειδικά για τον πρόεδρό τους. Το Ισραήλ, ως γνωστόν, ιδρύθηκε στην Παλαιστίνη ως κράτος-προτεκτοράτο των Βρετανών, όπως και η Σιγκαπούρη στην Ασία. Είναι προς μίμηση γιατί είναι πολυθρησκευτική χώρα (βουδιστές, χριστιανοί, μουσουλμάνοι, ταοϊστές, και το εκπληκτικό είναι ότι ένα 15% του πληθυσμού είναι είναι άθεοι). Η Σιγκαπούρη επίσης είναι ένα πολυεθνικό κράτος (Κινέζοι, Ευρασιάτες και Ινδοί, Ταμίλ, Μαλαισιανοί, Σιχ, Ινδουιστές και Μπαχάι). Το Ισραήλ, όμως, που ονειρεύται και που θέλει να χτίσει ο Πέρες, ο Λίμπερμαν, ο Νετανιάχου, η Λίβνι είναι καθαρά μονοθρησκευτικό, εβραϊκό.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 13/02/2009

Η ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΑΣΙΑΣ

G. HORTON

Αμερικανός Πρόξενος στη Σμύρνη την περίοδο του Α' Παγκοσμίου πολέμου αλλά και το 1922 στη μεγάλη καταστροφή

ΤΟ ΔΥΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑΣ

Το βιβλίο του Toynbee, ανταποκριτή της Mantchester Cronicle παρουσιάζει ενδιαφέρον, διότι πραγματεύεται γεγονότα ιδιαίτερης σημασίας της νεότερης ελληνικής ιστορίας, τα οποία επηρέασαν την πορεία του ελληνισμού.

Αν και εκδόθηκε λίγο πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, αναφέρεται στο τέλος μιας περιόδου που ταυτίζεται με την εδαφική επέκταση του νεοελληνικού κράτους, κατά την οποία η απελευθέρωση ελληνικών πληθυσμών αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα στη διαμόρφωση της εξωτερικής του πολιτικής

Κ.Κ.Ε. - Στάλιν : Η μεγάλη ανατριχίλα

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΟΤΣΗ
«Θα κάνω ό,τι αποφασίσει το Κόμμα (...). Αν το Κόμμα μού πει να σφουγγαρίσω εδώ μπροστά σας, θα σφουγγαρίσω εδώ μπροστά σας...».
Ετσι, κάπως, απάντησε η Αλέκα Παπαρήγα σε συνέντευξη Τύπου, όταν ερωτήθηκε υπαινικτικά κατά πόσο θεωρεί ότι ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και θα παραχωρήσει τη θέση της (ύστερα από 17 ολόκληρα χρόνια) σε νέο γενικό γραμματέα κατά το 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ, που συνέρχεται την ερχόμενη εβδομάδα (18-23 Φεβρουαρίου).Ενα ακόμη «συνέδριο μυστικό», που θα 'λεγε κι ο Λάκης Καραλής (το βέβηλο «Σουπερμάρκετ» του με τα αντικομματικά τραγούδια, που έκαναν αίσθηση τον καιρό της χούντας, ξανακυκλοφόρησε εσχάτως εμπλουτισμένο). Οσο κι αν «τεντώσει το αυτί του ο λαός» για να παρακολουθήσει τις εργασίες του, όπως έλεγε προχθές η κ. Παπαρήγα, απλώς θα... στραβολαιμιάσει: Ανοικτή για τους δημοσιογράφους θα είναι μόνον η πανηγυρική έναρξη. Και με ένα δελτίο Τύπου, στο τέλος, θα πληροφορηθούμε ό,τι κρίνεται ανακοινώσιμο απ' όσα θα λεχθούν και θα αποφασιστούν κεκλεισμένων των θυρών. Καθότι ο εχθρός πάντοτε ελλοχεύει να πλήξει ύπουλα το κόμμα του λαού...Με επιλογή του, αποσυνάγωγο το ΚΚΕ -για να διασφαλίζει αμόλυντη την «καθαρότητά» του. Μόνο του, με αψεγάδιαστα πειθαρχημένες παρελάσεις, στα εκρηκτικά «Δεκεμβριανά» της μαθητικής εξέγερσης. Μόνο του στις αγροτικές κινητοποιήσεις, στις εργατικές απεργίες, στις λαϊκές διαδηλώσεις. Με ιδιαίτερη προσοχή να αποφεύγεται κάθε συνάφεια με τους εκτός κόμματος αυτόκλητους αριστερούς - οπορτουνιστές και άλλα τυχοδιωκτικά στοιχεία. Αποφασίζει λ.χ. στην Καισαριανή το δημοτικό συμβούλιο να τιμήσει τον δημοφιλέστατο λαϊκό τραγουδιστή Αντώνη Καλογιάννη, βέρο Καισαριανιώτη και από τα γεννοφάσκια του κομμουνιστή. Μειοψηφεί και απέχει μόνο το ΚΚΕ. Σύμπασα η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία τιμά (προς τιμήν της) τον Μανώλη Γλέζο, κατά την παρουσίαση του έργου του για την Εθνική Αντίσταση. Απούσα μόνον η Αλέκα Παπαρήγα. Μια ζωή ακαταπόνητος αγωνιστής, παγκόσμιο σύμβολο της αντίστασης στον ναζισμό και τον φασισμό και με βραβεία Λένιν, ο Μανώλης Γλέζος δεν αξιώθηκε και την πατέντα του Περισσού...Δεν χαριτολογούσε, φευ, με το σφουγγάρισμα, η Αλέκα Παπαρήγα. Κι αυτό είναι το τραγικό. Υπέρτατη εξουσία το Κόμμα, αυτοσκοπός πια κι όχι εργαλείο, δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, κριτική ή ανυπακοή στις αποφάσεις και εντολές του. Ακόμη κι όταν είναι κραυγαλέος ο παραλογισμός τους.Ανατριχιάζω κάθε φορά που θυμάμαι, αίφνης, κάποια παρεπόμενα της τραγωδίας του Τσερνομπίλ, το Πάσχα του 1986. Τους έρμους Κνίτες να ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα τους δρόμους των Εξαρχείων βαρυφορτωμένοι με τσάντες γεμάτες μαρούλια για να πείθεται ο κοσμάκης να ψωνίζει άφοβα στη «Λαϊκή» της Καλλιδρομίου για την πασχαλινή μαγειρίτσα. Διότι το Κόμμα είπε, και διατυμπάνιζε πρωτοσέλιδα ο «Ριζοσπάστης», ότι ήταν αντισοβιετικός μύθος των Αμερικανών η φονική ραδιενέργεια...Πολύ χειρότερα όσα έγιναν στο Κίεβο της Ουκρανίας: Το εκεί Κόμμα επί τέσσερις ημέρες απέκρυψε από τον πληθυσμό την τήξη του πυρηνικού αντιδραστήρα. Ετσι, την Πρωτομαγιά εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενοι παρέλασαν μέσα σ' ένα αόρατο φονικό νέφος από ραδιενεργό στρόντιο, καίσιο 137, κάλιο και πλουτώνιο. Ακριβής απολογισμός για τα θύματα του Τσερνομπίλ, αλλά και της εγκληματικής κομματικής ανευθυνότητας, ουδέποτε έγινε...Τη μεγάλη ανατριχίλα, ωστόσο, μας την επιφυλάσσει σε λίγες ημέρες το συνέδριο του ΚΚΕ. Χωρίς τυμπανοκρουσίες αλλά και χωρίς ισχυρές αντιστάσεις, θα επιχειρήσει, στα μουλωχτά και προγραμματισμένα, τη νεκρανάσταση του Στάλιν και τη θεωρητική δικαίωση του σταλινισμού. Οι εκτός των κομματικών τειχών δεν θα το παίρναμε χαμπάρι αν δεν υπήρχε ένα τολμηρό (θέλει πράγματι τόλμη να αντιμετωπίζεις την ιδεολογική τρομοκρατία του ΚΚΕ) άρθρο του πανεπιστημιακού καθηγητή Γιώργου Ρούση, που δημοσιεύθηκε στον «Ριζοσπάστη» και αρχίζει έτσι:«Σύντροφοι, με πόνο ψυχής διαπιστώνω ότι οι θέσεις της Κ.Ε. επιβεβαιώνουν την εκτίμησή μου περί σταλινικής στροφής του Κόμματος (...). Η στροφή αυτή, σε συνδυασμό με ένα σεχταρισμό, ο οποίος όλο και πιο έντονα διέπει όλες τις πτυχές της κομματικής δραστηριότητας αν τελικά υιοθετηθεί από το 18ο Συνέδριο, θα είναι καταστροφική...».Ο αρθρογράφος αναλύει μία μία τις «θέσεις» που τεκμηριώνουν την εκτίμησή του (λ.χ. η θέση 17, κατά την οποία το πιο συνεπές ρεύμα της μαρξιστικής διανόησης και πολιτικής ήταν υπό την ηγεσία του Στάλιν). Και υπογραμμίζει ιδιαίτερα την ανατριχιαστική («κάποιες υπερβολές» στην αντιμετώπιση των αντεπαναστατικών κέντρων!) δικαιολόγηση των εκκαθαρίσεων του 1936-1938 με την εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων μπολσεβίκων της Οκτωβριανής Επανάστασης και της βίαιης κολλεκτιβοποίησης, με τα εκατομμύρια θύματα από τον λιμό και τη σταλινική τρομοκρατία.Στον Γ. Ρούση απάντησε η ίδια η Αλέκα Παπαρήγα (με ομιλία της στην Πάτρα 5-11-08) με έναν τρόπο εκπληκτικό:«Εγιναν ακρότητες; Εγώ σου λέω ότι μπορεί και να έγιναν. Αυτό θα μας μείνει από εκείνη την περίοδο; Και στο κάτω κάτω, ας τα πουν οι ίδιοι οι Σοβιετικοί. Είμαστε εμείς μέσα στην ΕΣΣΔ το '30 και το '35 να ξέρουμε;».Αυτό το θρασύτατο «κουκούλωμα» της σταλινικής θηριωδίας δεν ξεσήκωσε, αλίμονο, θύελλα αντιδράσεων στην αφασική ελληνική κοινωνία, που οφείλει βεβαίως να ανησυχεί, όταν οι κάθε λογής απολογητές του ολοκληρωτισμού την προκαλούν επικίνδυνα. Ακόμη και η «ανανεωτική» πτέρυγα της παραδοσιακής Αριστεράς, με κάποια χλιαρά κείμενα στην «Αυγή», επιδεικνύει μια συντροφική καθωσπρεπική αβρότητα, που σκλαβώνει...Εχοντας τη γούνα μου καμένη (επί δεκαετίες «προβοκάτορας» για το ΚΚΕ, παρά τη στενή σχέση μου με τον Χαρ. Φλωράκη) θα απευθυνθώ με κάποια αμυδρή προσδοκία στους νεότερης ηλικίας συνέδρους του ΚΚΕ: Δεν είδατε, προ τριετίας, τη συγκλονιστική ταινία «Οι ζωές των άλλων», ούτε, παλαιότερα, τη συνταρακτική «Ομολογία» του Κώστα Γαβρά. Τρέξτε τώρα να δείτε το «Κατίν» του Βάιντα -για να ψυχοπλακωθείτε και να ταρακουνηθεί το μυαλό σας.Δεν διαβάσατε, όταν έπρεπε, το «Μηδέν και το άπειρο» για τις «δίκες της Μόσχας» -γιατί ο Αρθουρ Κέστλερ είχε υπηρετήσει και στην Ιντέλιτζενς Σέρβις. Διαβάστε τώρα απνευστί την έξοχη «Υπόθεση Τουλάγεφ» -μια ζωή επαναστάτης ο Βίκτωρ Σερζ.Και πάνω απ' όλα:Αντιπαραθέστε στη μούχλα των «θέσεων της Κ.Ε.» τη διαχρονική φρεσκάδα όσων εκήρυττε η Ρόζα Λούξεμπουργκ (μόλις συμπληρώθηκαν 90 χρόνια από την άγρια δολοφονία της) στις ιδεολογικές συγκρούσεις της με τον Λένιν και τον «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό» του: Με πεμπτουσία του τον ουμανισμό, δεν υπάρχει σοσιαλισμός χωρίς δημοκρατία και ελευθερία. Και «η ελευθερία νοείται πάντοτε ως ελευθερία γι' αυτόν που σκέφτεται διαφορετικά».
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 08/02/2009